รูปวิภตฺติเอกกนิทฺเทสวณฺณนา

[๕๙๔] อิทานิ ตสฺสา อตฺถํ ภาเชตฺวา ทสฺเสตุํ "สพฺพํ รูปํ น เหตุเมวา"ติอาทิ อารทฺธํ, กสฺมา ปเนตฺถ "กตมํ ตํ สพฺพํ รูปํ น เหตู"ติ ปุจฺฉา น กตาติ. เภทาภาวโต. ยถา หิ ทุกาทีสุ อุปาทารูปมฺปิ อตฺถิ โน อุปาทารูปมฺปิ, เอวมิธ ๑- นเหตุปิ สเหตุปีติ ๑- เภโท นตฺถิ, ตสฺมา ปุจฺฉํ อกตฺวาว วิภตฺตํ. ตตฺถ สพฺพนฺติ สกลํ นิรวเสสํ. รูปนฺติ อยมสฺส สีตาทีหิ รุปฺปนภาวทีปโน สามญฺญลกฺขณนิทฺเทโส. น เหตุเมวาติ สาธารณเหตุปฏิกฺเขปนิทฺเทโส.

ตตฺถ เหตุเหตุ ปจฺจยเหตุ อุตฺตมเหตุ สาธารณเหตูติ จตุพฺพิโธ เหตุ. เตสุ "ตโย กุสลเหตู, ตโย อกุสลเหตู, ตโย อพฺยากตเหตู"ติ ๒- อยํ เหตุเหตุ นาม. "จตฺตาโร โข ภิกฺขุ มหาภูตา เหตุ จตฺตาโร มหาภูตา ปจฺจโย รูปกฺขนฺธสฺส ปญฺญาปนายา"ติ ๓- อยํ ปจฺจยเหตุ นาม. กุสลากุสลํ อตฺตโน วิปากฏฺฐาเน ๔- อุตฺตมํ, อิฏฺฐารมฺมณํ กุสลวิปากฏฺฐาเน อุตฺตมํ, อนิฏฺฐารมฺมณํ อกุสลวิปากฏฺฐาเนติ อยํ อุตฺตมเหตุ นาม. ยถาห "อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานํ กมฺมสมาทานานํ ฐานโส เหตุโส วิปากํ ยถาภูตํ ปชานาตี"ติ. ๕- "เอเสว เหตุ เอส ปจฺจโย สงฺขารานํ, ยทิทํ อวิชฺชาติ อวิชฺชา สงฺขารานมฺปิ สาธารณเหตุ หุตฺวา ปจฺจยฏฺฐํ ผรตี"ติ อยํ สาธารณเหตุ นาม. ยถา หิ ปฐวีรโส อาโปรโส จ มธุรสฺสาปิ อมธุรสฺสาปิ ปจฺจโย, เอวํ อวิชฺชา กุสลสงฺขารานมฺปิ อกุสล- สงฺขารานมฺปิ สาธารณปจฺจโย โหติ. อิมสฺมึ ปนตฺเถ เหตุเหตุ อธิปฺเปโต. อิติ "เหตู