๓. จันทนปูชกเถราปทาน (๑๓๓)

๑๓๓. อรรถกถาจันทนปูชนกเถราปทาน ๑- ____________________________ ๑- บาลีเป็น จันทนปูชกเถราปทาน.

อปทานของท่านพระจันทนปูชนกเถระมีคำเริ่มต้นว่า จนฺทภาคานทีตีเร ดังนี้.

แม้พระเถระรูปนี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ทุกๆ ภพนั้นจะสั่งสมแต่บุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพาน.

ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าอัตถทัสสี ท่านได้บังเกิดในกำเนิดกินนร อยู่ใกล้แม่น้ำจันทภาคาในป่าหิมพานต์ มีดอกไม้เป็นภักษา เป็นผู้กินดอกไม้ ประดับด้วยดอกไม้มีไม้จันทน์และไม้กฤษณาเป็นต้น เสวยความสุขนานัปการมีการเล่นในสวนและการเล่นในน้ำเป็นต้น สำเร็จชีวิตอยู่ได้ คล้ายภุมเทวดา เสวยความสุขอยู่ในป่าหิมพานต์ฉะนั้น.

ในกาลนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าอัตถทัสสี เพื่อจะทำการอนุเคราะห์แก่เธอ จึงเสด็จไปยังป่าหิมพานต์ ลงจากอากาศแล้ว ให้ภิกษุปูลาดผ้าสังฆาฏิ ประทับนั่งแล้ว.

กินนรนั้นได้พบพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ผู้รุ่งโรจน์ประทับนั่งในที่นั้นแล้ว มีใจเลื่อมใสได้บูชาด้วยดอกไม้จันทน์หอมแล้ว.

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงกระทำอนุโมทนาแก่เธอ.

ด้วยบุญอันนั้น เธอผู้มีจิตใจประกอบด้วยความโสมนัส ดำรงอยู่จนตลอดอายุ จุติจากอัตภาพนั้น ได้บังเกิดในเทวโลก เสวยสมบัติ ในกามาวจรสวรรค์ ๖ ชั้นไปๆ มาๆ เสร็จแล้วได้เสวยจักรพรรดิสมบัติ รัชสมบัติและประเทศรัชสมบัติ ในเมืองมนุษย์แล้ว.

ในพุทธุปบาทกาลนี้ ได้บังเกิดในเรือนอันมีตระกูล บรรลุนิติภาวะแล้วก็บวช ไม่นานนักได้บรรลุพระอรหัต ระลึกถึงบุพกรรมของตนได้ เกิดความโสมนัสใจ เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า จนฺทภาคานทีตีเร ดังนี้.

ที่ชื่อว่าจันทะ ในคำนั้นหมายถึง เกิดขึ้นแล้วคล้ายกับว่ารู้พระจันทร์ ใจ ความพอใจ อัธยาศัย.

อธิบายว่า ชื่อว่าจันทภาคา เพราะเป็นเฃ่นกับส่วนแห่งพระจันทร์ เพราะที่ข้างทั้งสองประกอบด้วยพื้นทรายสีขาวเกลี่ยลาด เช่นกับลาดด้วยพื้นแก้วมุกดา มีน้ำใสสะอาดปราศจากมลทิน เหมือนมณฑลพระจันทร์ คือใกล้ฝั่งแม่น้ำจันทภาคานั้น.

คำที่เหลือทั้งหมดมีเนื้อความพอจะรู้ได้ง่าย เพราะได้กล่าวไว้แล้วในหนหลังแล. จบอรรถกถาจันทนปูชนกเถราปทาน

จบอรรถกถาภารณวารที่ ๘