ข้ามไปยังเนื้อหา
ธรรมคลัง
หน้าแรกหนังสือบทสวดพระไตรปิฎกชาดกหมวดธรรม
ENเข้าสู่ระบบสมัครสมาชิก
ธรรมคลัง

แหล่งรวมหนังสือ พระสูตร บทสวด และพระไตรปิฎก เพื่อการเรียนรู้ ฝึกฝน และการใช้ชีวิตอย่างมีสติในทุกวัน

เมนูหลัก

  • หน้าแรก
  • หนังสือ
  • บทสวด
  • พระไตรปิฎก
  • ชาดก
  • หมวดธรรม
  • ค้นหา

เกี่ยวกับเรา

  • เกี่ยวกับโครงการ
  • แหล่งที่มาของเนื้อหา
  • ร่วมสนับสนุน

บริการช่วยเหลือ

  • ที่เก็บไว้
  • สำรวจคลังธรรมะ
  • ฟังธรรม
  • API สำหรับนักพัฒนา
“
“สพฺพทานํ ธมฺมทานํ ชินาติ”การให้ธรรมเป็นทานย่อมชำนะการให้ทั้งปวง
ธรรมบท ๓๕๔

© ๒๕๖๙ ธรรมคลัง สงวนลิขสิทธิ์

  1. หน้าแรก
  2. /
  3. พระไตรปิฎก
  4. /
  5. เล่มที่ ๓๓
  6. /
  7. พุทธวงศ์
  8. /
  9. ๒๓. โกนาคมนพุทธวงศ์

๒๓. โกนาคมนพุทธวงศ์

เล่มที่ ๓๓ · ข้อ ๒๐๔ · บรรทัด ๘๓๙๔

คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org

ฉบับหลวงฉบับมหาจุฬาฯบาลีอักษรไทยPALI ROMANอรรถกถาอรรถกถาบาลีอักษรไทยAtthakatha PaliRoman
พรีวิว / พิมพ์ PDFโหมดอ่านต่อเนื่อง

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

25. Koṇāgamanabuddhavaṃsavaṇṇanā

kakusandhassa pana bhagavato aparabhāge tassa sāsane ca antarahite sattesu tiṃsavassasahassāyukesu jātesu parahitakoṇāgamano 1- koṇāgamano nāma satthā loke udapādi. 2- Atha vā kanakāgamanato koṇāgamano nāma satthā loke udapādi. Tattha kakārassa koādesaṃ katvā nakārassa ṇādesaṃ katvā ekassa kakārassa lopaṃ katvā niruttinayena kanakassa kanakādiābharaṇassa āgamanaṃ pavassanaṃ yassa bhagavato uppannakāle so koṇāgamano nāma. 2- Ettha pana āyu anupubbena parihīnasadisaṃ kataṃ, na evaṃ parihīnaṃ, puna vaḍḍhitvā parihīnanti veditabbaṃ. Kathaṃ? imasmiṃyeva kappe kakusandho bhagavā cattālīsavassasahassāyukakāle nibbatto, taṃ pana āyu parihāyamānaṃ dasavassakālaṃ patvā puna asaṅkhyeyyaṃ patvā tato parihāyamānaṃ tiṃsavassasahassāyukakāle ṭhitaṃ, tadā koṇāgamano bhagavā loke uppannoti veditabbo.

@Footnote: 1 Sī.,i. parahitaponāgamano 2-2 Sī.,i. nattha

Sopi pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tato cavitvā sobhavatīnagare yaññadattassa brāhmaṇassa bhariyāya rūpādīhi guṇehi anuttarāya uttarāya nāma brāhmaṇiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā dasannaṃ māsānaṃ accayena subhavatīuyyāne mātukucchito nikkhami. Jāyamāne pana tasmiṃ sakalajambudīpe devo kanakavassaṃ vassi. Tenassa kanakāgamanakāraṇattā "kanakāgamano"ti nāmamakaṃsu. Taṃ panassa nāmaṃ anukkamena pariṇamamānaṃ "koṇāgamano"ti jātaṃ. So pana tīṇi vassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. Tusitasantusitasantuṭṭhanāmakā panassa tayo pāsādā ahesuṃ. Rucigattābrāhmaṇīpamukhāni soḷasa itthisahassāni ahesuṃ.

So cattāri nimittāni disvā rucigattāya brāhmaṇiyā satthavāhe nāma putte uppanne hatthikkhandhavaragato hatthiyānena mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā pabbaji. Taṃ tiṃsapurisasahassāni anupabbajiṃsu. So tehi parivuto cha māse padhānacariyaṃ caritvā visākhapuṇṇamāyaṃ aggisoṇabrāhmaṇassa dhītāya aggisoṇa- brāhmaṇakumāriyā dinnaṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā khadiravane divāvihāraṃ katvā sāyanhasamaye jaṭātindukena nāma yavapālena dinnā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo gahetvā udumbarabodhiṃ puṇḍarīke vuttappamāṇaṃ phalavibhūtisampannaṃ dakkhiṇato upagantvā vīsatihatthivitthataṃ tiṇasantharaṃ santharitvā pallaṅkaṃ ābhujitvā mārabalaṃ viddhaṃsetvā dasabalañāṇāni paṭilabhitvā "anekajātisaṃsāraṃ .pe. Taṇhānaṃ khayamajjhagā"ti udānaṃ udānetvā sattasattāhaṃ vītināmetvā attanā saha pabbajitānaṃ tiṃsabhikkhusahassānaṃ upanissayasampattiṃ disvā gaganapathena gantvā sudassananagarasamīpe isipatane migadāye otaritvā tesaṃ majjhagato dhammacakkaṃ pavattesi, tadā tiṃsakoṭisahassānaṃ paṭhamābhisamayo ahosi.

Puna sundaranagaradvāre mahāsālarukkhamūle yamakapāṭihāriyaṃ katvā vīsatikoṭisahassānaṃ dhammāmataṃ pāyesi, so dutiyo abhisamayo ahosi. Attano Mātaraṃ uttaraṃ pamukhaṃ katvā dasasu cakkavāḷasahassesu devatānaṃ samāgatānaṃ abhidhammapiṭakaṃ desente bhagavati dasannaṃ koṭisahassānaṃ tatiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ:-

[1]

"kakusandhassa aparena sambuddho dvipaduttamo

koṇāgamano nāma jino lokajeṭṭho narāsabho.

[2]

Dasa dhamme pūrayitvāna kantāraṃ samatikkami

pavāhiya malaṃ sabbaṃ patto sambodhimuttamaṃ.

[3]

Dhammacakkaṃ pavattente koṇāgamananāyake

tiṃsakoṭisahassānaṃ paṭhamābhisamayo ahu.

[4]

Pāṭihīraṃ karonte ca paravādappamaddane

vīsatikoṭisahassānaṃ dutiyābhisamayo ahu.

[5]

Tato vikubbanaṃ katvā jino devapuraṃ gato

vasate tattha sambuddho silāya paṇḍukambale.

[6]

Pakaraṇe satta desento vassaṃ vasati so muni

dasakoṭisahassānaṃ tatiyābhisamayo ahū"ti.

Tattha dasa dhamme pūrayitvānāti dasa pāramidhamme pūrayitvā. Kantāraṃ samatikkamīti jātikantāraṃ samatikkami. Pavāhiyāti pavāhetvā. Malaṃ sabbanti rāgādimalattayaṃ. Pāṭihīraṃ karonte ca, paravādappamaddaneti paravādivādappamaddane, bhagavati pāṭihāriyaṃ karonteti attho. Vikubbananti vikubbaniddhiṃ, sundaranagaradvāre yamakapāṭihāriyaṃ katvā devapuraṃ gato tattha paṇḍukambalasilāyaṃ vasi. Kathaṃ vasīti? pakaraṇe satta desentoti tattha devānaṃ sattappakaraṇasaṅkhātaṃ abhidhammapiṭakaṃ Desento vasi. Evaṃ tattha abhidhammaṃ desente bhagavati dasakoṭisahassānaṃ devānaṃ abhisamayo ahosīti attho.

Parisuddhapāramipūraṇāgamanassa koṇāgamanassapi eko sāvakasannipāto ahosi. Surindavatīnagare surindavatuyyāne viharanto bhiyyasassa rājaputtassa ca uttarassa ca rājaputtassa dvinnampi tiṃsasahassaparivārānaṃ dhammaṃ desetvā sabbeva te ehibhikkhupabbajjāya pabbājetvā tesaṃ majjhagato māghapuṇṇamāyaṃ pātimokkhaṃ uddisi. Tena vuttaṃ:-

[7]

"tassāpi devadevassa eko āsi samāgamo

khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ santacittāna tādinaṃ.

[8]

Tiṃsabhikkhusahassānaṃ tadā āsi samāgamo

oghānamatikkantānaṃ bhijjitānañca maccuyā"ti.

Tattha oghānanti kāmoghādīnaṃ, catunnamoghānametaṃ adhivacanaṃ, yassa pana te saṃvijjanti, taṃ vaṭṭasmiṃ ohananti osīdāpentīti oghā, tesaṃ oghānaṃ, upayogatthe sāmivacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Catubbidhe oghe atikkantānanti attho. Bhijjitānanti etthāpi eseva nayo. Maccuyāti maccuno.

Tadā amhākaṃ bodhisatto mithilanagare pabbato nāma rājā ahosi, tadā "saraṇagatasabbapāṇāgamanaṃ koṇāgamanaṃ mithilanagaramanuppattan"ti sutvā saparivāro rājā paccuggantvā vanditvā dasabalaṃ nimantetvā mahādānaṃ datvā tattha bhagavantaṃ vassāvāsatthāya yācitvā temāsaṃ sasāvakasaṃghaṃ satthāraṃ upaṭṭhahitvā pattuṇṇacīnapaṭṭakambalakoseyyadukūlakappāsikādīni mahagghāni ceva sukhumavatthāni ca suvaṇṇapādukā ceva aññañca bahuparikkhāramadāsi. Sopi naṃ bhagavā byākāsi "imasmiṃyeva bhaddakappe ayaṃ buddho bhavissatī"ti. Atha so mahāpuriso tassa bhagavato byākaraṇaṃ sutvā mahārajjaṃ pariccajitvā tasseva bhagavato santike pabbaji. Tena vuttaṃ:-

[9]

"ahantena samayena pabbato nāma khattiyo

mittāmaccehi sampanno anantabalavāhano.

[10]

Sambuddhadassanaṃ gantvā sutvā dhammamanuttaraṃ

nimantetvā sajinasaṃghaṃ dānaṃ datvā yadicchakaṃ.

[11]

Pattuṇṇaṃ cīnapaṭṭañca koseyyaṃ kambalampi ca

suvaṇṇapādukañceva adāsiṃ satthusāvake.

[12]

Sopi maṃ buddho byākāsi saṃghamajjhe nisīdiya

imamhi bhaddake kappe ayaṃ buddho bhavissati.

[13]

Ahu kapilavhayā rammā .pe. Hessāma sammukhā imaṃ.

[14]

Tassāpi vacanaṃ sutvā bhiyyo cittaṃ pasādayiṃ

uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ dasapāramipūriyā.

[15]

Sabbaññutaṃ gavesanto dānaṃ datvā naruttame

ohāyāhaṃ mahārajjaṃ pabbajiṃ jinasantike"ti.

Tattha anantabalavāhanoti bahukaṃ anantaṃ mayhaṃ balaṃ assahatthiādikaṃ vāhanañcāti attho. Sambuddhadassananti sambuddhadassanatthāya. Yadicchakanti yāvadicchakaṃ buddhappamukhaṃ saṃghaṃ catubbidhena āhārena "alamalan"ti pavārāpetvā, hatthena pidahāpetvāti attho. Satthusāvaketi satthuno ceva sāvakānañca adāsiṃ. Naruttameti naruttamassa. Ohāyāti pahāya 1- pariccajitvā. 2-

@Footnote: 1 Sī.,i. ohāyitvā 2 Sī.,i. natthi

Tassa pana koṇāgamanassa bhagavato sobhavatī nāma nagaraṃ ahosi, yaññadatto nāma brāhmaṇo pitā, uttarā nāma brāhmaṇī mātā, bhiyyaso ca uttaro cāti dve aggasāvakā, sotthijo nāmupaṭṭhāko, samuddā ca uttarā ca dve aggasāvikā, udumbararukkho bodhi, sarīraṃ tiṃsahatthubbedhaṃ ahosi, tiṃsavassasahassāni āyu, bhariyā panassa rucigattā nāma brāhmaṇī, satthavāho nāma putto, hatthiyānena nikkhami. Tena vuttaṃ:-

[16]

"nagaraṃ sobhavatī nāma sobho nāmāsi khattiyo

vasate tattha nagare sambuddhassa mahākulaṃ.

[17]

Brāhmaṇo yaññadatto ca āsi buddhassa so pitā

uttarā nāma janikā koṇāgamanassa satthuno.

[18]

1- Tīṇi vassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi so

tusitasantusitasantuṭṭhā tayo pāsādamuttamā.

[19]

Anūnasoḷasasahassāni nāriyo samalaṅkatā

rucigattā nāma nārī satthavāho nāma atrajo.

[20]

Nimitte caturo disvā hatthiyānena nikkhami

chamāsaṃ padhānacāraṃ acarī purisuttamo.

[21]

Brahmunā yācito santo koṇāgamano lokanāyako

vattacakko mahāvīro migadāye naruttamo. 1-

[22]

Bhiyyaso uttaro nāma ahesuṃ aggasāvakā

sotthijo nāmupaṭṭhāko koṇāgamanassa yasassino. 2-

@Footnote: 1-1 cha.Ma. ime pāṭhā na dissanti 2 cha.Ma. satthuno

[23]

Samuddā uttarā ceva ahesuṃ aggasāvikā

bodhi tassa bhagavato udumbaroti pavuccati.

[24]

1- Uggo ca somadevo ca ahesuṃ aggupaṭṭhakā

sīvalā ceva sāmā ca ahesuṃ aggupaṭṭhikā. 1-

[25]

Uccattanena so buddho tiṃsahatthasamuggato

ukkāmukhe yathā kambu evaṃ raṃsīhi maṇḍito.

[26]

Tiṃsavassasahassāni āyu buddhassa tāvade

tāvatā tiṭṭhamāno so tāresi janataṃ bahuṃ.

[27]

Dhammacetiṃ samussetvā dhammadussavibhūsitaṃ

dhammapupphaguḷaṃ katvā nibbuto so sasāvako.

[28]

Mahāvilāso tassa jano siridhammappakāsano

sabbaṃ tamantarahitaṃ nanu rittā sabbasaṅkhārā"ti.

Tattha ukkāmukheti kammāruddhane. Yathā kambūti suvaṇṇanikkhaṃ viya. Evaṃ raṃsīhi maṇḍitoti evaṃ rasmīhi paṭimaṇḍito samalaṅkato. Dhammacetiṃ samussetvāti sattattiṃsabodhipakkhiyadhammamayaṃ cetiyaṃ patiṭṭhāpetvā. Dhammadussavibhūsitanti catusaccadhammapaṭākavibhūsitaṃ. Dhammapupphaguḷaṃ katvāti dhammamayapupphamālāguḷaṃ katvā. Mahājanassa vipassanācetiyaṅgaṇe ṭhitassa namassanatthāya dhammacetiyaṃ patiṭṭhāpetvā sasāvakasaṃgho satthā parinibbāyīti attho. Mahāvilāsoti mahāiddhivilāsappatto. Tassāti tassa bhagavato. Janoti sāvakajano. Siridhammappakāsanoti lokuttaradhammappakāsano so bhagavā ca sabbaṃ tamantarahitanti attho.

@Footnote: 1-1 cha.Ma. ayaṃ gāthā na dissati

Sukhena koṇāgamano gatāsavo

vikāmapāṇāgamano mahesī

vane viveke sirināmadheyye

visuddhavaṃsāgamano vasittha. Sesagāthāsu sabbattha pākaṭamevāti.

Koṇāgamanabuddhavaṃsavaṇṇanā niṭṭhitā.

Niṭṭhito tevīsatimo buddhavaṃso.

ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๕๑ จาก 84000.org

รายงานข้อผิดพลาด
หัวข้อก่อนหน้า๒๒. กุกกุสันธพุทธวงศ์กลับไปยังสารบัญเล่มที่ ๓๓พุทธวงศ์หัวข้อถัดไป๒๔. กัสสปพุทธวงศ์