บัญญัติ ๖

พระอภิธรรมปิฎก

ปุคคลบัญญัติ

__________

ขอนอบน้อมพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

มาติกา

๑. เอกกอุทเทส

หมวดว่าด้วยบุคคล ๑ จำพวก

บัญญัติ ๖ ประการ คือ

๑. ขันธบัญญัติ ๒. อายตนบัญญัติ

๓. ธาตุบัญญัติ ๔. สัจจบัญญัติ

๕. อินทริยบัญญัติ ๖. ปุคคลบัญญัติ

๑. ขันธบัญญัติ

การบัญญัติสภาวธรรมที่เป็นหมวดหมู่กันว่าเป็นขันธ์ มีเท่าไร

ขันธบัญญัติมี ๕ คือ

๑. รูปขันธ์ ๒. เวทนาขันธ์

๓. สัญญาขันธ์ ๔. สังขารขันธ์

๕. วิญญาณขันธ์

การบัญญัติสภาวธรรมที่เป็นหมวดหมู่กันว่าเป็นขันธ์มีเท่านี้

๒. อายตนบัญญัติ

การบัญญัติสภาวธรรมที่เป็นบ่อเกิดว่าเป็นอายตนะ มีเท่าไร

อายตนบัญญัติมี ๑๒ คือ

๑. จักขายตนะ ๒. รูปายตนะ

๓. โสตายตนะ ๔. สัททายตนะ

๕. ฆานายตนะ ๖. คันธายตนะ

๗. ชิวหายตนะ ๘. รสายตนะ

๙. กายายตนะ ๑๐. โผฏฐัพพายตนะ

๑๑. มนายตนะ ๑๒. ธัมมายตนะ

การบัญญัติสภาวธรรมที่เป็นบ่อเกิดว่าเป็นอายตนะมีเท่านี้

๓. ธาตุบัญญัติ

การบัญญัติสภาวธรรมที่ทรงตัวอยู่ว่าเป็นธาตุ มีเท่าไร

ธาตุบัญญัติมี ๑๘ คือ

๑. จักขุธาตุ ๒. รูปธาตุ

๓. จักขุวิญญาณธาตุ ๔. โสตธาตุ

๕. สัททธาตุ ๖. โสตวิญญาณธาตุ

๗. ฆานธาตุ ๘. คันธธาตุ

๙. ฆานวิญญาณธาตุ ๑๐. ชิวหาธาตุ

๑๑. รสธาตุ ๑๒. ชิวหาวิญญาณธาตุ

๑๓. กายธาตุ ๑๔. โผฏฐัพพธาตุ

๑๕. กายวิญญาณธาตุ ๑๖. มโนธาตุ

๑๗. ธัมมธาตุ ๑๘. มโนวิญญาณธาตุ

การบัญญัติสภาวธรรมที่ทรงตัวอยู่ว่าเป็นธาตุมีเท่านี้

๔. สัจจบัญญัติ

การบัญญัติสภาวธรรมที่เป็นความจริงว่าเป็นสัจจะ มีเท่าไร

สัจจบัญญัติมี ๔ คือ

๑. ทุกขสัจจะ ๒. สมุทยสัจจะ

๓. นิโรธสัจจะ ๔. มัคคสัจจะ

การบัญญัติสภาวธรรมที่เป็นความจริงว่าเป็นสัจจะมีเท่านี้

๕. อินทริยบัญญัติ

การบัญญัติสภาวธรรมที่เป็นใหญ่ว่าเป็นอินทรีย์ มีเท่าไร

อินทริยบัญญัติมี ๒๒ คือ

๑. จักขุนทรีย์ ๒. โสตินทรีย์

๓. ฆานินทรีย์ ๔. ชิวหินทรีย์

๕. กายินทรีย์ ๖. มนินทรีย์

๗. อิตถินทรีย์ ๘. ปุริสินทรีย์

๙. ชีวิตินทรีย์ ๑๐. สุขินทรีย์

๑๑. ทุกขินทรีย์ ๑๒. โสมนัสสินทรีย์

๑๓. โทมนัสสินทรีย์ ๑๔. อุเปกขินทรีย์

๑๕. สัทธินทรีย์ ๑๖. วิริยินทรีย์

๑๗. สตินทรีย์ ๑๘. สมาธินทรีย์

๑๙. ปัญญินทรีย์ ๒๐. อนัญญาตัญญัสสามีตินทรีย์

๒๑. อัญญินทรีย์ ๒๒. อัญญาตาวินทรีย์

การบัญญัติสภาวธรรมที่เป็นใหญ่ว่าเป็นอินทรีย์มีเท่านี้