๑๑. มหาปโลภนชาดก

มหาปโลภนชาตกํ

พฺรหฺมโลกา จวิตฺวานาติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต วิสุทฺธสงฺกิเลสํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

วตฺถุ เหฏฺฐา วิตฺถาริตเมว ฯ อิธ ปน สตฺถา ภิกขุ

มาตุคาโม นาเมส วิสุทฺธสตฺเตปิ สงฺกิลิฏฺเฐ กโรตีติ วตฺวา อตีตํ

อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ จุลฺลปโลภฺเน วุตฺตนเยน อตีตวตฺถุ วิตฺถาเรตพฺพํ ฯ ตทา ปน มหาสตฺโต พฺรหฺมโลกา จวิตฺวา กาสิรญฺโญ ปุตฺโต หุตฺวา นิพฺพตฺติ อนิตฺถิคนฺธกุมาโร นาม อโหสิ ฯ อิตฺถีนํ หตฺเถ น สณฺฐาติ ฯ ปุริสเวเสน นํ ถญฺญํ ปาเยสิ ฯ ฌานาคาเร นิสีทิ อิตฺถิโย น ปสฺสติ ฯ

ตมตฺถํ ปกาเสนฺโต สตฺถา จตสฺโส คาถา อภาสิ

พฺรหฺมโลกา จวิตฺวาน เทวปุตฺโต มหิทฺธิโก

รญฺโญ ปุตฺโต อุทปาทิ สพฺพกามสมิทฺธิสุ ฯ

กามา วา กามสญฺญา วา พฺรหฺมโลเก น วิชฺชติ

สฺวาสฺสุ ตาเยว สญฺญาย กาเมหิ วิชิคุจฺฉถ ฯ

ตสฺส จนฺเตปุเร อาสิ ฌานาคารํ สุมาปิตํ

โส ตตฺถ ปฏิสลฺลีโน เอโก รหสิ ฌายถ ฯ

ส ราชา ปริเทเวสิ ปุตฺตโสเกน อฏฺฏิโต

เอกปุตฺโต จยํ มยฺหํ น จ กามานิ ภุญฺชตีติ ฯ

ตตฺถ สพฺพกามสมิทฺธิสูติ สพฺพกามานํ สมิทฺธีสุ สมฺปตฺตีสุ ฐิตสฺส รญฺโญ ปุตฺโต หุตฺวา จ เอโก เทวปุตฺโต นิพฺพตฺติ ฯ สฺวาสฺสูติ โส กุมาโร ฯ ตาเยวาติ ตาย พฺรหฺมโลเก นิพฺพตฺติตาย ฌานสญฺญาย เอว ฯ สุมาปิตนฺติ ปิตรา สุฏฺฐุ มนาปํ กตฺวา มาปิตํ ฯ รหสิ ฌายถาติ มาตุคามํ อปสฺสนฺโต วสิ ฯ ปริเทเวสีติ วิลปติ ฯ

ปญฺจมา รญฺโญ ปริเทวนคาถา

โก นุ โขตฺถ อุปาโย โส โก วา ชานาติ กิญฺจนํ

โย เม ปุตฺตํ ปโลเภยฺย ยถากามานิ ปตฺถเยติ ฯ

ตตฺถ โก นุ โขตฺถ อุปาโย โสติ โก นุโข เอตฺถ เอตสฺส กามานํ ภุญฺชนอุปาโย ฯ โก นุโข อิธูปาโย โสติปิ ปาโฐ ฯ อฏฺฐกถายํ ปน โก นุโข ตํ อุปวสิตฺวา อุปลาปนการณํ ชานาตีติ วุตฺตํ ฯ โก วา ชานาติ กิญฺจนนฺติ โก วา เอตสฺส ปลิพุทฺธการณํ ชานาตีติ อตฺโถ ฯ

ตโต ปรํ ทิยฑฺฒา อภิสมฺพุทฺธคาถา

อหุ กุมารี ตตฺเถว วณฺณรูปสมาหิตา

กุสลา นจฺจคีตสฺส วาทิเต จ ปทกฺขิณา

สา ตตฺถ อุปสงฺกมฺม ราชานํ เอตทพฺรวีติ ฯ

ตตฺถ อหูติ ภิกฺขเว ตตฺเถว อนฺเตปุเร จูฬนาฏกานํ อนฺตเร เอกา ตรุณกุมาริกา อโหสิ ฯ ปทกฺขิณาติ สุสิกฺขิตา ฯ อหํ โข ตํ ปโลเภยฺยํ สเจ ภตฺตา ภวิสฺสตีติ อุปฑฺฒคาถา กุมาริกาย วุตฺตา ฯ

ตตฺถ สเจ ภตฺตาติ สเจ เอส มยฺหํ ปติ ภวิสฺสตีติ ฯ

ตํ ตถาวาทินํ ราชา กุมารึ เอตทพฺรวิ

ตฺวญฺเญว นํ ปโลเภหิ ตว ภตฺตา ภวิสฺสตีติ ฯ

ตตฺถ ตว ภตฺตาติ ตเวส ปติ ภวิสฺสติ ตฺวญฺเญว ตสฺส อคฺคมเหสี ภวิสฺสสิ คจฺฉ นํ ปโลเภหิ กามรสํ ชานาเปหีติ ฯ

เอวํ วตฺวา ราชา อิมิสฺสา กิร โอกาสํ กโรนฺตูติ กุมารกสฺส อุปฏฺฐากานํ เปเสสิ ฯ สา ปจฺจูสกาเล วีณํ อาทาย คนฺตฺวา กุมารสฺส สยนคพฺภสฺส พหิ อวิทูเร ฐตฺวา อคฺคนเขหิ วีณํ วาเทนฺตี มธุรสฺสเรน คายิตฺวา ตํ ปโลเภสิ ฯ

ตมตฺถํ ปกาเสนฺโต สตฺถา อาห

สา จ อนฺเตปุรํ คนฺตฺวา พหุํ กามูปสญฺหิตํ

หทยงฺคมา เปมนียา จิตฺรา คาถา อภาสถ ฯ

ตสฺสาว คายมานาย สทฺทํ สุตฺวาน นาริยา

กามจฺฉนฺทสฺส อุปฺปชฺชิ ชนํ โส ปริปุจฺฉถ ฯ

กสฺเสโส สทฺโท โก วา โส ภณติ อุจฺจาวจํ พหุํ

หทยงฺคมํ เปมนียํ อโห กณฺณสุขํ มม ฯ

เอสา โข สมุทฺทา เทว ขิฑฺฑา เอสา อนปฺปิกา

สเจ ตฺวํ กาเม ภุญฺเชยฺย ภิยฺโย ฉนฺเทยฺยุ ตํ ตว ฯ

อึฆ อาคจฺฉโตเรน อวิทูรมฺหิ คายตุ

อสฺสมสฺส สมีปมฺหิ สนฺติเก มยฺห คายตุ ฯ

ติโรกุฑฺฑมฺหิ คายิตฺวา ฌานาคารมฺหิ ปาวิสิ

พนฺธิตุํ อนุปุพฺเพน อรญฺญมิว กุญฺชรํ ฯ

ตสฺสา กามรสํ ญตฺวา อิสฺสาธมฺโม อชายถ

อหเมว กาเม ภุญฺเชยฺยํ มา อญฺโญ ปุริโส อหุ ฯ

ตโต อสึ คเหตฺวาน ปุริเส หนฺตุํ อุปกฺกมิ

อหเมว เอโก ภุญฺชิสฺสํ มา อญฺโญ ปุริโส สิยา ฯ

ตโต ชานปทา สพฺเพ วิกฺกนฺทึสุ สมาคตา

ปุตฺโต ตฺยายํ มหาราช ชนํ เหเฐตฺยทูสกํ ฯ

ตญฺจ ราชา วิปาเหสิ สมฺหา รฏฺฐา จ ขตฺติโย

ยาวตา วิชิตา มยฺหํ น เต วตฺถพฺพ ตาวเท ฯ

ตโต โส ภริยมาทาย สมุทฺทํ อุปสงฺกมิ

ปณฺณสาลํ กริตฺวาน วนํ อุญฺฉาย ปาวิสิ ฯ

อเถตฺถ อิสิ มาคญฺฉิ สมุทฺทมุปรูปริ

โส ตสฺส เคหํ ปาเวกฺขิ ภตฺตกาเล อุปฏฺฐิเต ฯ

ตญฺจ ภริยา ปโลเภสิ ปสฺส ยาว สุทารุณํ

จุโต โส พฺรหฺมจริยมฺหา อิทฺธิยา ปริหายถ ฯ

ราชปุตฺโต จ อุญฺฉาโต วนมูลผลํ พหุํ

สายํ กาเชน อาทาย อสฺสมํ อุปสงฺกมิ ฯ

อิสิ จ ขตฺติยํ ทิสฺวา สมุทฺทํ อุปสงฺกมิ

เวหาสยํ คมิสฺสนฺติ สีทเต โส มหณฺณเว ฯ

ขตฺติโย จ อิสึ ทิสฺวา สีทมานํ มหณฺณเว

ตสฺเสว อนุกมฺปาย อิมา คาถา อภาสถ ฯ

อวิชฺชมาเน วาริสฺมึ สยํ อาคมฺม อิทฺธิยา

มิสฺสีภาวิตฺถิยา คนฺตฺวา สํสีทสิ มหณฺณเว ฯ

อาวฏฺฏนี มหามายา พฺรหฺมจริยวิโกปนา ฯ

สีทนฺติ นํ วิทิตฺวาน อารกา ปริวชฺชเย ฯ

อเนลา มุทุสมฺภาสา ทุปฺปูรตา นทีสมา

สีทนฺติ นํ วิทิตฺวาน อารกา ปริวชฺชเย ฯ

ยํ เอตา อุปเสวนฺติ ฉนฺทสา วา ธเนน วา

ชาตเวโทว สณฺฐานํ ขิปฺปํ อนุทหนฺติ นํ ฯ

ขตฺติยสฺส วโจ สุตฺวา อิสิสฺส นิพฺพิโท อหุ

ลทฺธา โปราณกํ มคฺคํ คจฺฉเต โส วิหาสยํ ฯ

ขตฺติโย จ อิสึ ทิสฺวา คจฺฉมานํ วิหาสยํ

สํเวคํ อลภิ ธีโร ปพฺพชฺชํ สมโรจยิ ฯ

ตโต โส ปพฺพชิตฺวาน กามราคํ วิราชยิ

กามราคํ วิราเชตฺวา พฺรหฺมโลกูปโค อหูติ ฯ

ตตฺถ อนฺเตปุรนฺติ กุมารสฺส วสนฏฺฐานํ ฯ พหุนฺติ พหุํ นานปฺปการํ ฯ กามูปสญฺหิตนฺติ กามนิสฺสิตํ คีตํ ปวตฺตยมานา ฯ กามจฺฉนฺทสฺสาติ อสฺส อนิตฺถิคนฺธกุมารสฺส กามจฺฉนฺโท อุปฺปชฺชิ ฯ ชนนฺต อตฺตโน สนฺติกาวจรํ ปริจาริกชนํ ฯ อุจฺจาวจนฺติ อุคฺคตญฺจ อนุคฺคตญฺจ ฯ ภุญฺเชยฺยาติ สเจ ภุญฺเชยฺยาสิ ฯ ฉนฺเทยฺยุ ตนฺติ เอเต กามา นาม ตว รุจฺเจยฺยุํ ฯ โส สมุทฺทาติ สุตฺวา ตุณฺหี อโหสิ ฯ อิตรา ปุนทิวเสปิ คายิ ฯ เอวํ กุมาโร ปฏิพทฺธจิตฺโต หุตฺวา ตสฺสา อาคมนํ โรเจนฺโต ปริจาริเก อามนฺเตตฺวา อึฆาติ คาถมาห ฯ ติโรกุฑฺฑมฺหีติ สยนคพฺภสฺส กุฑฺฑสฺส พหิ ฯ มา อญฺโญติ อญฺโญ กาเม ปริภุญฺชนฺโต ปุริโส นาม มา สิยา ฯ หนฺตุํ อุปกฺกมีติ อนนฺตรวีถึ โอตริตฺวา มาเรตุํ อารภิ ฯ วิกฺกนฺทึสูติ กุมาเรน กติปเยสุ ปุริเสสุ ปหเตสุ ปุริสา ปลายิตฺวา เคหานิ ปวิสึสุ ฯ โส ปุริเส อลภนฺโต โถกํ วิสฺสมิ ฯ ตสฺมึ ขเณ ราชงฺคเณ สนฺนิปติตฺวา อุปกฺโกสึสุ ฯ ชนํ เหเฐตฺยทูสกนฺติ นิรปราธํ ชนํ เหเฐติ ตํ คณฺหาเปถาติ วทึสุ ฯ ราชา อุปาเยน กุมารํ คณฺหาเปตฺวา อิมสฺส กึ กตฺตพฺพนฺติ ปุจฺฉิ ฯ เทว อญฺญํ นตฺถิ อิมํ ปน กุมารํ ตาย กุมาริกาย สทฺธึ รฏฺฐา ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏตีติ วุตฺเต ตถา อกาสิ ฯ ตมตฺถํ ปกาเสนฺโต สตฺถา ตญฺจาติ อาทิมาห ฯ ตตฺถ วิปาเหสีติ ปพฺพาเชสิ ฯ น เต วตฺถพฺพ ตาวเทติ ยตฺตกํ มยฺหํ วิชิตํ ตตฺตเก ตยา น วตฺถพฺพํ ฯ อุญฺฉายาติ ผลาผลตฺถาย ตสฺมึ ปน วนํ ปวิฏฺเฐ อิตรา ยํ ตตฺถ ปจิตพฺพยุตฺตกํ อตฺถิ ตํ ปจิตฺวา ตสฺสาคมนํ โอโลเกนฺตี ปณฺณสาลทฺวาเร นิสีทิ ฯ เอวํ กาเล คจฺฉนฺเต เอกทิวสํ อนฺตรทีปกวาสี เอโก อิทฺธิมนฺตตาปโส อสฺสมปทโต นิกฺขมิตฺวา มณิผลกํ วิย อุทกํ มทฺทมาโนว อากาเส อุปฺปติตฺวา ภิกฺขาจารํ คจฺฉนฺโต ปณฺณสาลาย อุปริภาคํ ปตฺวา ธูมํ ทิสฺวา อิมสฺมึ ฐาเน มนุสฺสา วสนฺติ มญฺเญติ ปณฺณสาลทฺวาเร โอตริ ฯ สา ตํ ทิสฺวา นิสีทาเปตฺวา ปฏิพทฺธจิตฺตา หุตฺวา อิตฺถีกุตฺตํ ทสฺเสตฺวา เตน สทฺธึ อนาจารํ อจริ ฯ ตมตฺถํ ปกาเสนฺโต สตฺถา อเถตฺถาติ อาทิมาห ฯ ตตฺถ อิสิ มาคญฺฉีติ อิสิ อาคจฺฉิ ฯ สมุทฺทมุปรูปรีติ สมุทฺทสฺส มตฺถเกน ฯ ปสฺส ยาว สุทารุณนฺติ ปสฺสถ ภิกฺขเว ตาย กุมาริกาย ยาว สุทารุณํ กมฺมํ กตนฺติ อตฺโถ ฯ สายนฺติ สายณฺหสมเย ฯ ทิสฺวาติ ตํ วิชหิตุํ อสกฺโกนฺโต สกลทิวสํ ตตฺเถว หุตฺวา สายณฺหสมเย ราชปุตฺตํ อาคตํ ทิสฺวา ปลายิตุํ เวหาสํ คมิสฺสนฺติ อุปฺปตนาการํ กโรนฺโตว ปติตฺวา มหณฺณเว สีทติ ฯ อิสึ ทิสฺวาติ อนุพนฺธมาโน คนฺตฺวา ปสฺสิตฺวาว ฯ อนุกมฺปายาติ สจายํ ภูมิยา อาคโต อภวิสฺส ปลายิตฺวา อรญฺญํ ปวิเสยฺย อากาเสน อาคโต ภวิสฺสติ ตสฺมา สมุทฺเท ปติโตปิ อุปฺปตนาการมิว กโรตีติ อนุกมฺปํ อุปฺปาเทตฺวา ตสฺเสว อนุกมฺปาย อภาสถ ฯ ตาสํ ปน คาถานํ อตฺโถ ติกนิปาเต วุตฺโตเยว ฯ นิพฺพิโท อหูติ กาเมสุ นิพฺพิโท ชาโต ฯ โปราณกํ มคฺคนฺติ ปุพฺเพ อธิคตํ ฌานวิเสสํ ฯ ปพฺพชิตฺวานาติ ตํ อิตฺถึ มนุสฺสาวาสํ เนตฺวา นิวตฺเตตฺวา อรญฺเญ อิสิปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา กามราคํ วิราชยิ วิราเชตฺวา พฺรหฺมโลกูปคโต อหูติ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา เอวํ ภิกฺขเว มาตุคามํ ปฏิจฺจ สุวิสุทฺธสตฺตาปิ สงฺกิลิสฺสนฺตีติ วตฺวา สจฺจานิ ปกาเสตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ฯ สจฺจปริโยสาเน อุกฺกณฺฐิตภิกฺขุ อรหตฺตํ ปตฺโต ฯ ตทา อนิตฺถิคนฺธกุมาโร ปน อหเมว อโหสินฺติ ฯ

มหาปโลภนชาตกํ นิฏฺฐิตํ ฯ

เอกาทสมํ ฯ