๗. มังคลชาดก

๗. มงฺคลชาตกํ

ยสฺส มงฺคลา สมูหตาติ อิทํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต เอกํ สาฏกลกฺขณพฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

ราชคหวาสิโก กิเรโก พฺราหฺมโณ โกตุหลมงฺคลิโก ตีสุ รตเนสุ อปฺปสนฺโน มิจฺฉาทิฏฺฐิ อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค ฯ ตสฺส สมุคฺเค ฐปิตํ สาฏกยุคลํ มูสิกา ขาทิ ฯ อถสฺส สีสํ นฺหายิตฺวา สาฏเก อาหรถาติ วุตฺตกาเล มูสิกาย ขาทิตภาวํ อาโรจยึสุ ฯ โส จินฺเตสิ สเจ อิทํ มูสิกฑฏฺฐํ สาฏกยุคลํ อิมสฺมึ เคเห ภวิสฺสติ มหาวินาโส ภวิสฺสติ อิทํ หิ อวมงฺคลํ กาฬกณฺณิสทิสํ ปุตฺตธีตานํ วา ทาสกมฺมกราทีนํ วา น สกฺกา ทาตุํ โย หิ อิมํ คณฺหิสฺสติ สพฺพสฺส มหาวินาโส ภวิสฺสติ อามกสุสาเน ตํ ฉฑฺฑาเปสฺสามิ น โข ปน สกฺกา ทาสาทีนํ หตฺเถ ทาตุํ เต หิ เอตฺถ โลภํ อุปฺปาเทตฺวา อิทํ คเหตฺวา วินาสํ ปาปุเณยฺยุํ ปุตฺตสฺส ตํ หตฺเถ ทสฺสามีติ ฯ โส ปุตฺตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจตฺวา ตฺวํปิ นํ ตาต หตฺเถน อผุสิตฺวา ทณฺฑเกน คเหตฺวา อามกสุสาเน ฉฑฺเฑตฺวา สีสํ นฺหายิตฺวา เอหีติ เปเสสิ ฯ

สตฺถาปิ โข ตํ ทิวสํ ปจฺจูสสมเย เวเนยฺยพนฺธเว โอโลเกนฺโต อิเมสํ ปิตาปุตฺตานํ โสตาปตฺติผลสฺส อุปนิสฺสยํ ทิสฺวา มิควีถึ คเหตฺวา มิคลุทฺทโก วิย คนฺตฺวา อามกสุสานทฺวาเร อฏฺฐาสิ ฉพฺพณฺณพุทฺธรํสิโย วิสฺสชฺเชนฺโต ฯ มาณโวปิ ปิตุ วจนํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ฆรสปฺปํ วิย ตํ สาฏกยุคํ ยฏฺฐิโกฏิยา คเหตฺวา อามกสุสานทฺวารํ ปาปุณิ ฯ อถ นํ สตฺถา กึ กโรสิ มาณวาติ อาห ฯ โภ โคตม อิมํ สาฏกยุคํ มูสิกาฑฏฺฐํ กาฬกณฺณิสทิสํ หลาหลวิสูปมํ มม ปิตา อญฺโญ เอตํ ฉฑฺเฑนฺโต โลภํ อุปฺปาเทตฺวา คณฺเหยฺยาติ ภเยน มํ ปหิณิ อหเมว ตํ ฉฑฺเฑตฺวา สีสํ นฺหายิตฺวา คมิสฺสามีติ อาคโตมฺหิ โภ โคตมาติ ฯ เตนหิ ฉฑฺเฑหีติ ฯ มาณโว ฉฑฺเฑสิ ฯ สตฺถา อมฺหากํทานิ วฏฺฏตีติ ตสฺส สมฺมุขาว คณฺหิ ฯ อวมงฺคลํ โภ โคตม เอตํ กาฬกณฺณิสทิสํ มา คณฺห มา คณฺหาติ ตสฺมึ วารยมาเนเยว นํ คเหตฺวา เวฬุวนาภิมุโข ปายาสิ ฯ มาณโว เวเคน คนฺตฺวา ปิตุ อาโรเจสิ ตาต มยา อามกสุสาเน ฉฑฺฑิตํ สาฏกยุคํ สมโณ โคตโม อมฺหากํ วฏฺฏตีติ มยา วาริยมาโนปิ คเหตฺวา เวฬุวนํ คโตติ ฯ พฺราหฺมโณ จินฺเตสิ ตํ สาฏกยุคํ อวมงฺคลํ กาฬกณฺณิสทิสํ ตํ วลญฺชนฺโต สมโณปิ โคตโม นสฺสิสฺสติ วิหาโรปิ นสฺสิสฺสติ ตโต อมฺหากํ ครหา ภวิสฺสติ สมณสฺส โคตมสฺส อญฺเญ พหู สากเฏ ทตฺวา ตํ ฉฑฺฑาเปสฺสามีติ ฯ โส พหู สาฏเก คาหาปเตฺวา ปุตฺเตน สทฺธึ เวฬุวนํ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ ฐิโต เอวมาห สจฺจํ กิร เต โภ โคตม อามกสุสาเน สาฏกยุคํ คหิตนฺติ ฯ สจฺจํ พฺราหฺมณาติ ฯ โภ โคตม ตํ สาฏกยุคํ อวมงฺคลํ ตุมฺเห ตํ ปริภุญฺชมานา นสฺสิสฺสถ สกลวิหาโรปิ นสฺสิสฺสติ สเจ โว นิวาสนํ วา ปารุปนํ วา นปฺปโหติ อิเม สาฏเก คเหตฺวา ตํ ฉฑฺฑาเปถาติ ฯ อถ นํ สตฺถา มยํ พฺราหฺมณ ปพฺพชิตา นาม อมฺหากํ อามกสุสาเน อนฺตรวีถิยํ สงฺการฏฺฐาเน นฺหานติฏฺเฐ มหามคฺเคติ เอวรูเปสุ ฐาเนสุ ฉฑฺฑิตา วา ปติตา วา ปิโลติกา วฏฺฏติ ตฺวํ ปน น อิทาเนว เอวํลทฺธิโก ปุพฺเพปิ เอวํลทฺธิโกเยวาติ วตฺวา เตน ยาจิโต อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต มคธรฏฺเฐ ราชคหนคเร ธมฺมิโก มคธราชา รชฺชํ กาเรสิ ฯ ตทา โพธิสตฺโต เอกสฺมึ อุทิจฺจพฺราหฺมณกุเล นิพฺพตฺติตฺวา วิญฺญุตํ ปตฺโต อิสิปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา อภิญฺญา จ สมาปตฺติโย จ นิพฺพตฺเตตฺวา หิมวนฺเต วสมาโน เอกสฺมึ กาเล หิมวนฺตโต นิกฺขมิตฺวา ราชคหนคเร ราชุยฺยานํ ปตฺวา ตตฺถ วสิตฺวา ทุติยทิวเส ภิกฺขาจารตฺถาย นครํ ปาวิสิ ฯ ราชา ตํ ทิสฺวา ปกฺโกสาเปตฺวา ปาสาเท นิสีทาเปตฺวา โภเชตฺวา อุยฺยาเนเยว วสนตฺถาย ปฏิญฺญํ คณฺหิ ฯ โพธิสตฺโต รญฺโญ นิเวสเน ภุญฺชิตฺวา อุยฺยาเน วสติ ฯ ตสฺมึ กาเล ราชคหนคเร ทุสฺสลกฺขณพฺราหฺมโณ นาม อโหสิ ฯ ตสฺส สมุคฺเค ฐปิตํ สาฏกยุคนฺติ สพฺพํ ปุริมสทิสเมว ฯ มาณเว ปน สุสานํ คจฺฉนฺเต โพธิสตฺโต ปฐมตรํ คนฺตฺวา สุสานทฺวาเร นิสีทิตฺวา เตน ตํ ฉฑฺฑิตํ สาฏกยุคํ คเหตฺวา อุยฺยานํ อคมาสิ ฯ มาณโว คนฺตฺวา ปิตุ อาโรเจสิ ฯ ปิตา ราชกุลุปโก ตาปโส นสฺเสยฺยาติ โพธิสตฺตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ตาปส ตยา คหิตสาฏเก ฉฑฺเฑหิ มา นสฺสาติ อาห ฯ ตาปโส อมฺหากํ สุสาเน ฉฑฺฑิตปิโลติกา วฏฺฏติ น มยํ โกตุหลมงฺคลิกา โกตุหลมงฺคลนฺนาเมตํ น พุทฺธปจฺเจกพุทฺธโพธิสตฺเตหิ วณฺณิตํ ตสฺมา ปณฺฑิเตน โกตุหลมงฺคลิเกน น ภวิตพฺพนฺติ พฺราหฺมณสฺส ธมฺมํ เทเสสิ ฯ พฺราหฺมโณ ธมฺมํ สุตฺวา ทิฏฺฐึ ภินฺทิตฺวา โพธิสตฺตํ สรณํ คโต ฯ โพธิสตฺโตปิ อปริหีนชฺฌาโน พฺรหฺมโลกปรายโน อโหสิ ฯ

สตฺถาปิ อิมํ อตีตํ อาหริตฺวา อภิสมฺพุทฺโธ หุตฺวา พฺราหฺมณสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห

ยสฺส มงฺคลา สมูหตา

อุปฺปาตา สุปินา จ ลกฺขณา จ

โส มงฺคลโทสวีติวตฺโต

ยุคโยคาธิคโต น ชาตุเมตีติ ฯ

ตตฺถ ยสฺส มงฺคลา สมูหตาติ ยสฺส อรหโต ขีณาสวสฺส ทิฏฺฐมงฺคลํ สุตมงฺคลํ มุตมงฺคลนฺติ เอเต มงฺคลา สมุจฺฉินฺนา ฯ อุปฺปาตา สุปินา จ ลกฺขณา จาติ เอวรูโป จนฺทคฺคาโห ภวิสฺสติ เอวรูโป สุริยคฺคาโห ภวิสฺสติ เอวรูโป นกฺขตฺตคฺคาโห ภวิสฺสติ เอวรูโป อุกฺกาปาโต ภวิสฺสติ เอวรูโป ทิสาทาโห ภวิสฺสตีติ อิเม ปญฺจ มหาอุปฺปาตา นานปฺปการา จ สุปินาปิ สุภคลกฺขณํ ทุพฺภคลกฺขณํ อิตฺถีลกฺขณํ ปุริสลกฺขณํ ทาสลกฺขณํ ทาสีลกฺขณํ อสิลกฺขณํ อุสุลกฺขณํ อาวุธลกฺขณํ วตฺถลกฺขณนฺติ เอวมาทิกานิ ลกฺขณานิ อิเม จ ทิฏฺฐิฏฺฐานา ยสฺส สมูหตา น เอเตหิ อุปฺปาตาทีหิ อตฺตโน มงฺคลํ วา อวมงฺคลํ วา ปจฺเจติ ฯ โส มงฺคลโทสวีติวตฺโตติ โส ขีณาสโว สพฺพมงฺคลโทเส วีติวตฺโต อติกฺกนฺโต ปชหิตฺวา ฐิโต ฯ ยุคโยคาธิคโต น ชาตุเมตีติ โกโธ จ อุปนาโห จ มกฺโข จ ปฬาโส จาติ อาทินา นเยน เทฺว เทฺว เอกโต อาคตกฺกิเลสา ยุคา นาม ฯ กามโยโค ภวโยโค ทิฏฺฐิโยโค อวิชฺชาโยโคติ อิเม สํสาเร โยชนภาวโต จตฺตาโร โยคา นาม ฯ เต ยุเค จ โยเค จาติ ยุคโยเค อธิคโต อภิภวิตฺวา คโต วีติวตฺโต สมติกฺกนฺโต ขีณาสโว ภิกฺขุ ฯ น ชาตุเมตีติ ปุน ปฏิสนฺธิวเสน เอกํเสเนว อิมํ โลกํ น เอติ นาคจฺฉติ ฯ

เอวํ สตฺถา อิมาย คาถาย พฺราหฺมณสฺส ธมฺมํ เทเสตฺวา ปุน สจฺจานิ ปกาเสสิ ฯ สจฺจปริโยสาเน พฺราหฺมโณ สทฺธึ ปุตฺเตน โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ ฯ สตฺถา ชาตกํ สโมธาเนสิ ตทา เอเตว ปิตาปุตฺตา อเหสุํ ตาปโส ปน อหเมวาติ ฯ

มงฺคลชาตกํ สตฺตมํ ฯ