อัพยากตนิเทส

อพฺยากตนิทฺเทสวณฺณนา

อพฺยากตํ เหฏฺฐา จิตฺตุปฺปาทกณฺเฑ ๒- อาคตปฏิปาฏิยาว วิภตฺตํ. สพฺพวาเรสุ จ อวิชฺชามูลกา นยา ปรีหีนา. กสฺมา? อวิชฺชาฏฺฐาเน ฐเปตพฺพสฺส อภาวโต. กุสลจิตฺเตสุ หิ อวิชฺชาฏฺฐาเน ฐเปตพฺพํ กุสลมูลํ อตฺถิ, จกฺขุ- วิญฺญาณาทีสุ นตฺถิ. สเหตุเกสุ ปน กิญฺจาปิ อตฺถิ, เอวํ สนฺเตปิ อิธ ปจฺฉินฺนตฺตา ตตฺถ น คหิตํ, ปญฺจวิญฺญาณโสเต โสตปติตาว หุตฺวา เทสนา กตาติ เวทิตพฺพา.

วิเสสโต ปเนตฺถ จกฺขุวิญฺญาณาทีสุ ตณฺหาฏฺฐานํ อุปาทานฏฺฐานํ จ ปริหีนํ. กสฺมา? ตณฺหาฏฺฐานารหสฺส พลวธมฺมสฺส อภาวา อธิโมกฺขรหิตตฺตา

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. นานตฺตสมฺภวโต ๒ อภิ. ๓๔/๔๓๑/๑๒๐ จ. เสสาเหตุเกเสุ ปน ๑- ตณฺหาฏฺฐานเมว ปริหีนํ. สเหตุเกสุ ปสาทสพฺภาวโต ตณฺหาฏฺฐาเน ปสาเทน ปทํ ปูริตํ. เอวเมตฺถ กุสลากุสลวิปาเกสุ จกฺขุ- วิญฺญาณาทีสุ สงฺขารวิญฺญาณนามสฬายตนผสฺสเวทนามูลกา ฉ ฉ, เสสาเหตุเกสุ อธิโมกฺขมูลเกน สทฺธึ สตฺต สตฺต, สเหตุเกสุ ปน ๑- ปสาทมูลเกน สทฺธึ อฏฺฐ อฏฺฐ นยา เวทิตพฺพา.

ตตฺถ จกฺขุวิญฺญาณาทีสุปิ จตุนฺนมฺปิ จตุกฺกานํ อาทิวาโรว วุตฺโต. ทุติยวาโร ปจจฺยวิเสสฏฺเฐน ลพฺภมาโนปิ น วุตฺโต, ตติยจตุตฺถวารา อสมฺภวโตเยว. รูปมิสฺสกา หิ เต, น จ จกฺขุวิญฺญาณาทีนิ รูปํ สมุฏฺฐาเปนฺติ. ยถา จ ปฐมจตุกฺเก เทฺว วารา ลพฺภนฺติ, เอวํ เสสจตุกฺเกสุปิ. ตสฺมา ปฐมจตุกฺเก ทุติยวาโร เสสจตุกฺเกสุ จ เทฺว เทฺว วารา อวุตฺตาปิ วุตฺตาว โหนฺตีติ เวทิตพฺพา. เสสาเหตุกาพฺยากเต สพฺพจตุกฺเกสุ สพฺเพปิ วารา ลพฺภนฺติ, อิธ ปจฺฉินฺนตฺตา ปน ปรโต น คหิตา. โสตปติตาว หุตฺวา เทสนา กตาติ. เสส- สเหตุกวิปาเกสุปิ เอเสว นโย อญฺญตฺร อรูปาวจรวิปากา. อรูปาวจรวิปากสฺมิญฺหิ วารทฺวยเมว ลพฺภตีติ.

อพฺยากตนิทฺเทสวณฺณนา.