๑๒. ทสพราหมณชาดก

๑๒. ทสพราหมณชาดก (๔๙๕)

ว่าด้วยการจำแนกตระกูลพราหมณ์ ๑๐ ตระกูล

(พระศาสดาทรงประกาศข้อความนี้ว่า)

พระเจ้ายุธิฏฐิละ ผู้ทรงฝักใฝ่ในธรรม

ได้ตรัสกับวิธุรอำมาตย์ว่า

วิธุระ เธอจงแสวงหาพราหมณ์ผู้มีศีล ผู้เป็นพหูสูต

ผู้เว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนะของเรา

สหาย เราจะถวายทักษิณาในเขตที่เราถวายทานแล้วมีผลมาก

(วิธุรอำมาตย์กราบทูลว่า)

ขอเดชะพระองค์ผู้สมมติเทพ พราหมณ์ทั้งหลายผู้มีศีล

เป็นพหูสูต ผู้เว้นจากเมถุนธรรม

ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนะของพระองค์หาได้ยาก พระเจ้าข้า

ขอเดชะพระมหาราช ได้ยินว่า

พราหมณ์มีอยู่ ๑๐ ตระกูลด้วยกัน

ขอพระองค์โปรดสดับการจำแนกแจกแจง

พราหมณ์ทั้ง ๑๐ ตระกูลนั้นโดยพิสดารจากข้าพระองค์เถิด

พราหมณ์บางพวกถือถุงย่ามที่เต็มด้วยรากไม้ปากปิด

ติดสลากยาบ้าง รดน้ำมนต์บ้าง เป่าเสกคาถาอาคมบ้าง

แม้พราหมณ์เหล่านั้นเป็นเสมือนหมอ

เขาก็เรียกกันว่า พราหมณ์ ขอเดชะพระมหาราช

ข้าพระองค์ได้กราบทูลพราหมณ์ผู้เป็นเสมือนหมอเหล่านั้น

แด่พระองค์ เราจะเชื้อเชิญพราหมณ์เช่นนั้นหรือ พระเจ้าข้า

(พระเจ้าโกรัพยะตรัสว่า)

ก็พราหมณ์เหล่านั้นปราศจากคุณเครื่องความเป็นพราหมณ์

จะเรียกพวกเขาว่าเป็นพราหมณ์ไม่ได้

วิธุระ เธอจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่นผู้มีศีล ผู้เป็นพหูสูต

ผู้เว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนะของเรา

สหาย เราจะถวายทักษิณาในเขตที่เราถวายทานแล้วมีผลมาก

(วิธุรอำมาตย์กราบทูลว่า)

พราหมณ์อีกพวกหนึ่งถือกังสดาลป่าวประกาศไปข้างหน้าบ้าง

ไปรับใช้บ้าง ศึกษาวิชาการเกี่ยวกับรถบ้าง

แม้พราหมณ์เหล่านั้นเป็นเสมือนคนรับใช้

เขาก็เรียกกันว่า พราหมณ์ ขอเดชะพระมหาราช

ข้าพระองค์ได้กราบทูลพราหมณ์ผู้เป็นเสมือนคนรับใช้เหล่านั้น

แด่พระองค์ เราจะเชื้อเชิญพราหมณ์เช่นนั้นหรือ พระเจ้าข้า

(พระเจ้าโกรัพยะตรัสว่า)

ก็พราหมณ์เหล่านั้นปราศจากคุณเครื่องความเป็นพราหมณ์

จะเรียกพวกเขาว่าเป็นพราหมณ์ไม่ได้

วิธุระ เธอจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่นผู้มีศีล ผู้เป็นพหูสูต

ผู้เว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนะของเรา

สหาย เราจะถวายทักษิณาในเขตที่เราถวายทานแล้วมีผลมาก

(วิธุรอำมาตย์กราบทูลว่า)

พราหมณ์อีกพวกหนึ่งถือคนโทน้ำและไม้เท้าคด

เข้าไปพึ่งพาพระราชาในคามและนิคมด้วยตั้งใจว่า

เมื่อชาวบ้านหรือชาวนิคมไม่ให้ เราจะไม่ออกไป

แม้พราหมณ์เหล่านั้นเป็นเสมือนผู้กดขี่

เขาก็เรียกกันว่า พราหมณ์ ขอเดชะพระมหาราช

ข้าพระองค์ได้กราบทูลพราหมณ์ผู้เป็นเสมือนผู้กดขี่เหล่านั้น

แด่พระองค์ เราจะเชื้อเชิญพราหมณ์เช่นนั้นหรือ พระเจ้าข้า

(พระเจ้าโกรัพยะตรัสว่า)

ก็พราหมณ์เหล่านั้นปราศจากคุณเครื่องความเป็นพราหมณ์

จะเรียกพวกเขาว่าเป็นพราหมณ์ไม่ได้

วิธุระ เธอจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่นผู้มีศีล ผู้เป็นพหูสูต

ผู้เว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนะของเรา

สหาย เราจะถวายทักษิณาในเขตที่เราถวายทานแล้วมีผลมาก

(วิธุรอำมาตย์กราบทูลว่า)

พราหมณ์อีกพวกหนึ่ง มีขนรักแร้ เล็บ และขนงอกขึ้นยาว

มีฟันเขลอะ มีธุลีบนศีรษะ เกรอะกรังไปด้วยฝุ่นละออง

เป็นพวกยาจกเที่ยวไปอยู่

แม้พราหมณ์เหล่านั้นเป็นเสมือนคนขุดตอไม้ที่ถูกไฟไหม้

เขาก็เรียกกันว่า พราหมณ์ ขอเดชะพระมหาราช

ข้าพระองค์ได้กราบทูลพราหมณ์ผู้เป็นเสมือนคนขุดตอไม้

ที่ถูกไฟไหม้เหล่านั้นแด่พระองค์

เราจะเชื้อเชิญพราหมณ์เช่นนั้นหรือ พระเจ้าข้า

(พระเจ้าโกรัพยะตรัสว่า)

ก็พราหมณ์เหล่านั้นปราศจากคุณเครื่องความเป็นพราหมณ์

จะเรียกพวกเขาว่าเป็นพราหมณ์ไม่ได้

วิธุระ เธอจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่นผู้มีศีล ผู้เป็นพหูสูต

ผู้เว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนะของเรา

สหาย เราจะถวายทักษิณาในเขตที่เราถวายทานแล้วมีผลมาก

(วิธุรอำมาตย์กราบทูลว่า)

ขอเดชะพระองค์ผู้เป็นใหญ่แห่งเหล่าชน

พราหมณ์อีกพวกหนึ่งย่อมค้าขายผลสมอ มะขามป้อม

ผลมะม่วง ผลหว้า สมอพิเภก ขนุนสำปะลอ

ไม้ชำระฟัน ผลมะตูม และพุทรา

ลูกเกด อ้อยลำ น้ำอ้อยงบ กล้องสูบยาเส้น น้ำผึ้ง

และยาหยอดตา และย่อมค้าขายสิ่งของที่มีค่ามากและมีค่าน้อย

แม้พราหมณ์เหล่านั้นเป็นเสมือนพ่อค้า

เขาก็เรียกกันว่า พราหมณ์ ขอเดชะพระมหาราช

ข้าพระองค์ได้กราบทูลพราหมณ์ผู้เป็นเสมือนพ่อค้าเหล่านั้น

แด่พระองค์ เราจะเชื้อเชิญพราหมณ์เช่นนั้นหรือ พระเจ้าข้า

(พระเจ้าโกรัพยะตรัสว่า)

ก็พราหมณ์เหล่านั้นปราศจากคุณเครื่องความเป็นพราหมณ์

จะเรียกพวกเขาว่าเป็นพราหมณ์ไม่ได้

วิธุระ เธอจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่นผู้มีศีล ผู้เป็นพหูสูต

ผู้เว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนะของเรา

สหาย เราจะถวายทักษิณาในเขตที่เราถวายทานแล้วมีผลมาก

(วิธุรอำมาตย์กราบทูลว่า)

พราหมณ์อีกพวกหนึ่งให้กระทำกสิกรรมและพาณิชกรรม

เลี้ยงแพะ เลี้ยงแกะ ตกแต่งหญิงสาว

ทำวิวาหมงคลและอาวาหมงคล

แม้พราหมณ์เหล่านั้นเป็นเสมือนพ่อค้าคหบดี

เขาก็เรียกกันว่า พราหมณ์ ขอเดชะพระมหาราช

ข้าพระองค์ได้กราบทูลพราหมณ์ผู้เป็นเสมือนพ่อค้าคหบดีเหล่านั้น

แด่พระองค์ เราจะเชื้อเชิญพราหมณ์เช่นนั้นหรือ พระเจ้าข้า

(พระเจ้าโกรัพยะตรัสว่า)

ก็พราหมณ์เหล่านั้นปราศจากคุณเครื่องความเป็นพราหมณ์

จะเรียกพวกเขาว่าเป็นพราหมณ์ไม่ได้

วิธุระ เธอจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่นผู้มีศีล ผู้เป็นพหูสูต

ผู้เว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนะของเรา

สหาย เราจะถวายทักษิณาในเขตที่เราถวายทานแล้วมีผลมาก

(วิธุรอำมาตย์กราบทูลว่า)

พราหมณ์อีกพวกหนึ่งเป็นปุโรหิตประจำบ้าน

บริโภคภิกษาที่เขาเก็บไว้เพื่อตน

ชนจำนวนมากย่อมสอบถามพราหมณ์เหล่านั้น

พราหมณ์เหล่านั้นเป็นนักตอนสัตว์และตีตราสัตว์

แม้สัตว์เลี้ยงทั้งหลาย เช่น กระบือ สุกร และแพะ

ในบ้านเหล่านั้น ก็ถูกพราหมณ์เหล่านั้นฆ่า

แม้พวกพราหมณ์เหล่านั้นเป็นเสมือนนายโคฆาต

เขาก็เรียกกันว่า พราหมณ์ ขอเดชะพระมหาราช

ข้าพระองค์ได้กราบทูลพราหมณ์ผู้เป็นเสมือนนายโคฆาตเหล่านั้น

แด่พระองค์ เราจะเชื้อเชิญพราหมณ์เช่นนั้นหรือ พระเจ้าข้า

(พระเจ้าโกรัพยะตรัสว่า)

ก็พราหมณ์เหล่านั้นปราศจากคุณเครื่องความเป็นพราหมณ์

จะเรียกพวกเขาว่าเป็นพราหมณ์ไม่ได้

วิธุระ เธอจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่นผู้มีศีล ผู้เป็นพหูสูต

ผู้งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนะของเรา

สหาย เราจะถวายทักษิณาในเขตที่เราถวายทานแล้วมีผลมาก

(วิธุรอำมาตย์กราบทูลว่า)

พราหมณ์ทั้งหลายถือดาบและโล่หนัง เหน็บกริช

ยืนดักอยู่ที่ทางเดินของพวกพ่อค้าบ้าง

คอยคุ้มครองกองเกวียนบ้าง

แม้พราหมณ์เหล่านั้นเป็นเสมือนคนเลี้ยงโค

และโจรปล้นฆ่าชาวบ้านเขาก็เรียกกันว่าพราหมณ์

ขอเดชะพระมหาราช ข้าพระองค์ได้กราบทูลพราหมณ์

ผู้เป็นเสมือนคนเลี้ยงโคและโจรปล้นฆ่าชาวบ้านเหล่านั้น

แด่พระองค์ เราจะเชื้อเชิญพราหมณ์เช่นนั้นหรือ พระเจ้าข้า

(พระเจ้าโกรัพยะตรัสว่า)

ก็พวกพราหมณ์เหล่านั้นปราศจากคุณเครื่องความเป็นพราหมณ์

จะเรียกพวกเขาว่าเป็นพราหมณ์ไม่ได้

วิธุระ เธอจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่นผู้มีศีล ผู้เป็นพหูสูต

ผู้งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนะของเรา

สหาย เราจะถวายทักษิณาในเขตที่เราถวายทานแล้วมีผลมาก

(วิธุรอำมาตย์กราบทูลว่า)

พราหมณ์อีกพวกหนึ่งสร้างกระท่อมอยู่ในป่า

ทำเครื่องดักสัตว์ เบียดเบียนกระต่าย

เสือปลา ปลา และเต่า ตลอดจนถึงเหี้ย

แม้พราหมณ์เหล่านั้นเป็นเสมือนนายพราน

เขาก็เรียกกันว่า พราหมณ์ ขอเดชะพระมหาราช

ข้าพระองค์ได้กราบทูลพราหมณ์

ผู้เป็นเสมือนนายพรานเหล่านั้นแด่พระองค์

เราจะเชื้อเชิญพราหมณ์เช่นนั้นหรือ พระเจ้าข้า

(พระเจ้าโกรัพยะตรัสว่า)

ก็พราหมณ์เหล่านั้นปราศจากคุณเครื่องความเป็นพราหมณ์

จะเรียกพวกเขาว่าเป็นพราหมณ์ไม่ได้

วิธุระ เธอจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่นผู้มีศีล ผู้เป็นพหูสูต

ผู้เว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนะของเรา

สหาย เราจะถวายทักษิณาในเขตที่เราถวายทานแล้วมีผลมาก

(วิธุรอำมาตย์กราบทูลว่า)

พราหมณ์อีกพวกหนึ่งปรารถนาทรัพย์ก็ลงนอนอยู่ใต้เตียง

เมื่อเริ่มทำพิธีโสมยาคะ ก็ให้พระราชาทั้งหลายสรงสนาน ณ เบื้องบน

แม้พราหมณ์เหล่านั้นเป็นเสมือนคนขัดสนิม

เขาก็เรียกกันว่า พราหมณ์ ขอเดชะพระมหาราช

ข้าพระองค์ได้กราบทูลพราหมณ์ผู้เป็นเสมือนคนขัดสนิมเหล่านั้น

แด่พระองค์ เราจะเชื้อเชิญพราหมณ์เช่นนั้นหรือ พระเจ้าข้า

(พระเจ้าโกรัพยะตรัสว่า)

ก็พวกพราหมณ์เหล่านั้นปราศจากคุณเครื่องความเป็นพราหมณ์

จะเรียกพวกเขาว่าเป็นพราหมณ์ไม่ได้

วิธุระ เธอจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่นผู้มีศีล ผู้เป็นพหูสูต

ผู้งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนะของเรา

เราจะถวายทักษิณาในเขตที่เราถวายทานแล้วมีผลมาก

(วิธุรอำมาตย์ครั้นแสดงผู้เป็นพราหมณ์เพียงแค่ชื่อ บัดนี้เพื่อจะแสดงผู้เป็น พราหมณ์โดยปรมัตถ์ จึงได้กล่าว ๒ คาถาว่า)

ขอเดชะพระองค์ผู้สมมติเทพ พราหมณ์ทั้งหลาย

ผู้มีศีล ผู้เป็นพหูสูต ผู้งดเว้นจากเมถุนธรรม

ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนะของพระองค์ยังมีอยู่ พระเจ้าข้า

พราหมณ์เหล่านั้นบริโภคภัตตาหารมื้อเดียว

และไม่ดื่มน้ำเมา ขอเดชะพระมหาราช

ข้าพระองค์ได้กราบทูลพราหมณ์เหล่านั้นแด่พระองค์

เราจะเชื้อเชิญพราหมณ์เช่นนั้นหรือ พระเจ้าข้า

(พระเจ้าโกรัพยะทรงสดับดังนั้นแล้วดีพระทัย จึงตรัสว่า)

วิธุระ พราหมณ์เหล่านั้นเป็นผู้มีศีล เป็นพหูสูต

เธอจงแสวงหาพราหมณ์เหล่านั้นแหละ

วิธุระ จงรีบนิมนต์พวกท่านมาเร็วๆ

ทสพราหมณชาดกที่ ๑๒ จบ