๘. สัจจสวหยปัณฑิตจริยา

๘. สจฺจสวฺหยปณฺฑิตจริยาวณฺณนา ๑-

ปุนาปรํ ยทา โหมิ ตาปโส สจฺจสวฺหโย

สจฺเจน โลกํ ปาเลสึ สมคฺคํ ชนมกาสหนฺติ.

อฏฺฐเม ตาปโส สจฺจสวฺหโยติ สจฺจสทฺเทน อวฺหาตพฺโพ สจฺจนามโก ตาปโส ยทา ยสฺมึ กาเล โหมิ, ตทา. สจฺเจน โลกํ ปาเลสินฺติ อตฺตโน อวิสํวาทิภาเวน ๒- สตฺตโลกํ ชมฺพุทีเป ตตฺถ ตตฺถ สตฺตนิกายํ ปาปโต นานาวิธา อนตฺถโต จ รกฺขึ. สมคฺคํ ชนมกาสหนฺติ ตตฺถ ตตฺถ กลหวิคฺคหวิวาทาปนฺนํ มหาชนํ กลเห อาทีนวํ ทสฺเสตฺวา สามคฺคิยํ อานิสํสกถเนน สมคฺคํ อวิวทมานํ สมฺโมทมานํ อหมกาสึ.

ตทา หิ มหาสตฺโต พาราณสิยํ อญฺญตรสฺมึ พฺราหฺมณมหาสาลกุเล นิพฺพตฺติ, ตสฺส "สจฺโจ"ติ นามํ กรึสุ. โส วยปฺปตฺโต ตกฺกสิลํ คนฺตฺวา ทิสาปาโมกฺขสฺส อาจริยสฺส สนฺติเก สิปฺปํ อุคฺคณฺหิตฺวา นจิรสฺเสว สพฺพสิปฺปานํ นิปฺผตฺตึ ปตฺโต อาจริเยน อนุญฺญาโต พาราณสึ ปจฺจาคนฺตฺวา มาตาปิตโร วนฺทิตฺวา เตหิ อภินนฺทิยมาโน เตสํ จิตฺตานุรกฺขณตฺถํ กติปาหํ เตสํ สนฺติเก วสิ. อถ นํ มาตาปิตโร ปติรูเปน ทาเรน สํโยเชตุกามา สพฺพํ วิภวชาตํ อาจิกฺขิตฺวา ฆราวาเสน นิมนฺเตสุํ.

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. สจฺจตาปสจริยาวณฺณนา ๒ สี. อวิสํวาทาทิภาเวน

มหาสตฺโต เนกฺขมฺมชฺฌาสโย อตฺตโน เนกฺขมฺมปารมึ ปริพฺรูเหตุกาโม ฆราวาเส อาทีนวํ ปพฺพชฺชาย อานิสํสญฺจ นานปฺปการโต กเถตฺวา มาตาปิตูนํ อสฺสุมุขานํ โรทมานานํ อปริมาณํ โภคกฺขนฺธํ อนนฺตํ ยสํ มหนฺตญฺจ ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย มหานาโคว อยสงฺขลิกํ ฆรพนฺธนํ ฉินฺทนฺโต นิกฺขมิตฺวา หิมวนฺตปฺปเทสํ ปวิสิตฺวา อิสิปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา วนมูลผลาผเลหิ ยาเปนฺโต นจิรสฺเสว อฏฺฐ สมาปตฺติโย ปญฺจ จ อภิญฺญาโย นิพฺพตฺเตตฺวา ฌานกีฬํ กีฬยมาโน สมาปตฺติวิหาเรน วิหรติ.

โส เอกทิวสํ ทิพฺพจกฺขุนา โลกํ โอโลเกนฺโต อทฺทส สกลชมฺพุทีเป มนุสฺเส เยภุยฺเยน ปาณาติปาตาทิทสอกุสลกมฺมปถปสุเต กามนิทานํ กามาธิการณํ ๑- อญฺญมญฺญํ วิวาทาปนฺเน. ทิสฺวา เอวํ จินฺเตสิ "น โข ปน เมตํ ปติรูปํ, ยทิทํ อิเม สตฺเต เอวํ ปาปปสุเต วิวาทาปนฺเน จ ทิสฺวา อชฺฌุเปกฺขณํ. อหํ หิ `สตฺเต สํสารปงฺกโต อุทฺธริตฺวา นิพฺพานถเล ปติฏฺฐเปสฺสามี'ติ มหาสมฺโพธิยานํ ปฏิปนฺโน, ตสฺมา ตํ ปฏิญฺญํ อวิสํวาเทนฺโต ยนฺนูนาหํ มนุสฺสปถํ คนฺตฺวา เต เต สตฺเต ปาปโต โอรมาเปยฺยํ, วิวาทญฺจ เนสํ วูปสเมยฺยนฺ"ติ.

เอวํ ปน จินฺเตตฺวา มหาสตฺโต มหากรุณาย สมุสฺสาหิโต สนฺตํ สมาปตฺติสุขํ ปหาย อิทฺธิยา ตตฺถ ตตฺถ คนฺตฺวา เตสํ จิตฺตานุกูลํ ธมฺมํ เทเสนฺโต กลหวิคฺคหวิวาทาปนฺเน สตฺเต ทิฏฺฐธมฺมิกญฺจ สมฺปรายิกญฺจ วิโรเธ อาทีนวํ ทสฺเสตฺวา อญฺญมญฺญํ สมคฺเค สหิเต อกาสิ. อเนกาการโวการญฺจ ปาเป อาทีนวํ วิภาเวนฺโต ตโต สตฺเต วิเวเจตฺวา เอกจฺเจ ทสสุ กุสลกมฺมปถธมฺเมสุ ปติฏฺฐาเปสิ. เอกจฺเจ ปพฺพาเชตฺวา สีลสํวเร อินฺทฺริยคุตฺติยํ สติสมฺปชญฺเญ ปวิเวกวาเส ฌานาภิญฺญาสุ จ ยถารหํ ปติฏฺฐาเปสิ. เตน วุตฺตํ:-

"ปุนาปรํ ยทา โหมิ ตาปโส สจฺจสวฺหโย

สจฺเจน โลกํ ปาเลสึ สมคฺคํ ชนมกาสหนฺ"ติ.

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. กามาธิกรณํ

อิธาปิ มหาปุริสสฺส เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว เสสปารมิโย นิทฺธาเรตพฺพา. ตถา คุณานุภาวา จ วิภาเวตพฺพาติ.

สจฺจสวฺหยปณฺฑิตจริยาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.