ทสกนิทเทส

อรรถกถาทสกนิทเทส

อธิบายบุคคล ๑๐ จำพวก

คำว่า "อิธ" ได้แก่ ในกามาวจรภูมิ.

ก็พระอริยบุคคลทั้งหลายมีสัตตักขัตตุปรมบุคคลเป็นต้น ที่อยู่ในกามาวจรภูมิ ท่านย่อมสำเร็จในกามาวจรภูมินี้นั่นแหละ หมายความว่า การบรรลุพระอรหัตก็ดี การบรรลุอนุปาทิเสสนิพพานก็ดี ย่อมมีในอัตภาพที่ท่านเกิดอยู่ในกามาวจรภูมินั่นเทียว.

บทว่า "อิธ วิหาย" อธิบายว่า พระอนาคามีบุคคล ท่านละอัตภาพในกามาวจรภูมินี้แล้ว จึงสำเร็จเป็นพระอรหันต์ในอัตภาพ ณ ชั้นสุทธาวาสภูมิ.

ก็พระอนาคามี ๕ ประเภทมีอันตราปรินิพพายีเป็นต้น ท่านบรรลุอนาคามิผลในกามภูมินี้ ครั้นจุติจากกามภูมิแล้วก็บังเกิดขึ้นในสุทธาวาสภูมิ จึงบรรลุพระอรหัต และอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ. เพราะเหตุนั้น พระองค์จึงตรัสว่า "อิเมสํปญฺจนฺนํ วิหาย นิฏฺฐา" เป็นต้น ซึ่งแปลว่า พระอนาคามี ๕ จำพวกเหล่านี้ ละอัตภาพในกามมาวจรภูมินนี้แล้ว จึงจะสำเร็จพระอรหัตในสุทธาวาสภูมิแล. อธิบายบุคคล ๑๐ จำพวก จบเท่าเพียงนี้.

นิคมคาถา

ก็ด้วยคำมีประมาณเท่านี้ พระศาสดาผู้หาบุคคลในโลกเปรียบมิได้

ทรงแสดงแล้วซึ่งคัมภีร์ปุคคลปัญญัติใดแล โดยมิได้ย่อนัก ในที่อยู่แห่ง

เทวดาชาวไตรทส.

ข้าพเจ้าถืออรรถกถาแห่งคัมภีร์นั้น ที่ท่านแต่งย่อไว้ด้วยภาษาชาว

เกาะสิงหล และอรรถกถาอันมีที่มาทั้งหลายโดยไม่เหลือ.

เนื้อความใดๆ ที่ท่านจำแนกไว้ดีแล้วไม่กระจัดกระจายมีอยู่ในคัมภีร์

ใดๆ ข้าพเจ้าละข้อความที่พิศดารเกินไปแล้ว จึงถือเอาเนื้อความนั้นจาก

คัมภีร์นั้นๆ.

ก็คำใด ที่ข้าพเจ้ากล่าวไว้แล้วในปกรณ์วิสุทธิมรรค ข้าพเจ้ามิได้

นำมากล่าวไว้ในที่นี้อีก และได้แต่งคัมภีร์อรรถกถาปุคคลปัญญัตินี้ไว้

โดยข้อความที่ไม่ย่อ และไม่พิศดารเกินไป.

ได้แต่งไว้โดยแบบแผนมีประมาณ ๗ ภาณวาร เพื่อความตั้งมั่น

แห่งพระสัทธรรมตลอดกาลนาน.

อนึ่ง กุศลใดที่ข้าพเจ้าบรรลุแล้ว ด้วยเดชะกุศลผลบุญนั้น

ขอให้สัตว์ทั้งหลายจงแลดูพระสัทธรรมอันสุขุมลึกซึ้ง

อันเป็นศิริมงคลด้วยธรรมจักษุอันบริสุทธิ์เทอญ. จบอรรถกถาแห่งปุคคลปัญญัติปกรณ์.