เอกกมาติกา

อรรถกถาขุททกวัตถุวิภังค์

การกำหนดบทมาติกา

บัดนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตั้งปฐมมาติกาแม้ในขุททกวัตถุวิภังค์ อันเป็นลำดับแห่งญาณวิภังค์นั้น แล้วทรงทำคำอธิบายโดยลำดับแห่งบทที่พระองค์ทรงตั้งไว้. กำหนดแม่บท (มาติกา) ในขุททกวิภังค์

ธรรมหมวดที่หนึ่ง (เอกกมาติกา) พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตั้งไว้ ๗๓ บทมีคำว่า ความมัวเมาในชาติเป็นต้นก่อน ต่อจากนั้น ทรงตั้งธรรมหมวดสอง (ทุกมาติกา) ๑๘ บทมีคำว่า ความโกรธและความผูกโกรธเป็นต้น. ทรงตั้งธรรมหมวดสาม (ติกมาติกา) ๓๕ บทมีคำว่า อกุศลมูล ๓ เป็นต้น. ทรงตั้งธรรมหมวดสี่ (จตุกกมาติกา) ๑๔ บทมีอาสวะ ๔ เป็นต้น. ทรงตั้งธรรมหมวดห้า (ปัญจกมาติกา) ๑๕ บทมีคำว่า โอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ เป็นต้น.

ทรงตั้งธรรมหมวดหก (ฉักกมาติกา) ๑๔ บทมีคำว่า วิวาทมูล ๖ เป็นต้น. ทรงตั้งธรรมหมวดเจ็ด (สัตตกมาติกา) ๗ บทมีอนุสัย ๗ เป็นต้น. ทรงตั้งธรรมหมวดแปด (อัฏฐกมาติกา) ๘ บทมีกิเลสวัตถุ ๘ เป็นต้น. ทรงตั้งธรรมหมวดเก้า (นวกมาติกา) ๙ บทมีอาฆาตวัตถุ ๙ เป็นต้น. ทรงตั้งธรรมหมวดสิบ (ทสกมาติกา) ๗ บทมีกิเลสวัตถุ ๑๐ เป็นต้น.

และพึงทราบว่า ทรงตั้งตัณหาวิจริต ๑๐๘ มีคำว่า ตัณหาวิจริต ๑- อาศัยอายตนะภายใน ๑๘ และอาศัยอายตนะภายนอก ๑๘ ประมวลเข้าด้วยกันเป็น ๓๖ เป็นต้น (ตัณหา ๓๖ x กาล ๓ = ๑๐๘) ดังนี้. นี้เป็นการกำหนดบทมาติกาก่อน. ____________________________ ๑- ในบาลีนิทเทส กล่าวว่า ตัณหาวิจริตอาศัยเบญจขันธ์ภายใน ๑๘ ภายนอก ๑๘... -----------------------------------------------------