๕. จุลลสุตโสมชาดก

Cullasutasomajātakaṃ

āmantayāmi nigamanti idaṃ satthā jetavane viharanto nekkhammapāramiṃ ārabbha kathesi. Paccuppannavatthu mahānāradakassapajātaka- sadisameva.

Atīte pana bārāṇasī sudassanaṃ nāma nagaraṃ ahosi. Tattha brahmadatto nāma rājā ajjhāvasi. Bodhisatto tassa aggamahesiyā Kucchimhi nibbatti. Dasamāsaccayena mātukucchito nikkhami. Tassa pana puṇṇacandasassirīkaṃ mukhaṃ ahosi. Tenassa somakumāroti nāmaṃ kariṃsu. So viññutaṃ patto sutacittako savanasīlo ahosi. Tena naṃ sutasomoti sañjāniṃsu. So vayappatto takkasilāyaṃ sippaṃ uggahetvā āgato pitusantakaṃ setacchattaṃ labhitvā dhammena rajjaṃ kāresi mahantaṃ issariyaṃ ahosi. Tassa candadevippamukhāni soḷasa itthīsahassāni ahesuṃ. So aparabhāge puttadhītāhi vaḍḍhanto gharāvāsena anabhirato araññaṃ pavisitvā pabbajitukāmo ahosi. So ekadivasaṃ kappakaṃ āmantetvā yadā me samma sirasmiṃ palitaṃ passeyyāsi tadā me āroceyyāsīti āha. Kappako tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā aparabhāge palitaṃ disvā ārocetvā tenahi naṃ samma kappaka uddharitvā mama hatthe patiṭṭhapehīti vutte suvaṇṇasaṇḍavasena uddharitvā hatthe ṭhapesi. Taṃ disvā mahāsatto jarāya me sarīraṃ abhibhūtanti bhīto taṃ palitaṃ gahetvāva pāsādā otaritvā mahājanassa upaṭṭhāne paññatte rājapallaṅke nisīditvā senāpatippamukhāni asītiamaccasahassāni purohitappamukhāni saṭṭhibrāhmaṇasahassāni aññe ca raṭṭhikanegamādayo bahū pakkosāpetvā sirasmiṃ me palitaṃ jātaṃ ahaṃ mahallakosmi mama pabbajitabhāvaṃ jānāthāti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha

āmantayāmi nigamaṃ mittāmacce pārisajje ca

sirasmiṃ palitaṃ jātaṃ pabbajjaṃ dāni rocahanti.

Tattha āmantayāmīti jānāpemi. Rocahanti rocemi ahaṃ tassa me bhonto pabbajitabhāvaṃ jānāthāti.

Taṃ sutvā tesu eko visāradappatto hutvā gāthamāha

abhuṃ me kathaṃ nu bhaṇasi

sallaṃ me deva urasi kappesi

sattasatā te bhariyā

kathaṃ nu te tā bhavissantīti.

Tatra abhunti avaḍḍhiṃ. Urasi kappesīti urasmiṃ sunisitadhotasattiṃ hāresi. Sattasatāti samajātikā khattiyakaññā sandhāyetaṃ vuttaṃ. Kathaṃ nu te tā bhavissantīti tā tava bhariyā tayi pabbajite anāthā nippaccayā kathaṃ bhavissanti etā anāthā katvā tumhākaṃ pabbajjā nāma na yuttāti.

Tato mahāsatto tatiyaṃ gāthamāha

paññāyanti etā daharā

aññaṃpetā gamissanti

saggañca patthayāno

tenāhaṃ pabbajissāmīti.

Tattha paññāyantīti attano kammena paññāyissanti ahaṃ etāsaṃ kiṃ homi sabbāpetā daharāyo añño rājā bhavissati taṃ etā gamissantīti.

Amaccādayo bodhisattassa paṭivacanaṃ dātuṃ asakkontā tassa mātu santikaṃ gantvā tamatthaṃ ārocesuṃ. Sā turitaturitā āgantvā saccaṃ kira tvaṃ tāta pabbajitukāmoti vatvā dve gāthāyo abhāsi

dulladdhaṃ me āsi sutasoma

yassa te homahaṃ mātā

yaṃ me vilapantiyā

anapekkho pabbajasi deva.

Dulladdhaṃ me āsi sutasoma

yantaṃ ahaṃ vijāyissaṃ

yaṃ me vilapantiyā

anapekkho pabbajasi devāti.

Tattha dulladdhanti yaṃ etaṃ mayā labhantiyā puttaṃ jammaṃ laddhanti dulladdhaṃ. Yaṃ meti yena kāraṇena mayi nānappakārakaṃ vilapantiyā tvaṃ pabbajituṃ icchasi tena kāraṇena tādisassa puttassa labhanaṃ mama dulladdhaṃ nāmāti.

Bodhisatto evaṃ paridevamānāya mātarā saddhiṃ kiñci na kathesi. Sā roditvā kanditvā sayameva ekamantaṃ aṭṭhāsi. Athassa pitu ārocesuṃ. So āgantvā ekantāva gāthamāha

ko nāmeso dhammo sutasoma

kā ca nāma pabbajjā

Yaṃ no amhe jiṇṇe ca

anapekkho pabbajasi devāti.

Tattha yaṃ no amheti yaṃ tvaṃ amhākaṃ putto samāno amhe jiṇṇe paṭijaggitabbakāle appaṭijaggitvā papāte sīlaṃ pavattento viya chaḍḍetvā anapekkho pabbajasi tena taṃ vadāmi ko nāmeso tava dhammoti adhippāyo.

Taṃ sutvā mahāsatto tuṇhī ahosi. Atha naṃ pitā tāta sutasoma sacepi te mātāpitūsu sineho natthi puttadhītaro te bahū taruṇā tayā vinā vattituṃ na sakkhissanti tesaṃ vuḍḍhippattakāle pabbajissasīti vatvā sattamaṃ gāthamāha

puttāpi tuyhaṃ bahavo

daharā appattayobbanā

mañjū te taṃ apassantā

maññe dukkhaṃ nigacchantīti.

Tattha mañjūti madhuravacanā. Nigacchantīti nigacchissanti kāyakacetasikaṃ dukkhaṃ paṭilabhissantīti maññāmi.

Taṃ sutvā mahāsatto gāthamāha

puttehi ca me etehi

daharehi appattayobbanehi

mañjūhi sabbehipi tumhehi

ciraṃ ṭhatvā vinābhāvoti.

Tattha sabbehipi tumhehīti tāta na kevalaṃ putteheva athakho tumhehipi aññehipi sabbasaṅkhārehi ciraṃpi ṭhatvā dīghamaddhānaṃ ṭhatvāpi vinābhāvo nānābhāvova niyato sakalasmiṃpi hi lokasannivāse ekasaṅkhāropi nicco nāma natthīti.

Evaṃ mahāsatto pitu dhammakathaṃ kathesi. So tassa dhammakathaṃ sutvā tuṇhī ahosi. Athassa sattasatānaṃ piyabhariyānaṃ ārocayiṃsu. Tā ca pāsādā oruyha tassa santikaṃ gantvā gopphakesu gahetvā paridevamānā gāthamāhaṃsu

chinnaṃ nu tuyhaṃ hadayaṃ

ādū karuṇā ca natthi amhesu

yaṃ no vikandantiyo

anapekkho pabbajasi devāti.

Tassattho sāmi sutasoma amhe vidhavā katvā gacchantassa appamattakassāpi sinehassa abhāvena chinnaṃ nu tava amhesu hadayaṃ udāhu karuṇāya abhāvena kāruññaṃ vā natthi yaṃ no evaṃ vikandantiyo pahāya pabbajasīti.

Mahāsatto tāsaṃ pādamūle parivattetvā paridevamānānaṃ paridevanasaddaṃ sutvā anantaraṃ gāthamāha

na ca mayhaṃ chinnaṃ vā hadayaṃ

atthi karuṇāpi mayhaṃ tumhesu

Saggañca patthayamāno

tenāhaṃ pabbajissāmīti.

Tattha saggañcāti ahaṃ saggañca patthayanto yasmā cāyaṃ pabbajjā nāma buddhādīhi vaṇṇitā tasmā pabbajissāmi tumhe mā cintayitthāti tā assāsesi.

Athassa aggamahesiyā ārocesuṃ. Sā garubhārā paripuṇṇagabbhāpi samānā āgantvā mahāsattaṃ vanditvā ekamantaṃ ṭhitā tisso gāthā abhāsi

dulladdhaṃ me āsi sutasoma

yassa te ahaṃ bhariyā

yaṃ me vilapantiyā

anapekkho pabbajasi deva.

Dulladdhaṃ me āsi sutasoma

yassa te ahaṃ bhariyā

yaṃ me kucchipaṭisandhiṃ

anapekkho pabbajasi deva.

Paripakko me gabbho kucchigato

yāva naṃ vijāyāmi

māhaṃ ekāpi vidhavā

pacchā dukkhāni addakkhinti.

Tattha yaṃ meti yasmā mama vilapantiyā tvaṃ anapekkho pabbajasi Tasmā yaṃ mayā tava santikā aggamahesiṭṭhānaṃ laddhaṃ taṃ dulladdhaṃ me. Dutiyagāthāya yasmā maṃ tvaṃ kucchipaṭisandhiṃ pahāya anapekkho pabbajasi tasmā yaṃ mayā tava bhariyattaṃ laddhaṃ taṃ dulladdhaṃ meti attho. Yāva nanti yāvāhaṃ taṃ gabbhaṃ vijāyāmi tāva adhivāsehīti.

Tato mahāsatto gāthamāha

paripakko te gabbho kucchigato

iṅgha tvaṃ vijāyassu

puttaṃ anomavaṇṇaṃ

taṃ hitvā pabbajissāmīti.

Tattha puttanti bhadde tava gabbho paripakkoti jānāmi tvaṃ pana vijāyamānā puttaṃ vijāyissasi na dhītaraṃ sā tvaṃ sotthinā vijāyassu puttaṃ ahaṃ pana saddhiṃ tayā puttaṃ hitvā pabbajissāmiyevāti.

Sā tassa vacanaṃ sutvā sokaṃ saṇṭhāretuṃ asakkontī itodāni paṭṭhāya deva amhākaṃ sirī nāma natthīti ubhohi hatthehi hadayaṃ dhārayamānā assūni muñcantī mahāsaddena paridevi. Atha naṃ samassāsento mahāsatto

mā tvaṃ cande rudi

mā soci vanatimiramattakkhi

Āroha varapāsādaṃ

anapekkho ahaṃ gamissāmīti gāthamāha.

Tattha mā tvaṃ cande rudīti bhadde candadevi tvaṃ mā rodi mā soci. Vanatimiramattakkhīti girikaṇṇikapupphasamānanette. Pāliyaṃ pana kovilāratambakkhīti likhitaṃ. Tassa kovilārapupphaṃ viya tambanetteti attho.

Sā tassa vacanaṃ sutvā ṭhātuṃ asakkontī pāsādaṃ abhiruyha rodamānā nisīdi. Atha naṃ bodhisattassa jeṭṭhaputto disvā kinnu kho me mātā rodantī nisinnāti taṃ pucchanto gāthamāha

ko taṃ amma kopesi

kiṃ rodasi pekkhasi ca maṃ bāḷhaṃ

kaṃ avajjhaṃ ghāṭemi

ñātīnaṃ udikkhamānānanti.

Tattha kopesīti amma ko nāma taṃ kopesi ko te appiyaṃ akāsi. Apekkhasi cāti maṃ bāḷhaṃ pekkhantī kiṃkāraṇā rodasīti adhippāyo. Kaṃ avajjhaṃ ghāṭemīti aghāṭetabbaṃpi kaṃ ghāṭesiṃ attano ñātīnaṃ udikkhamānānaññeva akkhāhi meti pucchati.

Tato devī gāthamāha

nahi so sakkā hantuṃ

vijitāvī yo maṃ tāta kopesi

Pitā te maṃ tāta avaca

anapekkho ahaṃ gamissāmīti.

Tattha vijitāvīti tāta yo maṃ imissā paṭhaviyā vijitāvī kopesi appiyasamudācārena me hadaye kopañca sokañca pavesesi so tayā hantuṃ na sakkā mañhi tāta tava pitā ahaṃ rajjasiriñca tañca pahāya araññaṃ pavisitvā pabbajissāmīti avaca idaṃ me rodanakāraṇanti.

So tassā vacanaṃ sutvāva amma kiṃ nāmetaṃ kathesi nanu evaṃ sante mayaṃ anāthā nāma bhavissāmāti paridevanto gāthamāha

yohaṃ pubbe niyyāmi

uyyānaṃ kuñjare ca yodhemi

sutasome pabbajite

kathaṃ nu dāni karissāmīta.

Tassattho yo ahaṃ pubbe catuājaññayuttaṃ sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ rathaṃ abhiruyha uyyānaṃ gacchāmi mattakuñjare yodhemi aññehi ca assakīḷādīhi kīḷāmi svāhaṃ idāni sutasome pabbajite kathaṃ karissāmīti.

Athassa kaniṭṭhabhātā sattavassiko te ubhopi rodante disvā mātaraṃ upasaṅkamitvā amma kiṃkāraṇā tumhe rodathāti pucchitvā tamatthaṃ sutvā tenahi mā rodatha ahaṃ tāvassa pabbajituṃ na dassāmīti ubhopi te assāsetvā dhātiyā saddhiṃ pāsādā oruyha Pitu santikaṃ gantvā tāta tvaṃ kira amhe akāmake pahāya pabbajāmīti vadasi ahaṃ te pabbajituṃ na dassāmīti pitaraṃ gīvāyaṃ daḷhaṃ gahetvā gāthamāha

mātu ca me rudantyā

jeṭṭhassa ca bhātuno akāmassa

hatthepi me gahissaṃ

nahi gacchasi no akāmānanti.

Mahāsatto cintesi ayaṃ me paripanthaṃ karoti kena nukho naṃ upāyena paṭikkamāpeyyanti. Tato dhātiyo oloketvā amma dhāti handimaṃ maṇikkhandhapilandhanaṃ taveso hotu puttaṃ apanehi mā me antarāyaṃ karīti sayaṃ puttaṃ hatthe gahetvā apanetuṃ asakkonto tassā lañcaṃ paṭijānetvā gāthamāha

uṭṭhehi tvaṃ dhāti

imaṃ kumāraṃ ramehi aññattha

mā me paripanthamakāsi

saggaṃ mama patthayānassāti.

Tattha imaṃ kumāranti amma dhāti tvaṃ uṭṭhehi imaṃ kumāraṃ apanetvā āgantvā imaṃ maṇiṃ gahetvā aññattha naṃ abhiramehīti.

Sā lañcaṃ labhitvā kumāraṃ saññāpetvā ādāya aññattha gantvā paridevamānā gāthamāha

Yannūnimaṃ dadeyyaṃ pabhaṅkaraṃ

ko nu me iminā attho

sutasome pabbajite

kiṃ nu menaṃ karissāmīti.

Tassattho yannūna imaṃ lañcatthāya gahiṃ taṃ pabhaṅkaraṃ suppabhāsaṃ maṇiṃ dadeyyaṃ ko nu mayhaṃ sutasomanarinde pabbajite iminā nāma atthoti. Kiṃ nu menaṃ karissāmīti ahaṃ tasmiṃ pabbajite imaṃ na labhissāmi labhantīpi ca kiṃ nu etaṃ karissāmi passatha me kammanti.

Tato mahāsenagutto cintesi sacāyaṃ rājā me gehe dhanaṃ mandanti saññaṃ karoti maññe bahubhāvamassa kathessāmīti. So uṭṭhāya vanditvā gāthamāha

koso ca tuyhaṃ vipulo

koṭṭhāgārañca tuyhaṃ paripūraṃ

paṭhavī ca tuyhaṃ vijitā

ramassu mā pabbajassu devāti.

Taṃ sutvā mahāsatto gāthamāha

koso ca mayhaṃ vipulo

koṭṭhāgārañca mayhaṃ paripūraṃ

paṭhavī ca mayhaṃ vijitā

taṃ hitvā pabbajissāmīti.

Taṃ sutvā tasmiṃ apagate kulabandhanaseṭṭhī nāma uṭṭhāya vanditvā gāthamāha

mayhaṃpi dhanaṃ pahūtaṃ

saṃkhyātuṃ nopi deva sakkomi

taṃ deva te dadāmi sabbampi

ramassu mā pabbaja devāti.

Taṃ sutvā mahāsatto gāthamāha

jānāmi te dhanaṃ pahūtaṃ

kulabandhana pūjito tayā casmi

saggañca patthayamāno

tenāhaṃ pabbajissāmīti.

Taṃ sutvā kulabandhane apagate mahāsatto somadattaṃ nāma kaniṭṭhabhātaraṃ āmantetvā tāta ahaṃ pañjarapakkhitto vanakukkuṭo viya ukkaṇṭhito maṃ gharāvāse anabhirati abhibhavati ajjeva pabbajissāmi tvaṃ imaṃ rajjaṃ paṭicchāhīti rajjaṃ niyyādento gāthamāha

ukkaṇṭhitosmi bāḷhaṃ

arati maṃ somadatta āvisati

bahukā hi antarāyā

ajjevāhaṃ pabbajissāmīti.

Taṃ sutvā sopi pabbajitukāmo taṃ dīpento itaraṃ gāthamāha

Idaṃpi tuyhaṃ rucitaṃ sutasoma

ajjeva dāni tvaṃ pabbaja

ahaṃpi pabbajissāmi

na ussahe tayā vinā ahaṃ ṭhātunti.

Atha naṃ so paṭikkhipitvā upaḍḍhaṃ gāthamāha

nahi sakkā pabbajituṃ nagare

nahi paccati janapadevāti.

Tattha nahi paccatīti idāneva tāva mama pabbajjādhippāyaṃ sutvāva imasmiṃ dvādasayojanike sudassananagare ca sakalajanapade ca na paccati koci uddhane aggiṃ na jaleti amhesu pana dvīsu pabbajitesu anāthāva raṭṭhavāsino bhavissanti tasmā na hi sakkā tayā pabbajituṃ ahameva pabbajisāmīti.

Taṃ sutvā mahājano mahāsattassa pādamūle parivattetvā paridevanto āha

sutasome pabbajite

kathannu dāni karissāmāti.

Tato mahāsatto alaṃ mā socittha ahaṃ ciraṃpi ṭhatvā tumhehi vinā bhavissāmi uppannasaṅkhāro hi nicco nāma natthīti mahājanassa dhammaṃ kathento āha

upaniyyatidaṃ maññe

parittaṃ udakaṃva paṅkavāramhi

Evaṃ suparittake jīvite

na ca pamajjituṃ kālo.

Upaniyyatidaṃ maññe

parittaṃ udakaṃva paṅkavāramhi

evaṃ suparittake jīvite

atha bālā pamajjanti.

Te vaḍḍhayanti nirayaṃ

tiracchānayoniñca pettivisayañca

taṇhābandhanabandhā ca

vaḍḍhenti asurakāyanti.

Tattha upaniyyatidaṃ maññeti tāta idaṃ jīvitaṃ upaniyyatīti ahaṃ maññāmi. Aññesu suttesu upasaṃharaṇattho upaniyyanattho idha pana pariyādānattho tasmā yathā parittaṃ udakaṃ rajakānaṃ khārapaṅkavāre pakkhittaṃ sīghaṃ pariyādiyati tathā jīvitaṃpi. Evaṃ suparittake jīvite taṃ parittakaṃ āyusaṅkhāraṃ gahetvā vicarantānaṃ sattānaṃ na puññakiriyāya pamajjituṃ kālo appamādova kātuṃ vaṭṭatīti ayamettha attho. Atha bālā pamajjantīti ajarāmarā viya hutvā gūthakalale sūkarā viya hutvā kāmapaṅke nimmujjantā. Pamajjanti. Asurakāyanti kālakañjikāsurayoniñca vaḍḍhentīti attho.

Evaṃ mahāsatto mahājanassa dhammaṃ desetvā pupphakaṃ nāma pāsādaṃ āruyha sattamāya bhūmiyā ṭhito khaggena cūḷaṃ chinditvā Ahaṃ tumhākaṃ kiñci na homi attano rājānaṃ gaṇhathāti saveṭṭhanaṃ cūḷaṃ mahājanassa antare khipi. Taṃ gahetvā mahājano bhūmiyaṃ pavattento paridevi. Tasmiṃ ṭhāne mahantaṃ rajaggaṃ uṭṭhahi. Paṭikkamitvā ṭhitajano taṃ oloketvā rañño cūḷaṃ chinditvā saveṭṭhanā cūḷā mahājanassa antare khittā bhavissati tenāyaṃ pāsādassa avidūre rajavaṭṭi uggatāti paridevanto gāthamāha

ūhaññate rajaggaṃ avidūre

pupphakamhi ca pāsāde

maññe no kesā chinnā

yasassino dhammarājassāti.

Tattha ūhaññateti uṭṭhahi. Rajagganti rajakkhandho. Avidūreti ito amhākaṃ ṭhitaṭṭhānato avidūre. Pupphakamhīti pupphakapāsādassa samīpe. Maññe noti amhākaṃ dhammarājassa kesā chinnā bhavissantīti maññāma.

Mahāsattopi paricārikaṃ pesetvā pabbajitaparikkhāre āharāpetvā kappakena kesamassuṃ ohārāpetvā alaṅkāraṃ sayanapiṭṭhe pātetvā rattapaṭānaṃ dasāni chinditvā tāni kāsāyāni nivāsetvā mattikapattaṃ vāmaṃsakūṭe laggetvā kattaradaṇḍaṃ ādāya mahātale aparāparaṃ caṅkamitvā pāsādā otaritvā antaravīthiyaṃ paṭipajji. Gacchantaṃ pana naṃ na koci sañjāni. Athassa sattasatā khattiyakaññā pāsādaṃ abhiruhitvā taṃ adisvā ābharaṇabhaṇḍameva disvā otaritvā Avasesānaṃ soḷasasahassānaṃ itthīnaṃ santikaṃ gantvā tumhākaṃ piyasāmiko sutasomamahissaro pabbajitoti mahāsaddena paridevamānā bahi nikkhamiṃsu. Tasmiṃ khaṇe mahājano tassa pabbajitabhāvaṃ aññāsi. Sakalanagaraṃ saṅkhubhitvā rājā kira no pabbajitoti rājadvāre sannipati. Mahājano rājā idha bhavissati ettha bhavissatīti pāsādādīni rañño paribhogaṭṭhānāni gantvā rājānaṃ adisvā

ayamassa pāsādo

sovaṇṇapupphamālyavītikiṇṇo

yahimanuvicari rājā

parikiṇṇo itthāgārehi.

Ayamassa pāsādo

sovaṇṇapupphamālyacitrakiṇṇo

yahimanuvicari rājā

parikiṇṇo ñātisaṅghena.

Idamassa kūṭāgāraṃ

sovaṇṇapupphamālyavītikiṇṇaṃ

yahimanuvicari rājā

parikiṇṇo itthāgārehi.

Idamassa kūṭāgāraṃ

sovaṇṇapupphamālyavītikiṇṇaṃ

Yahimanuvicari rājā

parikiṇṇo ñātisaṅghena.

Ayamassa asokavanikā

supupphitā sabbakālikā rammā

yahimanuvicari rājā

parikiṇṇo itthāgārehi.

Ayamassa asokavanikā

supupphitā sabbakālikā rammā

yahimanuvicari rājā

parikiṇṇo ñātisaṅghena.

Idamassa uyyānaṃ

supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ

yahimanuvicari rājā

parikiṇṇo itthāgārehi.

Idamassa uyyānaṃ

supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ

yahimanuvicari rājā

parikiṇṇo ñātisaṅghena.

Idamassa kaṇikāravanaṃ

supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ

Yahimanuvicari rājā

parikiṇṇo itthāgārehi.

Idamassa kaṇikāravanaṃ

supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ

yahimanuvicari rājā

parikiṇṇo ñātisaṅghena.

Idamassa pāṭalivanaṃ

supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ

yahimanuvicari rājā

parikiṇṇo itthāgārehi.

Idamassa pāṭalivanaṃ

supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ

yahimanuvicari rājā

parikiṇṇo ñātisaṅghena.

Idamassa ambavanaṃ

supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ

yahimanuvicari rājā

parikiṇṇo itthāgārehi.

Idamassa ambavanaṃ

supupphitaṃ sabbakālikaṃ rammaṃ

Yahimanuvicari rājā

parikiṇṇo ñātisaṅghena.

Ayamassa pokkharaṇī

sañchannā aṇḍajehi vītikiṇṇā

yahimanuvicari rājā

parikiṇṇo itthāgārehi.

Ayamassa pokkharaṇī

sañchannā aṇḍajehi citrakiṇṇā

yahimanuvicari rājā

parikiṇṇo ñātisaṅghenāti imāhi gāthāhi paridevanto vicari.

Tattha vītikiṇṇoti suvaṇṇapupphehi ca nānāmālyehi ca samākiṇṇo. Parikiṇṇoti parivārito. Itthāgārehīti dāsiyo upādāya itthiyo itthāgārā nāma. Ñātisaṅghenāti amaccāpi idha ñātayo eva. Kūṭāgāranti sattaratanavicitto sayanakūṭāgāragabbho. Asokavanikāti asokavanabhūmi. Sabbakālikāti sabbakālaparibhogakkhamā niccapupphitā ca. Uyyānanti nandanavanacittalatāvanasadisaṃ uyyānaṃ. Sabbakālikanti chasupi utūsu uppajjanakapupphaphalasañchannaṃ. Kaṇikāravanādīsu sabbakālikanti sabbakāle supupphitaphalitameva. Sañchannāti nānāvidhehi jalajathalajakusumehi suṭṭhu sañchannā. Aṇḍajehi vītikiṇṇāti sakuṇasaṅghehi okiṇṇā.

Evaṃ tesu tesu ṭhānesu paridevitvā mahājano puna rājaṅgaṇaṃ āgantvā

rājā kho pabbajito sutasomo

rajjaṃ imaṃ pahantvāna

kāsāyavatthavasano

nāgova ekako caratīti gāthaṃ vatvā attano ghare vibhavaṃ pahāya puttadhītaro hatthesu gahetvā nikkhamitvā bodhisattasseva santikaṃ agamāsi. Tathā mātāpitaro puttadārā soḷasasahassā ca nāṭakitthiyo. Sakalanagaraṃ tucchaṃ viya ahosi. Janapadavāsinopi tesaṃ pacchato pacchato agamaṃsu. Bodhisatto dvādasayojanikaṃ parisaṃ gahetvā himavantābhimukho pāyāsi. Athassa abhinikkhamanaṃ ñatvā sakko vissakammaṃ āmantetvā tāta vissakamma sutasomamahārājā abhinikkhamanaṃ nikkhamanto vasanaṭṭhānaṃ laddhuṃ vaṭṭati samāgamo ca mahā bhavissati gaccha himavantappadese gaṅgātīre tiṃsayojanāyāmaṃ pañcayojanavitthataṃ assamapadaṃ māpehīti pesesi. So tathā katvā tasmiṃ assamapade pabbajitaparikkhāre paṭiyādetvā ekapadikamaggaṃ nīharitvā devalokameva gato. Mahāsatto tena maggena gantvā taṃ assamapadaṃ pavisitvā paṭhamaṃ sayaṃ pabbajitvā pacchā sese pabbājesi. Aparabhāge bahū pabbajiṃsu. Tiṃsayojanikaṃ ṭhānaṃ paripūri. Vissakammena pana assamamāpitaniyāmo ca bahūnaṃ pabbajitaniyāmo ca bodhisattassa assamapadasaṃvidahitaniyāmo Ca hatthipālajātake āgatanayeneva veditabbo. Tattha mahāsatto yassa yasseva kāmavitakkādimicchāvitakko uppajjati taṃ taṃ ākāsena upasaṅkamitvā ākāse pallaṅkena nisīditvā ovadanto gāthādvayamāha

māssu pubbe ratikīḷitāni

hasitāni anussarittha

mā vo kāmā haniṃsu

rammañhi sudassanaṃ nāma nagaraṃ.

Mettacittañca bhāvetha

appamāṇaṃ divā ca ratto ca

atha gañchittha devapuraṃ

āvāsaṃ puññakamminanti.

Tattha ratikīḷitānīti kāmaratiyā ca kāyavācācittakīḷāvasena pavattakīḷitāni ca. Mā vo kāmā haniṃsūti mā tumhe vatthukāmakilesakāmā haniṃsu. Rammañhīti sudassananagaraṃ ramaṇīyaṃ taṃ mā anussarittha. Mettanti idaṃ desanāmattameva. So pana cattāro brahmavihāre ācikkhi. Appamāṇanti appamāṇasattārammaṇaṃ. Gañchitthāti gamissatha. Devapuranti brahmalokaṃ.

Sopi isigaṇo tassovāde ṭhatvā brahmalokaparāyano ahosīti. Sabbaṃ hatthipālajātake āgatanayeneva kathetabbaṃ.

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā na bhikkhave idāneva pubbepi tathāgato mahānekkhammaṃ nikkhamiyevāti vatvā jātakaṃ samodhānesi Tadā mātāpitaro mahārājakulāni ahesuṃ candā rāhulamātā ahosi jeṭṭhaputto sārīputto ahosi kaniṭṭho rāhulo ahosi dhātī khujjuttarā ahosi kulabandhanaseṭṭhī kassapo ahosi mahāsenagutto moggallāno ahosi somadattakumāro ānando ahosi sesaparisā buddhaparisā ahesuṃ sutasomarājā pana ahameva sammāsambuddhoti.

Cullasutasomajātakaṃ niṭṭhitaṃ.

Pañcamaṃ.

Iti cattālīsanipātavaṇṇanā niṭṭhitā.