โคตรภูญาณนิทเทส

10. Gotrabhuñāṇaniddesavaṇṇanā

[59] Gotrabhuñāṇaniddese abhibhuyyatīti abhibhavati atikkamati. Bahiddhā saṅkhāranimittanti sakasantānappavattaakusalakkhandhato bahiddhābhūtaṃ saṅkhāranimittaṃ. Lokikasaṅkhārā hi kilesānaṃ nimittattā, nimittākārena upaṭṭhānato vā nimittanti vuccanti. Abhibhuyyatīti gotrabhūti ca puthujjanagottābhibhavanato gotrabhubhāvo vutto.

Abhibhuyyitvā pakkhandatīti gotrabhūti ubho atthe samāsetvā vuttaṃ. Vuṭṭhātīti gotrabhūti ca vivaṭṭatīti gotrabhūti ca mātikāya vuṭṭhānavivaṭṭanapadānurūpena puthujjanagottābhi- bhavanatthoyeva vutto. Samathavasena vuttagotrabhūnaṃ pana nīvaraṇādigottābhibhavanato gotrabhūti, sotāpattiphalasamāpattatthāyā"tiādīsu chasu samāpattivāresu uppādādigottābhi- bhavanato gotrabhūti, "sakadāgāmimaggaṃ paṭilābhatthāyā"tiādīsu tīsu maggavāresu sotāpannādigotrābhibhavanato gotrabhūti attho veditabbo. Gottattho cettha bījattho. Vattanipakaraṇe kira vuttaṃ:- gottaṃ vuccati nibbānaṃ sabbaparipanthehi guttattā, taṃ paṭipajjatīti gotrabhūti aṭṭhasamāpattiyopi gottaṃ gotrabhuparipanthehi guttattā, taṃ gottaṃ paṭipajjatīti gotrabhūti vuttaṃ. "catunnaṃ maggānaṃyeva gotrabhu nibbānā- rammaṇaṃ, catassannaṃ phalasamāpattīnaṃ gotrabhu saṅkhārārammaṇaṃ phalasamāpattininnattā"ti vadanti. Vuttaṃ hetaṃ visuddhimagge:- "tassa pavattānupubbavipassanassa saṅkhārā- rammaṇagotrabhuñāṇānantaraṃ phalasamāpattivasena nirodhe cittaṃ appetī"ti. Tenevettha maggavāresu soḷasamaṃ katvā gahitassa bahiddhā saṅkhāranimittapadassa samāpattivāresu chaṭṭhaṃ katvā gahaṇaṃ na katanti veditabbaṃ. Itarathā hi mūlapadagahaṇena gahetabbaṃ bhaveyya.

Aññe pana "yo nibbāne paṭhamābhogo paṭhamasamannāhāro, ayaṃ vuccati gotrabhū"ti vadanti. Taṃ phalaṃ sandhāya na yujjati. Paṇṇarasa gotrabhudhammā kusalāti ettha arahato abhibhavitabbanīvaraṇābhāvato vitakkavicārādīnaṃ sukheneva pahātabbabhāvato ca abhibhavanaṭṭhena gotrabhunāmaṃ nāharantīti katvā gotrabhūnaṃ abyākatatā na vuttāti veditabbā. Arahatā phalasamāpattiṃ samāpajjantena saṅkhāre anabhibhuyya samāpajjituṃ na sakkāti "tayo gotrabhudhammā abyākatā"ti vuttā keci pana "aṭṭha samāpattiyo nibbedhabhāgiyā eva idha niddiṭṭhā, ariyamaggānaṃ vasena

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๔๕๙

ที่มาและฉบับอื่นของ “โคตรภูญาณนิทเทส”