Tattha yāya niruttīyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hotīti yāya niruttiyā tesaṃ phasso hotītiādinā nayena vuttānaṃ dhammānaṃ ayaṃ phasso, ayaṃ vedanāti evaṃ paññatti hoti. Tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇanti tasmiṃ atthe ca dhamme ca pavattamānāya tassā dhammaniruttiyā sabhāvapaññattiyā abhilāpe ñāṇaṃ. Abhilāpasaddaṃ ārammaṇaṃ katvā uppannaṃ ñāṇameva idhāpi kathitaṃ. Yena ñāṇenāti yena paṭibhāṇapaṭisambhidāñāṇena. Tāni ñāṇāni jānātīti itarāni tīṇi paṭisambhidāñāṇāni jānāti.

Idāni yathā yaṃ ñāṇaṃ tāni ñāṇāni jānāti, tathā tassa tesu pavattiṃ dassetuṃ imāni ñāṇāni idamatthajotakānīti vuttaṃ. Tattha idamatthajotakānīti imassa atthassa jotakāni pakāsakāni, imaṃ nāma atthaṃ jotenti pakāsenti paricchindantīti attho. Iti ñāṇesu ñāṇanti iminā ākārena pavattaṃ tīsu ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhāṇapaṭisambhidā nāma.

Tattha kiñcāpi ayaṃ paṭibhāṇapaṭisambhidā "imissā idaṃ kiccaṃ, imissā idaṃ kiccan"ti itarāsaṃ paṭisambhidānaṃ kiccaṃ jānāti, sayampana tāsaṃ kiccaṃ kātuṃ Na sakkoti bahussutadhammakathiko viya appassutadhammakathikassa. Dve kira bhikkhū eko bahussuto eko appassuto. Te ekatova ekaṃ dhammakathāmaggaṃ uggaṇhiṃsu. Tattha appassuto sarasampanno ahosi, itaro mandassaro. Tesu appassuto gatagataṭṭhāne attano sarasampattiyā sakalaparisaṃ khobhetvā dhammaṃ kathesi. Dhammaṃ suṇamānā haṭṭhatuṭṭhamānasā hutvā "yathā esa dhammaṃ kathesi, eko tipiṭakadharo maññe bhavissatī"ti vadanti. Bahussutabhikkhu pana "dhammassavane jānissatha `ayaṃ tipiṭakadharo vā no vā"ti āha. So kiñcāpi evamāha, yathā pana so sakalaparisaṃ khobhetvā dhammaṃ kathetuṃ sakkoti, evamassa kathanasamatthatā natthi. Tattha kiñcāpi paṭibhāṇapaṭisambhidā bahussuto viya appassutassa itarāsaṃ kiccaṃ jānāti, sayaṃ pana taṃ kiccaṃ kātuṃ na sakkotīti veditabbaṃ. Sesamettha uttānatthameva.

[746] Evaṃ kusalacittuppādādivasena paṭisambhidā vibhajitvā idāni tāsaṃ uppattiṭṭhānabhūtaṃ khettaṃ dassetuṃ puna catasso paṭisambhidātiādimāha. Tattha tisso paṭisambhidā kāmāvacarakusalato catūsu ñāṇasampayuttesu cittuppādesūti idaṃ sekkhānaṃ vasena vuttaṃ. Tesampi hi dhammapaccavekkhaṇakāle heṭṭhā vuttaṃ pañcappakāraṃ dhammaṃ ārammaṇaṃ katvā catūsu ñāṇasampayuttakusalacittesu dhammapaṭisambhidā uppajjati. Tathā niruttipaccavekkhaṇakāle saddaṃ ārammaṇaṃ katvā niruttipaṭisambhidā, ñāṇapaccavekkhaṇakāle sabbatthakañāṇaṃ ārammaṇaṃ katvā paṭibhāṇapaṭisambhidāti.

เล่มที่ ๓๕ วิภังค์๖๕๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “แจกปฏิสัมภิทา ๔ ด้วยกามาวจรกุศลจิต ๘”