อัตถสันทัสนญาณนิทเทส

๓๙. อรรถกถาอัตถสันทัสนญาณนิทเทส

[๒๓๙-๒๔๑] พึงทราบวินิจฉัยในอัตถสันทัสนญาณนิทเทสดังต่อไปนี้.

บทมีอาทิว่า ปญฺจกฺขนฺธา มีอรรถดังได้กล่าวแล้ว.

บทว่า ปกาเสติ - ย่อมประกาศ คือ ทำให้ปรากฏ. อธิบายว่า ยังการเห็นด้วยญาณจักษุ ให้สมบูรณ์แก่ผู้ฟัง.

บทว่า นานาธมฺมา - ธรรมต่างๆ ท่านกล่าวถึงธรรมทั้งปวงที่เป็นโลกิยะและโลกุตระ.

หากถามว่า เพราะเหตุไรท่านจึงกล่าวธรรมเป็นโลกิยะเท่านั้น ในนิทเทสแห่งการประกาศ.

ตอบว่า ท่านไม่กล่าวถึงธรรมเป็นโลกุตระ เพราะปรารภการประกาศด้วยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นต้น และเพราะธรรมเป็นโลกุตระยังไม่เข้าถึงการพิจารณา.

แต่ท่านกล่าวถึงการประกาศ ด้วยการประกาศเท่านั้น โดยอาการที่ควรประกาศธรรมเหล่านั้น เพราะท่านสงเคราะห์ธรรมเหล่านั้น ด้วยการชี้แจงธรรมต่างๆ และด้วยการชี้แจงการเห็นชัดอรรถ.

บทว่า ปชหนฺโต - เมื่อละ คือให้ผู้ฟังละ.

บทว่า สนฺทสฺเสติ - ย่อมเห็นชัด คือแสดงแก่ผู้ฟังโดยชอบ.

แต่อาจารย์บางพวกกล่าวโดยนัยมีอาทิว่า พระโยคาวจรย่อมเห็นชัดซึ่งอรรถแห่งเนกขัมมะ เพราะละกามฉันทะได้แล้ว.

พึงทราบว่า ท่านกล่าวนัยนี้ เพื่อแสดงว่า เมื่อผู้ฟังธรรมอันตรงเหล่านั้นนั่นเทียว ทำการละโทสะและได้เฉพาะแล้วซึ่งคุณเทศนาญาณย่อมถึงชั้นยอด. จบอรรถกถาอัตถสันทัสนญาณนิทเทส