appassādā dukkhā kāmā iti viññāya paṇḍito

api dibbesu kāmesu ratiṃ so nādhigacchati

taṇhakkhayarato hoti sammāsambuddhasāvakoti.

Tattha yāvatāti paricchedavacanaṃ. Pariharantīti yattakena Paricchedena sineruṃ pariharanti. Disā bhantīti dasasu disāsu pabhāsanti. Virocanāti ālokakaraṇatāya virocanasabhāvā. Sabbeva dāsā mandhātu ye pāṇā paṭhavissitāti ettake padese ye ca paṭhavīnissitā pāṇā janapadavāsino manussā sabbeva te dāsā mayaṃ rañño mandhātussa ayyako no rājā mandhātāti evaṃ upasaṅkamantā bhujissāpi samānā dāsāyeva. Na kahāpaṇavassenāti tesaṃ dāsabhūtānaṃ manussānaṃ anuggahāya yaṃ mandhātā apphoṭento sattaratanavassaṃ vassāpesi taṃ idha kahāpaṇavassanti vuttaṃ. Titti kāmesūti tenapi kahāpaṇavassena vatthukāmakilesakāmesu titti nāma natthi evaṃ duppūrā esā taṇhā. Appassādā dukkhā kāmāti supinakūpamā kāmā nāma appassādā parittasukhā dukkhameva panettha bahutaraṃ taṃ dukkhakkhandhasuttapariyāyena dīpitabbaṃ hoti. Iti viññāyāti evaṃ parijānitvā. Dibbesūti devatānaṃ paribhogesu rūpādīsu. Ratiṃ soti so vipassako bhikkhu dibbehi kāmehi nimantiyamānopi tesu ratiṃ nādhigacchati āyasmā samiddhi viya. Taṇhakkhayaratoti nibbānarato nibbānaṃ hi āgamma taṇhā khīyati tasmā taṃ taṇhakkhayoti vuccati tattha rato hoti abhirato. Sammāsambuddhasāvakoti sammā sāmañca saccānaṃ buddhattā sammāsambuddho savanante jātattā sāvako bahussuto yogāvacarapuggalo.

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๑,๓๒๗

ที่มาและฉบับอื่นของ “๘. มันธาตุราชชาดก”