กัปปมาณวกปัญหานิทเทส

๑๐. กปฺปมาณวสุตฺตนิทฺเทสวณฺณนา

ทสเม กปฺปสุตฺตนิทฺเทเส:- มชฺเฌ สรสฺมินฺติ ปุริมปจฺฉิม- โกฏิปญฺญาณาภาวโต มชฺฌภูเต สํสาเรติ วุตฺตํ โหติ. ติฏฺฐตนฺติ ติฏฺฐมานานํ. ยถายิทํ นาปรํ สิยาติ ยถา อิทํ ทุกฺขํ ปุน น ภเวยฺย.

อาคมนนฺติ ปุพฺพนฺตโต อิธาคมนํ. คมนนฺติ อิโต ปรโลกคมนํ. คมนาคมนนฺติ ตทุภยวเสน วุตฺตํ. กาลนฺติ มรณกาลํ. คตีติ นิพฺพตฺติ. ภวาภโวติ ภวโต ภโว. จุติ จาติ ภวโต จวนญฺจ. อุปปตฺติ จาติ จุตสฺส อุปปตฺติ จ. นิพฺพตฺติ จาติ ปาตุภาโว จ. เภโท จาติ ขนฺธเภโท จ. ชาติ จาติ ชนนญฺจ. ชรา จาติ ขนฺธานํ ๑- หานิ จ. มรณญฺจาติ ชีวิตินฺทฺริยสฺส จาโค จ. ปุริมาปิ โกฏิ น ปญฺญายตีติ ปุพฺพาปิ โกฏิ นตฺถิ น สํวิชฺชติ. ตถา ปจฺฉิมาปิ โกฏิ.

เอตฺตกา ชาติโยติ เอตปรมา ชาติโย. วฏฺฏํ วตฺตีติ สํสารปวตฺติ. ๒- ตโต ปรํ น วตฺตตีติ ตโต อุทฺธํ นปฺปวตฺตติ. เหวํ นตฺถีติ เอวํ นตฺถิ น สํวิชฺชติ. หอิติ นิปาโต. อนมตคฺโคยนฺติ อยํ สํสาโร อวิทิตโกฏิ. ๓-

อวิชฺชานีวรณานนฺติ อวิชฺชาย อาวริตานํ. ตณฺหาสญฺโญชนานนฺติ กามราคสงฺขาตตณฺหาพนฺธนพทฺธานํ. สนฺธาวตนฺติ กามธาตุยา ปุนปฺปุนํ ธาวนฺตานํ. สํสรตนฺติ รูปารูปธาตุยา สํสรนฺตานํ. ทุกฺขํ ปจฺจนุภูตนฺติ กายิกเจตสิกทุกฺขํ อนุภูตํ วินฺทิตํ. ติพฺพนฺติ พหลํ. พฺยสนนฺติ อวุฑฺฒิ ๔- วินาโส. กฏสีวฑฺฒิตุนฺติ ๕- สุสานวฑฺฒิตํ. อลเมวาติ ยุตฺตเมว. สพฺพสงฺขาเรสูติ เตภูมกสงฺขาเรสุ. ๖- นิพฺพินฺทิตุนฺติ อุกฺกณฺฐิตุํ. วิรชฺชิตุนฺติ วิราคํ อุปฺปาเทตุํ. วิมุจฺจิตุนฺติ โมเจตุํ. วฏฺฏํ วตฺติสฺสตีติ สํสารปฺปวตฺตํ เตภูมกํ วฏฺฏํ อนาคเต ปวตฺติสฺสติ. ตโต ปรํ น วตฺติสฺสตีติ ตโต อุทฺธํ อนาคเต สํสารปฺปวตฺตํ นปฺปวตฺติสฺสติ. ชาติภเยติ ชาตึ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชนกภเย. ชราภยาทีสุปิ เอเสว นโย.

[๖๒-๓] อถสฺส ภควา ตมตฺถํ พฺยากโรนฺโต อุปรูปริ คาถาโย อภาสิ. ทุติยคาถา วุตฺตตฺถาเยว. ตติยคาถาย อกิญฺจนนฺติ กิญฺจนปฏิปกฺขํ. อนาทานนฺติ อาทานปฏิปกฺขํ, กิญฺจนาทานานํ วูปสมนฺติ วุตฺตํ โหติ. อนาปรนฺติ อปรปฏิภาคสทิสวิรหิตํ, เสฏฺฐนฺติ วุตฺตํ โหติ.

จตุตฺถคาถาย น เต มารสฺส ปทฺธคูติ ๗- เต มารสฺส ปทฺธจรา ๘- ปริจาริกา สิสฺสา ๙- น โหนฺติ.

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ ๒ ก. สํสารปฺปวตฺตํ ปวตฺติ ๓ ฉ.ม. อวิทิตคฺโค

@๔ ฉ.ม. อวฑฺฒิ ๕ ฉ.ม. กฏสีวฑฺฒิตาติ ๖ ฉ.ม....สํสาเรสุ

@๗ ก. ปฏฺฐคูติ ๘ ก. ปฏฺฐจรา ๙ ก. เปสิยา

มหาชนํ ปาเส นิโยเชตฺวา มาเรตีติ มาโร. อกุสลกมฺเม นิยุตฺตตฺตา กโณฺห. ฉสุ เทวโลเกสุ อธิปติตฺตา อธิปติ. อกุสลกมฺมานํ ๑- อนฺตํ คตตฺตา อนฺตคู. ปาปชนํ ๒- น มุญฺจตีติ นมุจิ. สติวิปฺปวาสปฺปมตฺตปุคฺคลานํ ๓- ญาตโกติ ปมตฺตพนฺธุ. เสสํ สพฺพตฺถ ปากฏเมว.

เอวํ ภควา อิทมฺปิ สุตฺตํ อรหตฺตนิกูเฏเนว เทเสสิ. เทสนาปริโยสาเน จ ปุพฺพสทิโสว ธมฺมาภิสมโย อโหสีติ.

สทฺธมฺมปฺปชฺโชติกาย จูฬนิทฺเทสฏฺฐกถาย

กปฺปมาณวสุตฺตนิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ทสมํ.