๘. นาคปุปผิยเถราปทาน (๑๕๘)

๑๕๘. อรรถกถานาคปุปผิยเถราปทาน

อปทานของท่านพระนาคปุปผิยเถระมีคำเริ่มต้นว่า สุวจฺโฉ นาม นาเมน ดังนี้.

แม้พระเถระรูปนี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระชินพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดพระองค์ก่อนๆ ทุกๆ ภพนั้นจะสั่งสมแต่บุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานเป็นประจำเสมอ.

ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ ท่านได้เกิดในตระกูลพราหมณ์ เจริญวัยแล้วสำเร็จการศึกษาในศิลปะประจำตัวมีไตรเพทเป็นต้น แต่มองไม่เห็นสาระในศิลปะนั้น จึงเข้าไปยังป่าหิมวันต์ บวชเป็นดาบส ปล่อยเวลาให้ล่วงไปด้วยความสุขในฌานและสมาบัติ.

ในสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าปทุมุตตระ ได้เสด็จไปยังสถานที่นั้น เพื่อทรงอนุเคราะห์แก่เธอ.

ดาบสนั้นเห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นแล้ว เพราะเหตุที่ตนฉลาดในตำราลักษณะศาสตร์ มีความเลื่อมใสในพระลักษณะ และพระรูปสมบัติของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ถวายบังคม ได้ยืนประคองอัญชลีแล. เพราะมิได้เสด็จลงจากอากาศ เมื่อเขาไม่ได้กระทำบูชาและสักการะ.

พระองค์เสด็จหลีกไปทางอากาศนั่นแล.

ลำดับนั้น ดาบสนั้นพร้อมกับศิษย์ จึงเก็บดอกสารภีบูชาตามหนทางทิสาภาคที่พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จไปแล้ว ด้วยดอกไม้นั้น.

ด้วยบุญอันนั้น เขาจึงได้ท่องเที่ยวไปในเทวโลกและมนุษยโลกเสวยสมบัติในโลกทั้งสอง ได้รับการบูชาแล้วในที่ทั้งปวง.

ในพุทธุปบาทกาลนี้ ได้เกิดในเรือนอันมีตระกูลในกรุงสาวัตถี เจริญวัยแล้ว สมบูรณ์ด้วยศรัทธา บวชแล้วทำพระศาสนาให้งอกงามด้วยข้อวัตรปฏิบัติอยู่ ไม่นานนักก็ได้เป็นพระอรหันต์ เมื่อระลึกถึงกรรมในอดีตว่า ด้วยกุศลกรรมอะไรหนอ เราจึงได้รับโลกกุตตรสมบัติอันนี้ ดังนี้ ก็ทราบได้ชัดแจ้งถึงบุพกรรมนั้นจึงเกิดความโสมนัสใจ เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า สุวจฺโฉ นาม นาเมน ดังนี้.

พึงทราบวิเคราะห์ในบทนั้นว่า

ชื่อว่า วจฺโฉ เพราะเกิดแล้วในวัจฉโคตร วัจฉะนั้นด้วย ดีด้วย รวมเป็นสุวัจฉะ แปลว่าวัจฉโคตรที่ดี.

อธิบายว่า พราหมณ์มีชื่อว่าสุวัจฉะ ถึงฝั่งแห่งมนต์คือถึงที่สุดทางมนตศาสตร์ทั้งสิ้นมีไตรเพทเป็นต้น.

คำที่เหลือมีเนื้อความง่ายทั้งนั้น เพราะเนื้อความนั้นได้กล่าวไว้แล้วทั้งหมดในหนหลังแล. จบอรรถกถานาคปุปผิยเถราปทาน