โคตรภูญาณนิทเทส
เล่มที่ ๓๑ · ข้อ ๑๓๖ · บรรทัด ๑๕๘๔
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
10. Gotrabhuñāṇaniddesavaṇṇanā
Gotrabhuñāṇaniddese abhibhuyyatīti abhibhavati atikkamati. Bahiddhā saṅkhāranimittanti sakasantānappavattaakusalakkhandhato bahiddhābhūtaṃ saṅkhāranimittaṃ. Lokikasaṅkhārā hi kilesānaṃ nimittattā, nimittākārena upaṭṭhānato vā nimittanti vuccanti. Abhibhuyyatīti gotrabhūti ca puthujjanagottābhibhavanato gotrabhubhāvo vutto.
@Footnote: 1 saṃ.mahā. 19/372/129 2 Ma. vipassanato Pakkhandatīti gotrabhūti ariyagotrabhāvanato gotrabhubhāvo vutto. Abhibhuyyitvā pakkhandatīti gotrabhūti ubho atthe samāsetvā vuttaṃ. Vuṭṭhātīti gotrabhūti ca vivaṭṭatīti gotrabhūti ca mātikāya vuṭṭhānavivaṭṭanapadānurūpena puthujjanagottābhi- bhavanatthoyeva vutto. Samathavasena vuttagotrabhūnaṃ pana nīvaraṇādigottābhibhavanato gotrabhūti, sotāpattiphalasamāpattatthāyā"tiādīsu chasu samāpattivāresu uppādādigottābhi- bhavanato gotrabhūti, "sakadāgāmimaggaṃ paṭilābhatthāyā"tiādīsu tīsu maggavāresu sotāpannādigotrābhibhavanato gotrabhūti attho veditabbo. Gottattho cettha bījattho. Vattanipakaraṇe 1- kira vuttaṃ:- gottaṃ vuccati nibbānaṃ sabbaparipanthehi guttattā, taṃ paṭipajjatīti gotrabhūti aṭṭhasamāpattiyopi gottaṃ gotrabhuparipanthehi guttattā, taṃ gottaṃ paṭipajjatīti gotrabhūti vuttaṃ. "catunnaṃ maggānaṃyeva gotrabhu nibbānā- rammaṇaṃ, catassannaṃ phalasamāpattīnaṃ gotrabhu saṅkhārārammaṇaṃ phalasamāpattininnattā"ti vadanti. Vuttaṃ hetaṃ visuddhimagge:- "tassa pavattānupubbavipassanassa saṅkhārā- rammaṇagotrabhuñāṇānantaraṃ phalasamāpattivasena nirodhe cittaṃ appetī"ti. 2- Tenevettha maggavāresu soḷasamaṃ katvā gahitassa bahiddhā saṅkhāranimittapadassa samāpattivāresu chaṭṭhaṃ katvā gahaṇaṃ na katanti veditabbaṃ. Itarathā hi mūlapadagahaṇena gahetabbaṃ bhaveyya.
Aññe pana "yo nibbāne paṭhamābhogo paṭhamasamannāhāro, ayaṃ vuccati gotrabhū"ti vadanti. Taṃ phalaṃ sandhāya na yujjati. Paṇṇarasa gotrabhudhammā kusalāti ettha arahato abhibhavitabbanīvaraṇābhāvato vitakkavicārādīnaṃ sukheneva pahātabbabhāvato ca abhibhavanaṭṭhena gotrabhunāmaṃ nāharantīti katvā gotrabhūnaṃ abyākatatā na vuttāti veditabbā. Arahatā phalasamāpattiṃ samāpajjantena saṅkhāre anabhibhuyya samāpajjituṃ na sakkāti "tayo gotrabhudhammā abyākatā"ti vuttā keci pana "aṭṭha samāpattiyo nibbedhabhāgiyā eva idha niddiṭṭhā, 3- ariyamaggānaṃ vasena
@Footnote: 1 Sī. paripanthehi 2 visuddhi. 3/358 (syā)
@3 Sī. idhāniddiṭṭhānaṃ ariyamaggānaṃ vasena Tasmā aṭṭhasamāpattigotrabhū kusalā hontī"ti vadanti. Tathā saṅkhārupekkhāyapi veditabbaṃ.
Sāmisañcātiādīsu vaṭṭāmisalokāmisakilesāmisānaṃ kilesāmisena sāmisaṃ sanikantikattā. Kintaṃ? aṭṭhavidhaṃ samathagotrabhuñāṇaṃ. Vaṭṭāmisanti cettha tebhūmaka- vaṭṭameva. Lokāmisanti pañcakāmaguṇā. Kilesāmisanti kilesā eva. Nirāmisanti dasavidhaṃ vipassanāgotrabhuñāṇaṃ anikantikattā. Na hi ariyā gotrabhusmiṃ nikantiṃ karonti. Potthake "sāmisañce"ti likhanti, taṃ na sundarataraṃ. Evameva paṇihitaṃ appaṇihitaṃ saññuttañca visaññuttaṃ vuṭṭhitañca avuṭṭhitaṃ veditabbaṃ. Nikanti- paṇidhiyā hi paṇihitaṃ patthitanti attho. Tadabhāvena appaṇihitaṃ. Nikantisaññogeneva saññuttaṃ. Tadabhāvena visaññuttaṃ. Vuṭṭhitanti vipassanāgotrabhuñāṇameva. Taṃ hi nikanticchedakattā vuṭṭhitaṃ nāma. Itaraṃ avuṭṭhitaṃ. Bahiddhā vuṭṭhānattā vā vuṭṭhitaṃ. Phalagotrabhupi hi nibbānajjhāsayavasena nibbānābhimukhībhūtattā bahiddhā saṅkhāranimittā vuṭṭhitaṃ nāmāti veditabbaṃ. Heṭṭhābhibhavanavuṭṭhānavivaṭṭhānavāresupi phalagotrabhu ajjhāsayavasena nibbānābhimukhībhūtattā abhibhuyyati vuṭṭhāti vivaṭṭatīti veditabbaṃ. Tiṇṇaṃ vimokkhānapaccayāti tiṇṇaṃ lokuttaravimokkhānaṃ samathagotrabhu pakatūpanissayapaccayā honti, vipassanāgotrabhu anantarasamantarūpanissayapaccayā honti. Paññāyassa pariccitāti pubbabhāgapaññāya paricitā pariciṇṇā. Kusalo vivaṭṭe vuṭṭhāneti asammohavaseneva vivaṭṭasaṅkhāte gotrabhuñāṇe kusalo cheko, pubbabhāgañāṇena vā kusalo. Nānādiṭṭhīsu na kampatīti samucchedena pahīnāsu nānappakārāsu diṭṭhīsu na vedhatīti.
Gottarabhuñāṇaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๔๗ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด