๑๓. ภิกขาปรัมปรชาดก

13. Bhikkhāparamparajātakaṃ.

Sukhumālarūpaṃ disvānāti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi.

So kira saddho hoti pasanno tathāgatassa ceva saṅghassa ca nivaddhaṃ mahāsakkāraṃ karoti. Athekadivasaṃ so cintesi ahaṃ buddharatanassa ceva saṅghassa ca paṇītabhojanāni ceva sukhumavatthāni ca dadanto nivaddhaṃ mahāsakkāraṃ karomi idāni dhammaratanassāpi mahāsakkāraṃ karissāmi kinnu kho tassa sakkāraṃ karontena kātabbanti. So bahūni gandhamālādīni ādāya jetavanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā pucchi ahaṃ bhante dhammaratanassa sakkāraṃ kattukāmo kinnu kho tassa sakkāraṃ karontena kātabbanti. Atha naṃ satthā sace dhammaratanassa sakkāraṃ kātukāmo dhammabhaṇḍāgārikassa ānandassa sakkāraṃ karohīti āha. So sādhūti sampaṭicchitvā punadivase theraṃ nimantetvā mahantena sakkārena attano gehaṃ netvā mahārahāsane nisīdāpetvā gandhamālādīhi pūjetvā nānaggarasabhojanaṃ datvā mahagghe ticīvarapahonake sāṭake Adāsi. Theropi ayampi sakkāro dhammaratanassa kato na mayhaṃ anucchaviko dhammasenāpatissa anucchavikoti cintetvā piṇḍapātañca vatthāni ca vihāraṃ nīharitvā sārīputtattherassa adāsi. Sopi ayaṃ sakkāro dhammaratanassa kato ekantena dhammassāmisammāsambuddhasseva anucchavikoti cintetvā dasabalassa adāsi. Satthā attano uttaritaraṃ adisvā piṇḍapātaṃ paribhuñji cīvarasāṭake aggahesi. Bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ āvuso asukonāma kuṭumbiko dhammaratanassa sakkāraṃ karomīti dhammabhaṇḍāgārikassa ānandattherassa adāsi thero nāyaṃ mayhaṃ anucchavikoti dhammasenāpatino adāsi sopi nāyaṃ mayhaṃ anucchavikoti tathāgatassa adāsi tato tathāgato aññaṃ uttaritaraṃ apassanto attano dhammassāmitāya mayhameva so sakkāro anucchavikoti taṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā cīvarasāṭake ca gaṇhi evaṃ so piṇḍapāto yathānucchavikatāya dhammassāminova pādamūle gatoti. Satthā āgantvā kāyanuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti pucchitvā imāyanāmāti vutte na bhikkhave idāneva piṇḍapāto paramparāya yathānucchavikaṃ gacchati pubbe anuppannepi buddhe agamāsiyevāti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari

atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatto agatigamanaṃ pahāya dasa rājadhamme akopento dhammena rajjaṃ kāresi. Evaṃ santepissa vinicchayo na hoti suññoviya. Rājā attano aguṇagavesako hutvā anto- nivesanādīnipi pariggaṇhanto antepure ca antonagare ca dvāragāmesu Ca attano aguṇaṃ kathentaṃ adisvā janapade gavesissāmīti amaccānaṃ rajjaṃ niyyādetvā purohitena saddhiṃ aññātakavesena kāsikaraṭṭhe caranto kañci aguṇaṃ kathentaṃ adisvā paccante ekaṃ nigamaṃ gantvā bahidvārasālāyaṃ nisīdi. Tasmiṃ khaṇe nigamavāsī asītikoṭivibhavo kuṭumbiko mahantena parivārena nhānatitthaṃ gacchanto sālāyaṃ nisinnaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ sukhu mālasarīraṃ rājānaṃ disvā uppannasineho sālaṃ pavisitvā paṭisanthāraṃ katvā idheva hothāti vatvā gehaṃ gantvā nānaggarasabhojanaṃ sampādetvā mahantena parivārena bhattabhājanāni gāhāpetvā agamāsi. Tasmiṃ khaṇe himavantavāsī pañcābhiñño tāpaso āgantvā tatatheva nisīdi. Nandamūlakapabbhārato paccekabuddhopi ākāsena āgantvā tattheva nisīdi. Kuṭumbiko rañño hatthadhovanaṃ datvā nānaggarasehi sūpabyañjanehi bhattapātiṃ sajjetvā rañño upanāmesi. Rājā taṃ gahetvā purohitassa brāhmaṇassa adāsi. Brāhmaṇo taṃ bhattapātiṃ gahetvā tāpasassa adāsi. Tāpaso taṃ bhattapātiṃ gahetvā paccekabuddhassa santikaṃ gantvā vāmahatthena bhattapātiṃ gahetvā dakkhiṇahatthena kamaṇḍaluṃ gahetvā dakkhiṇodakaṃ datvā patte bhattaṃ pakkhipi. So kañci animantetvā anāpucchitvā paribhuñji. Tassa bhattakiccapariyosāne kuṭumbiko cintesi mayā rañño bhattaṃ dinnaṃ raññā bhattaṃ brāhmaṇassa dinnaṃ brāhmaṇena bhattaṃ tāpasassa dinnaṃ tāpasena paccekabuddhassa bhattaṃ dinnaṃ paccekabuddho kañci anāpucchitvāva paribhuñji kinnu Kho imesaṃ ettakānaṃ dānakāraṇaṃ kiṃ imassa kañci anāpucchitvā bhuñjanakāraṇaṃ anupubbena te pucchissāmīti. So ekekaṃ upasaṅkamitvā vanditvā pucchi. Tepissa kathesuṃ

sukhumālarūpaṃ disvā raṭṭhā vivanamāgataṃ

kūṭāgāravarūpetaṃ mahāsayanamupāsitaṃ

tassa te pemakenāhaṃ adāsiṃ vaḍḍhamodanaṃ

sālīnaṃ vicittaṃ bhattaṃ sucimaṃsūpasecanaṃ

taṃ tvaṃ bhattaṃ paṭiggayha brāhmaṇassa adāpayi

attānaṃ anasitvāna koyaṃ dhammo namatthu te.

Ācariyo brāhmaṇo mayhaṃ kiccākiccesu pāvato

guru ca āmantaniko ca dātumarahāmi bhojanaṃ.

Brāhmaṇaṃdāni pucchāmi gotamaṃ rājapūjitaṃ

rājā te bhattaṃ pādāsi sucimaṃsūpasecanaṃ

taṃ tvaṃ bhattaṃ paṭiggayha isissa bhojanaṃ adā

akhettaññūsi dānassa koyaṃ dhammo namatthu te.

Bharāmi puttadāre ca gharesu gadhito ahaṃ

bhuñja mānusike kāme anusāsāmi rājino

āraññikassa isino ciraṃ rattaṃ tapassino

vuḍḍhassa bhāvitattassa dātumarahāmi bhojanaṃ.

Isiñcadāni pucchāmi kīsaṃ dhammanisaṇṭhitaṃ

paruḷhakacchanakhalomaṃ paṅkadantaṃ rajassiraṃ

Eko araññe viharasi nāvakaṅkhasi jīvitaṃ

bhikkhu kena tayā seyyo yassa tvaṃ bhojanaṃ adā.

Khaṇamālukalambāni bilālitakkalāni ca

dhunisāmākanivāraṃ sasādiyaṃ pasādiyaṃ

sākaṃ bhiṃsaṃ madhumaṃsaṃ badarā āmalakāni ca

tāni āhattha bhuñjāmi atthi me so pariggaho

pacanto apacantassa amamassa sakiñcano

anādānassa sādāno dātumarahāmi bhojanaṃ.

Bhikkhuñcadāni pucchāmi tuṇhimāsina subbataṃ

isi tebhattaṃ pādāsi sucimaṃsūpasecanaṃ

taṃ tvaṃ bhattaṃ paṭiggayha tuṇhī bhuñjasi ekako

nāññaṃ kañci nimantesi koyaṃ dhammo namatthu te.

Na pacāmi na pācemi na chindāmi na chedaye

taṃ maṃ akiñcanaṃ ñatvā sabbapāpehi āranaṃ

vāmena bhikkhaṃ ādāya dakkhiṇena kamaṇḍaluṃ

isi me bhattaṃ pādāsi sucimaṃsūpasecanaṃ.

Ete hi dātumarahanti samamā sapariggahā

paccanīkamahaṃ maññe yo dātāraṃ nimantayeti.

Tattha vivananti nirudakāraññasadisaṃ imaṃ paccantaṃ āgataṃ. Kūṭāgāravarūpetanti kūṭāgāravarena upetaṃ varakūṭāgāravāsīnanti attho. Mahāsayanamupāsitanti tattheva supaññattaṃ sirisayanaṃ upāsitaṃ. Tassa Teti evarūpaṃ taṃ disvā ahaṃ. Pemakenāti tassa tava pemakena. Vaḍḍhamodananti uttamodanaṃ. Vicittanti apagatakhaṇḍakālakehi vicitta- taṇḍulehi kataṃ. Adāpayīti adāsi. Attānanti attanā ayameva vā pāṭho. Anasitvānāti abhuñjitvā. Koyaṃ dhammoti mahārāja ko esa tumhākaṃ sabhāvo. Namatthu teti namo tava atthu yo tvaṃ attanā abhuñjitvā parassa adāsi. Ācariyoti kuṭumbika esa mayhaṃ ācārasikkhāpako ācariyo. Pāvatoti uyyutto. Āmantanikoti āmantetabbayuttako mayā dinnaṃ gahetuṃ anurūpo. Dātumarahāmīti tasmā ahaṃ evarūpassa ācariyassa bhojanaṃ dātuṃ arahāmīti rājā brāhmaṇassa guṇaṃ vaṇṇesi. Akhettaññūsīti kāmaṃ dānassa khettaṃ mayi dinnaṃ mahapphalaṃ na hotīti evaṃ attani dānaṃ akhettaṃ jānāsi maññeti. Anusāsāmīti attano atthaṃ pahāya rañño atthañca dhammañca anusāsāmi evaṃ attano aguṇaṃ kathetvā. Āraññikassāti isino guṇaṃ kathesi. Isinoti sīlādiguṇapariyesakassa. Tapassinoti tapassikassa. Vuḍḍhassāti paṇḍitassa guṇavuḍḍhassa. Nāvakaṅkhasīti sayaṃ dullabhabhojano hutvā evarūpaṃ bhojanaṃ aññassa desi kiṃ attano jīvitaṃ na kaṅkhasi. Bhikkhu kenāti ayaṃ katarena guṇena tayā seṭṭhataro. Khaṇamālukalambānīti khaṇanto ālukalambāni ceva tālakandāni ca. Bilālitakkalāni cāti vilālikandatakkalakandāni ca. Dhunisāmākanivāranti sāmākaṃ nivārañca dhunitvā. Sasādiyaṃ pasādiyanti ete sāmākanivāre Dhunanto sasādetvā puna sukkhāpite pasādetvā suppena papphoṭetvā taṇḍule koṭetvā taṇḍule ādāya pacitvā bhuñjāmīti vadati. Sākanti yaṃ kiñci sūpeyyapaṇṇaṃ. Maṃsanti sīhabyagghavighāsādimaṃsaṃ. Tāni āhatthāti tāni sākādīni āharitvā. Amamassāti taṇhādiṭṭhimamarahitassa. Sakiñcanoti sapalibodho. Anādānassāti niggahaṇassa. Dātumarahāmīti evarūpassa paccekabuddhassa attanā laddhabhojanaṃ dātuṃ arahāmi. Tuṇhimāsinanti kiñci avatvā nisinnaṃ. Akiñcananti rāgakiñcanādirahitaṃ. Ārananti virahitaṃ sabbapāpāni pahāya ṭhitaṃ. Kamaṇḍalunti kamaṇḍaṃ. Ete hīti ete rājā dayo tayo janāti hatthaṃ pasāretvā te niddisanto evamāha. Dātumarahantīti mādisassa dātuṃ arahanti. Paccanīkanti paccanīkapaṭipadaṃ dāyakassa hi nimantanaṃ ekavīsatiyā anesanāsu aññatarāya piṇḍapaṭipiṇḍapariyesanāya jīvitakappanasaṅkhātā micchājīvapaṭipattināma hotīti.

Tassa taṃ sutvā kuṭumbiko attamano dve osānagāthā abhāsi

atthāya vata me ajja idhāgacchi rathesabho

yohaṃ ajja pajānāmi yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.

Raṭṭhesu giddhā rājāno kiccākiccesu brāhmaṇā

isī mūlaphale giddhā vippamuttā ca bhikkhavoti.

Tattha rathesabhoti rājānaṃ sandhāyāha. Kiccākiccesūti rañño kiccakaraṇīyesu. Bhikkhavoti paccekabuddhabhikkhavo pana sabbabhavehi vippamuttā.

Paccekabuddho tassa dhammaṃ desetvā sakaṭṭhānameva gato. Tathā tāpaso. Rājā pana katipāhaṃ tassa santike vasitvā bārāṇasimeva gato.

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā na bhikkhave idāneva piṇḍapāto yathānucchavikaṃ gacchati pubbepi gatoyevāti vatvā jātakaṃ samodhānesi tadā dhammapūjakakuṭumbiko dhammaratanassa sakkārakārako kuṭumbiko ahosi rājā ānando purohito sārīputto ahosi paccekabuddho parinibbuto himavantatāpaso pana ahameva sammāsambuddhoti.

Bhikkhāparamparajātakaṃ terasamaṃ.

Iti

jātakaṭṭhakathāya terasajātakapaṭimaṇḍitassa

pakiṇṇakanipātassatthavaṇṇanā niṭṭhitā.

Kedāraṃ kinnarāceva ukkusuddālako bhisa

suruci uposathoceva moro tacchakavāṇijo

sādhino brāhmaṇo bhikkhā teraseva pakiṇṇaketi.