สมสีสัฏฐญาณนิทเทส

๓๖. สมสีสฏฺฐญาณนิทฺเทสวณฺณนา

สมสีสฏฺฐญาณนิทฺเทเส ปญฺจกฺขนฺธาติอาทีหิ ทสหิ ราสีหิ สพฺพธมฺมสงฺคโห เวทิตพฺโพ. น หิ เอเกกสฺส วเสน อายตนธาตุราสิวชฺเชหิ เสเสหิ อฏฺฐหิ ราสีหิ วิสุํ วิสุํ สพฺพธมฺโม สงฺคยฺหตีติ. ยสฺมา ปน โลกุตฺตรธมฺมา เหตุสมุจฺเฉเทน สมุจฺฉินฺทิตพฺพา น โหนฺติ, ตสฺมา สพฺพธมฺมสทฺเทน สงฺคหิตาปิ โลกุตฺตรธมฺมา สมุจฺเฉทวเสน สมฺภวโต อิธ น คเหตพฺพา, เหตุสมุจฺเฉเทน สมุจฺฉินฺทิตพฺพา เอว เตภูมกธมฺมา คเหตพฺพา. สมฺมา สมุจฺฉินฺทตีติ ยถาโยคํ วิกฺขมฺภนตทงฺคสมุจฺเฉทปฺปหานวเสน ปริยุฏฺฐานํ อนุสยญฺจ นิโรเธนฺโต สมฺมา สมุจฺฉินฺทติ. เอวํ ปุคฺคลาทิฏฺฐานาย เทสนาย สมฺมา สมุจฺเฉโท นิทฺทิฏฺโฐ. นิโรเธตีติ อนุปฺปาทนิโรเธน นิโรเธติ. อิมินา สมุจฺเฉทตฺโถ วุตฺโต. น อุปฏฺฐาตีติ เอวํ นิโรเธ กเต โส โส ธมฺโม ปุน น อุปติฏฺฐติ, น อุปฺปชฺชตีติ อตฺโถ. อิมินา นิโรธตฺโถ วุตฺโต. เอวํ อนุปติฏฺฐมานธมฺมวเสน อนุปฏฺฐนาภาโว นิทฺทิฏฺโฐ. สมนฺติ กามจฺฉนฺทาทีนํ สมิตตฺตา สมํ. ตานิ ปน เนกฺขมฺมาทีนิ สตฺต, รูปารูปชฺฌานานิ อฏฺฐ, มหาวิปสฺสนา อฏฺฐารส, อริยมคฺคา จตฺตาโรติ สตฺตตฺตึส โหนฺติ.

เตรส สีสานิ สีสภูตานํ สพฺเพสํ สงฺคหวเสน วุตฺตานิ. อิธ ปน สทฺธาทีนิ อฏฺเฐว สีสานิ ยุชฺชนฺติ. น หิ อรหโต ตณฺหาทีนิ ปญฺจ สีสานิ สนฺติ. ปลิโพธสีสนฺติ ปริพุทฺธนํ ปลิโพโธ, นิพฺพานมคฺคาวรณนฺติ อตฺโถ. สีสนฺติ ปธานํ, อธิกนฺติ อตฺโถ. ปลิโพโธเยว สีสํ, ตํสมฺปยุตฺตาทิสพฺพปลิโพเธสุ วา สีสนฺติ ปลิโพธสีสํ เอส นโย เสเสสุ. วิเสสโต ปน วินิพนฺธนนฺติ อุณฺณติวเสน สํสาเร พนฺธนํ. ปรามาโสติ อภินิเวโส. วิกฺเขโปติ วิปฺปกิณฺณตา. กิเลโสติ กิลิสฺสนํ. อธิโมกฺโขติ อธิมุจฺจนํ. ปคฺคโหติ อุสฺสาหนํ. อุปฏฺฐานนฺติ อปิลาปนํ. อวิกฺเขโปติ อวิปฺปกิณฺณตา. ทสฺสนนฺติ ยถาสภาวปฺปฏิเวโธ. ปวตฺตนฺติ อุปาทินฺนกฺขนฺธปฺปวตฺตํ. โคจโรติ อารมฺมณํ. อิเมสุ ทฺวาทสสุปิ วาเรสุ ปธานฏฺโฐ สีสฏฺโฐ. วิโมกฺโขติ วิกฺขมฺภนตทงฺคสมุจฺเฉทปฏิปฺปสฺสทฺธินิสฺสรณวิมุตฺตีสุ ปญฺจสุ นิสฺสรณวิมุตฺติ นิพฺพานํ. สงฺขารสีสนฺติ สพฺพสงฺขตสงฺขารานํ สีสํ, โกฏิ อวสานนฺติ อตฺโถ. เอเตน อนุปาทิเสสปรินิพฺพานํ วุตฺตํ. สงฺขาราภาวมตฺตวเสน วา ขนฺธปรินิพฺพานเมว วุตฺตํ โหติ. เนกฺขมฺมาทิกํ สมญฺจ สทฺธาทิกํ สีสญฺจ, สมสีสํ วา อสฺส อตฺถีติ สมสีสีติ. อถ วา เตรสนฺนํ สีสานํ ตณฺหาทีนิ ปญฺจ สีสานิ สมุทยสจฺจํ, สทฺธาทีนิ ปญฺจ มคฺคสจฺจํ, ปวตฺตสีสํ ชีวิตินฺทฺริยํ ทุกฺขสจฺจํ, โคจรสีสญฺจ สงฺขารสีสญฺจ นิโรธสจฺจนฺติ อิเมสํ จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ เอกสฺมึ โรเค วา เอกสฺมึ อิริยาปเถ วา เอกสฺมึ สภาคชีวิตินฺทฺริเย วา อภิสมโย จ อนุปาทิเสสปรินิพฺพานญฺจ ยสฺส โหติ, โส ปุพฺเพ วุตฺตสมานญฺจ อิเมสญฺจ สีสานํ อตฺถิตาย สมสีสีติ วุจฺจติ.

สมสีสฏฺฐญาณนิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.