วิโมกข์ ๓

Vimokkhakathā

Idāni yasmā idaṃ rūpāvacarakusalaṃ nāma na kevalaṃ ārammaṇasaṅkhātānaṃ āyatanānaṃ abhibhavanato abhibhāyatanavaseneva uppajjati, athakho vimokkhavasenapi uppajjati, tasmā tampi nayaṃ dassetuṃ puna "katame dhammā kusalā"ti ādi āraddhaṃ.

Kenaṭṭhena pana vimokkho veditabboti? adhimuccanaṭṭhena. Ko ayaṃ Adhimuccanaṭṭho nāma? paccanīkadhammehi ca suṭṭhu vimuccanaṭṭho ārammaṇe ca Abhirativasena suṭṭhu vimuccanaṭṭho 2- pituaṅke vissaṭṭhaṅgapaccaṅgassa dārakassa sayanaṃ viya aniggahitabhāvena nirāsaṅkatāya ārammaṇe pavattīti vuttaṃ hoti. Evaṃlakkhaṇañhi vimokkhabhāvappattaṃ rūpāvacarakusalaṃ dassetuṃ ayaṃ nayo āraddho.

@Footnote: 1 visuddhi. 1/220 sesakasiṇaniddesa 2 Sī. adhimuccanaṭṭho

Tattha rūpīti ajjhattaṃ kesādīsu uppāditaṃ rūpajjhānaṃ rūpaṃ, tadassa atthīti rūpī. Ajjhattaṃ hi nīlaparikammaṃ karonto kese vā pitte vā akkhitārakāya vā karoti. Pītaparikammaṃ karonto mede vā chaviyaṃ vā akkhīnaṃ pītaṭṭhāne vā karoti. Lohitaparikammaṃ karonto maṃse vā lohite vā jivhāya vā hatthatalapādatalesu vā akkhīnaṃ rattaṭṭhāne vā karoti. Odātaparikammaṃ karonto aṭṭhimhi vā dante vā nakhe vā akkhīnaṃ setaṭṭhāne vā karoti. Evaṃ parikammaṃ katvā uppannajjhānasamaṅginaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Bahiddhāni 1- rūpāni passatīti bahiddhāpi nīlakasiṇādirūpāni jhānacakkhunā passati. Iminā ajjhattabahiddhāvatthukesu kasiṇesu jhānapaṭilābho dassito.

Ajjhattaṃ arūpasaññīti ajjhattaṃ na rūpasaññī, attano kesādīsu anuppāditarūpāvacarajjhānoti attho. Iminā bahiddhā parikammaṃ katvā bahiddhāva paṭiladdhajjhānatā dassitā.

"subhan"ti iminā suvisuddhesu nīlādīsu vaṇṇakasiṇesu jhānāni dassitāni. Tattha kiñcāpi antoappanāya `subhan'ti ābhogo natthi, yo pana suvisuddhaṃ subhakasiṇaṃ ārammaṇaṃ katvā viharati, so yasmā subhanti .pe. Paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tathā dutiyādīni. Tasmā evaṃ desanā katā. Paṭisambhidāmagge pana "kathaṃ `subhan'tveva adhimutto hotīti vimokkho? idha bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ .pe. Viharati, mettāya bhāvitattā sattā appaṭikūlā honti. Karuṇāmuditāupekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ .pe. Viharati, upekkhāya bhāvitattā sattā appaṭikūlā honti. Evaṃ `subhan'tveva adhimutto hotīti vimokkho"ti 2- vuttaṃ. Idha pana upari pāliyaṃyeva brahmavihārānaṃ āgatattā taṃ nayaṃ paṭikkhipitvā sunīlakasupītakasulohitakasuodātakaparisuddhanīlakaparisuddhapītaka- parisuddhalohitakaparisuddhaodātakavaseneva subhavimokkho anuññāto. Iti "kasiṇan"ti

@Footnote: 1 cha.Ma. ayaṃ pāṭho na dissati 2 khu. paṭi. 31/212/254-255 Vā "abhibhāyatanan"ti vā "vimokkho"ti vā rūpāvacarajjhānameva. Tañhi ārammaṇassa sakalaṭṭhena kasiṇaṃ nāma, ārammaṇaṃ abhibhavanaṭṭhena abhibhāyatanaṃ nāma, ārammaṇe adhimuccanaṭṭhena paccanīkadhammehi ca vimuccanaṭṭhena vimokkho nāmāti vuttaṃ. Tattha kasiṇadesanā abhidhammavasena, itarā pana suttantadesanāvasena vuttāti veditabbā. Ayamettha apubbapadavaṇṇanā. Ekekasmiṃ pana vimokkhe paṭhavīkasiṇe viya pañcavīsati pañcavīsatīti katvā pañcasattati navakā veditabbā.

Vimokkhakathā niṭṭhitā.