๘. มหาโมรชาดก

๘. มหาโมรชาดก (๔๙๑)

ว่าด้วยพญานกยูง

(พญานกยูงร้องขอชีวิตว่า)

ถ้าหากท่านจับข้าพเจ้าเพราะเหตุแห่งทรัพย์

ท่านอย่าได้ฆ่าข้าพเจ้าเลย

จงจับเป็นแล้วนำข้าพเจ้าไปยังสำนักพระราชาเถิดเพื่อน

ท่านคงจะได้ทรัพย์มิใช่น้อย

(บุตรนายพรานปลอบว่า)

ลูกธนูที่สอดอยู่ในแล่งนี้

ข้าพเจ้าตั้งใจจะฆ่าท่านในวันนี้ก็หาไม่

แต่จะตัดบ่วงให้แก่ท่าน ด้วยมีความประสงค์ว่า

ขอพญายูงทองจงบินไปตามสบายเถิด

(พญานกยูงกล่าวว่า)

ข้าพเจ้าขอถามท่าน เพราะเหตุที่ท่าน

สู้อดกลั้นความหิวกระหายตลอดทั้งคืนทั้งวัน

เฝ้าติดตามข้าพเจ้าอยู่ตลอด ๗ ปี

เมื่อเป็นเช่นนั้น เพราะเหตุอะไร ท่านจึงประสงค์จะปล่อยข้าพเจ้า

ผู้ติดบ่วงให้พ้นเสียจากเครื่องผูกเล่า

วันนี้ ท่านงดเว้นจากปาณาติบาตแล้วหรือหนอ

หรือว่าท่านให้อภัยแก่สัตว์ทั้งปวงแล้ว

เพราะเหตุใด ท่านจึงประสงค์จะปล่อยข้าพเจ้าผู้ติดบ่วง

ให้พ้นเสียจากเครื่องผูกเล่า

(บุตรนายพรานถามว่า)

พญานกยูง ขอท่านจงบอกถึงผล

ของบุคคลผู้งดเว้นจากปาณาติบาตและให้อภัยหมู่สัตว์ทั้งปวง

ความข้อนี้ที่ข้าพเจ้าถามท่าน

เขาจุติจากโลกนี้ไปแล้วจะได้รับความสุขอย่างไร

(พญานกยูงตอบว่า)

ข้าพเจ้าขอบอกผลของบุคคลผู้งดเว้นจากปาณาติบาต

และผู้ให้อภัยหมู่สัตว์ทั้งปวงว่า

เขาย่อมได้รับการสรรเสริญในปัจจุบัน

และเมื่อตายย่อมไปสู่สวรรค์

(บุตรนายพรานกล่าวว่า)

สมณะและพราหมณ์พวกหนึ่งกล่าวว่า เทวดาไม่มี

ชีวะย่อมถึงความขาดสูญในภพนี้เท่านั้น

ผลของกรรมดีกรรมชั่วก็เหมือนกัน ย่อมขาดสูญ

และกล่าวสอนว่า ทานคนโง่บัญญัติไว้

ข้าพเจ้าเชื่อวาจาของพระอรหันต์เหล่านั้น

เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงเบียดเบียนนกทั้งหลาย

(พระโพธิสัตว์กล่าวว่า)

ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ทั้ง ๒ เห็นได้ชัดเจน

ส่องโลกให้สว่างไสว โคจรไปในอากาศ

ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ทั้ง ๒ นั้นมีอยู่ในโลกนี้หรือโลกอื่น

ในมนุษยโลก พวกเขากล่าวถึงดวงจันทร์

และดวงอาทิตย์ทั้ง ๒ นั้นอย่างไรหนอ

(บุตรนายพรานกล่าวว่า)

ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ทั้ง ๒ เห็นได้ชัดเจน

ส่องโลกให้สว่างไสว โคจรไปในอากาศ

ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ทั้ง ๒ นั้นมีอยู่ในโลกอื่น ไม่ใช่โลกนี้

ในมนุษยโลก พวกเขากล่าวถึงดวงจันทร์และดวงอาทิตย์

ทั้ง ๒ นั้นว่า เทวดา

(ต่อมาพระโพธิสัตว์ได้กล่าวกับเขาว่า)

สมณะและพราหมณ์เหล่าใดเป็นอเหตุกทิฏฐิ ๑- ไม่พูดถึงกรรม

ไม่พูดถึงผลของกรรมดีกรรมชั่วด้วยเหมือนกัน

แต่สอนว่า ทานคนโง่บัญญัติไว้

สมณะและพราหมณ์เหล่านั้นผู้มีทิฏฐิเลวทราม

ถูกกำจัดแล้วในเพราะการพยากรณ์เพียงเท่านี้

@เชิงอรรถ :

@๑ อเหตุกทิฏฐิ คือพวกมีความเห็นผิดกล่าวอย่างนี้ว่า กรรมที่เป็นเหตุแห่งความบริสุทธิ์และความเศร้าหมอง

@ไม่มี (ขุ.ชา.อ. ๖/๑๕๒/๓๓๓)

(บุตรนายพรานกำหนดได้แล้วจึงกล่าวว่า)

คำของท่านนั้นเป็นคำสัตย์อย่างแท้จริง

ทานจะไม่พึงมีผลได้อย่างไร

กรรมดีกรรมชั่วก็เหมือนกัน จะไม่พึงมีผลได้อย่างไร

และทานคนโง่จะพึงบัญญัติขึ้นได้อย่างไร

พญานกยูง ข้าพเจ้ากระทำกรรมอย่างไร กระทำเพราะอะไร

ประพฤติอย่างไร จะคบใคร ผู้มีตบะคุณอย่างไร

ขอท่านจงบอกเนื้อความนั้นแก่ข้าพเจ้าโดยที่ข้าพเจ้าจะไม่ต้องตกนรก

(พระโพธิสัตว์กล่าวว่า)

บนพื้นแผ่นดินยังมีสมณะพวกใดพวกหนึ่งอยู่

สมณะเหล่านั้นนุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ เป็นบรรพชิต

เที่ยวบิณฑบาตเฉพาะเวลาเช้า

งดเว้นการบริโภคในเวลาวิกาล เป็นสัตบุรุษ

ท่านจงเข้าไปหาสมณะเหล่านั้นตามกาลอันสมควร

แล้วจงถามข้อความตามที่ท่านพอใจ

สมณะเหล่านั้นจะชี้แจงข้อความอันเป็นประโยชน์

ทั้งในโลกนี้และโลกหน้าแก่ท่านตามที่รู้มา

(พระปัจเจกพุทธเจ้าเปล่งอุทานว่า)

ความเป็นพรานนี้ข้าพเจ้าละได้แล้ว

เหมือนงูลอกคราบเก่าแก่ทิ้งไป

เหมือนต้นไม้สลัดใบเหลืองทิ้ง เขียวชะอุ่มอยู่

ข้าพเจ้าละทิ้งความเป็นพรานได้ในวันนี้

(ท่านทำสัจจกิริยาว่า)

นกเหล่าใดที่ข้าพเจ้ากักขังไว้หลายร้อยตัวในเรือนของข้าพเจ้า

วันนี้ ข้าพเจ้าให้ทานชีวิตแก่นกเหล่านั้น

ขอให้นกเหล่านั้นจงหลุดพ้น กลับไปยังที่อยู่ของตนเถิด

(พระศาสดาเมื่อจะทรงประกาศว่า นกเหล่านั้นพ้นจากทุกข์ได้ เพราะอาศัยพญานกยูง จึงตรัสพระคาถาสุดท้ายว่า)

นายพรานถือบ่วงเที่ยวไปในป่า

เพื่อจะจับพญานกยูงทองผู้เรืองยศ

ครั้นจับพญานกยูงทองผู้เรืองยศได้แล้ว

เขาได้พ้นจากทุกข์เหมือนเราตถาคตได้พ้นแล้ว

มหาโมรชาดกที่ ๘ จบ