Suññatantiādīsu "maggo tāva āgamanato, saguṇato, ārammaṇatoti tīhi kāraṇehi nāmaṃ labhatī"ti idaṃ heṭṭhā kusalādhikāre vitthāritaṃ. "tattha suttantikapariyāyena saguṇatopi ārammaṇatopi nāmaṃ labhati. Pariyāyadesanā hesā, abhidhammakathā pana nippariyāyadesanā. Tasmā idha saguṇato vā ārammaṇato vā nāmaṃ na labhati, āgamanatova labhati. Āgamanameva hi dhuraṃ, taṃ dvidhaṃ hoti vipassanāgamanaṃ, maggāgamananti. Tattha maggassa āgataṭṭhāne vipassanāgamanaṃ dhuraṃ, phalassa āgataṭṭhāne maggāgamanaṃ dhuran"ti. Idampi heṭṭhā vuttameva.

Tesu idaṃ phalassa āgataṭṭhānaṃ, tasmā idha maggāgamanaṃ dhuranti veditabbaṃ. So panesa maggo āgamanato "suññatan"ti nāmaṃ labhitvā saguṇato ca ārammaṇato ca "animitto appaṇihito"tipi vuccati, tasmā sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano phalassa tīṇi nāmāni deti. Kathaṃ? ayaṃ hi suddhaāgamanavaseneva laddhanāmo suññatamaggo sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano phalassa nāmaṃ dadamāno "suññatan"ti nāmaṃ akāsi. Suññataanīmittamaggo sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano phalassa nāmaṃ dadamāno "animittan"ti nāmaṃ akāsi. Suññataappaṇihitamaggo sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano phalassa nāmaṃ dadamāno "appaṇihitan"ti nāmaṃ akāsi. Imāni pana tīṇi nāmāni maggānantare phalacittasmiṃyeva iminā nayena labbhanti, na aparabhāge valañjanaphalasamāpattiyā. Aparabhāge pana aniccādīhi tīhi vipassanāhi vipassituṃ sakkoti, athassa vuṭṭhitavuṭṭhitavipassanāvasena animittaappaṇihitasuññatasaṅkhātāni tīṇi phalāni uppajjanti, tesaṃ tāneva saṅkhārārammaṇāni aniccānupassanādīni ñāṇāni anulomañāṇāni nāma honti.

Yo cāyaṃ suññatamagge vutto, appaṇihitamaggepi eseva nayo. Ayaṃ hi suddhaāgamanavaseneva laddhanāmo appaṇihitamaggo sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano phalassa nāmaṃ dadamāno "appaṇihitan"ti nāmaṃ akāsi. Appaṇihitaanimittamaggo sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano phalassa nāmaṃ dadamāno "animittan"ti nāmaṃ akāsi. Appaṇihitasuññatamaggo sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano phalassa nāmaṃ dadamāno "suññatan"ti nāmaṃ akāsi. Imānipi tīṇi nāmāni maggānantare phalacittasmiṃyeva iminā nayena labbhanti, na aparabhāge valañjanasamāpattiyāti. Evaṃ imasmiṃ vipākaniddese kusalacittehi tiguṇāni vipākacittāni veditabbāni.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๖๗๗

ที่มาและฉบับอื่นของ “สุทธิกปฏิปทา”