มาติกา

๑๒. ฌานวิภงฺค

๑. สุตฺตนฺตภาชนีย มาติกาวณฺณนา

อิทานิ ตทนนฺตเร ฌานวิภงฺเค ยา ตาว อยํ สกลสฺสาปิ สุตฺตนฺตภาชนียสฺส ปฐมํ มาติกา ฐปิตา, ตตฺถ อิธาติ วจนํ ปุพฺพภาคกรณียสมฺปทาย สมฺปนฺนสฺส สพฺพปฺปการชฺฌานนิพฺพตฺตกสฺส ปุคฺคลสฺส สนฺนิสฺสยภูตสาสนปริทีปนํ อญฺญสาสนสฺส จ ตถาภาวปฏิเสธนํ. วุตฺตํ เหตํ "อิเธว ภิกฺขเว สมโณ ฯเปฯ สุญฺญา ปรปฺปวาทา สมเณภิ อญฺเญหี"ติ. ภิกฺขูติ เตสํ ฌานานํ นิพฺพตฺตกปุคฺคลปริทีปนํ. ปาฏิโมกฺขสํวรสํวุโตติ อิทมสฺส ปาฏิโมกฺขสํวเร ปติฏฺฐิตภาวปริทีปนํ. วิหรตีติ อิทมสฺส ตทนุรูปวิหารสมงฺคีภาวปริทีปนํ. อาจารโคจรสมฺปนฺโนติ อิทมสฺส เหฏฺฐา ปาฏิโมกฺขสํวรสฺส อุปริ ฌานานุโยคสฺส จ อุปการธมฺมปริทีปนํ. อนุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวีติ อิทมสฺส ปาฏิโมกฺขโต อจวนธมฺมตาปริทีปนํ. สมาทายาติ อิทมสฺส สิกฺขาปทานํ อนวเสสโต อาทานปริทีปนํ. สิกฺขตีติ อิทมสฺส สิกฺขาย สมงฺคีภาวปริทีปนํ. สิกฺขาปเทสูติ อิทมสฺส สิกฺขิตพฺพธมฺมปริทีปนํ.

อินฺทฺริเยสูติ อิทมสฺส คุตฺตทฺวารตาย ภูมิปริทีปนํ. รกฺขิตพฺโพกาส- ปริทีปนนฺติปิ วทนฺติเอว. คุตฺตทฺวาโรติ อิทมสฺส ฉสุ ทฺวาเรสุ สํวิหิตารกฺขภาวปริทีปนํ. โภชเน มตฺตญฺญูติ อิทมสฺส สนฺโตสาทิคุณปริทีปนํ. ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ ชาคริยานุโยคมนุยุตฺโตติ อิทมสฺส การณภาวปริทีปนํ. สาตจฺจํ เนปกฺกนฺติ อิทมสฺส ปญฺญาปริคฺคหิเตน วิริเยน สาตจฺจการิตาปริทีปนํ. โพธิปกฺขิกานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคมนุยุตฺโตติ อิทมสฺส ปฏิปตฺติยา นิพฺเพธภาคิยตฺตปริทีปนํ.

โส อภิกฺกนฺเต ฯเปฯ ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหตีติ อิทมสฺส สพฺพตฺถ สติสมฺปชญฺญสมนฺนาคตตฺตปริทีปนํ. โส วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชตีติ อิทมสฺส อนุรูปเสนาสนปริคฺคหปริทีปนํ. อรญฺญํ ฯเปฯ ปฏิสลฺลานสารุปฺปนฺติ อิทมสฺส เสนาสนปฺปเภทนิราทีนวตานิสํสปริทีปนํ. โส อรญฺญคโต วาติ อิทมสฺส วุตฺตปฺปกาเรน เสนาสเนน ยุตฺตภาวปริทีปนํ. นิสีทตีติ อิมสฺส โยคานุรูปอิริยาปถปริทีปนํ. ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวาติ อิทมสฺส โยคารมฺภปริทีปนํ. โส อภิชฺฌํ โลเก ปหายาติอาทิ ปนสฺส กมฺมฏฺฐานานุโยเคน นีวรณปฺปหานปริทีปนํ. ตสฺเสว ปหีนนีวรณสฺส วิวิจฺเจว กาเมหีติอาทิ ปฏิปาฏิยา ฌานุปฺปตฺติปริทีปนํ.

อปิจ อิธ ภิกฺขูติ อิมสฺมึ สาสเน ฌานุปฺปาทโก ภิกฺขุ. อิทานิ ยสฺมา ฌานุปฺปาทเกน ภิกฺขุนา จตฺตาริ สีลานิ โสเธตพฺพานิ, ตสฺมาสฺส ปาฏิโมกฺข- สํวรสํวุโตติ อิมินา ปาฏิโมกฺขสํวรสีลวิสุทฺธึ อุปทิสติ. อาจารโคจร- สมฺปนฺโนติอาทินา อาชีวปาริสุทฺธิสีลํ. สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสูติ อิมินา เตสํ ทฺวินฺนํ สีลานํ อนวเสสโต อาทานํ. อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโรติ อิมินา อินฺทฺริยสํวรสีลํ. โภชเน มตฺตญฺญูติ อิมินา ปจฺจยสนฺนิสฺสิตสีลํ. ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตนฺติอาทินา สีเล ปติฏฺฐิตสฺส ฌานภาวนาย อุปการเก ธมฺเม. โส อภิกฺกนฺเตติอาทินา เตสํ ธมฺมานํ อปริหานาย กมฺมฏฺฐานสฺส จ อสมฺโมสาย สติสมฺปชญฺญสมาโยคํ. โส วิวิตฺตนฺติอาทินา ภาวนานุรูปเสนาสนปริคฺคหํ. โส อรญฺญคโต วาติอาทินา ตํ เสนาสนํ อุปคตสฺส ฌานานุรูปอิริยาปถญฺเจว ฌานภาวนารมฺภญฺจ. โส อภิชฺฌนฺติอาทินา ฌานภาวนารมฺเภน ฌานปจฺจนีกธมฺมปฺปหานํ. โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหายาติอาทินา เอวํ ปหีนชฺฌานปจฺจนีกธมฺมสฺส สพฺพชฺฌานานํ อุปฺปตฺติกฺกมํ อุปทิสตีติ.

มาติกาวณฺณนา.