๒. สังคหิเตนอสังคหิตปทนิทเทส

๒. ทุติยนย สงฺคหิเตนอสงฺคหิตปทวณฺณนา

อิทานิ สงฺคหิเตนอสงฺคหิตปทํ ภาเชตุํ จกฺขฺวายตเนนาติอาทิ อารทฺธํ. ตตฺริทํ ลกฺขณํ:- อิมสฺมิญฺหิ วาเร ยํ ขนฺธปเทน สงฺคหิตํ หุตฺวา อายตนธาตุปเทหิ อสงฺคหิตํ, ขนฺธายตนปเทหิ วา สงฺคหิตํ หุตฺวา ธาตุปเทน อสงฺคหิตํ, ตสฺส ขนฺธาทีหิ อสงฺคหิตํ ๑- ปุจฺฉิตฺวา วิสฺสชฺชนํ กตํ. ตมฺปน รูปกฺขนฺธาทีสุ น ยุชฺชติ. รูปกฺขนฺเธน หิ รูปกฺขนฺโธว สงฺคหิโต, โส จ อฑฺเฒกาทสหิ อายตนธาตูหิ อสงฺคหิโต นาม นตฺถิ. เวทนากฺขนฺเธน จ เวทนากฺขนฺโธว สงฺคหิโต, โสปิ ธมฺมายตนธมฺมธาตูหิ อสงฺคหิโต นาม นตฺถิ. เอวํ อสงฺคหิตตาย อภาวโต เอตานิ อญฺญานิ จ เอวรูปานิ มนายตนธมฺมา- ยตนาทีนิ ปทานิ อิมสฺมึ วาเร น คหิตานิ. ยานิ ปน ปทานิ รูเปกเทสํ อรูเปน อสมฺมิสฺสํ วิญฺญาเณกเทสญฺจ อญฺเญน อสมฺมิสฺสํ ทีเปนฺติ, ตานิ อิธ คหิตานิ. ปริโยสาเน จ:-

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. อสงฺคหํ

"ทสายตนา สตฺตรส ธาตุโย

สตฺตินฺทฺริยา อสญฺญาภโว เอกโวการภโว

ปริเทโว สนิทสฺสนสปฺปฏิฆํ

อนิทสฺสนํ ปุนเรว ๑- สปฺปฏิฆํ อุปาทา"ติ เอวํ อุทฺทานคาถาย ทสฺสิตาเนว. ตสฺมา เตสํ วเสเนว สงฺคหาสงฺคโห เวทิตพฺโพ. ปญฺหวเสน หิ อิมสฺมึ วาเร อายตนธาตุวเสเนว สทิสวิสฺสชฺชเน วีสติธมฺเม สโมธาเนตฺวา เอโก ปโญฺห กโต, สตฺต วิญฺญาณธาตุโย สโมธาเนตฺวา เอโก, สตฺตินฺทฺริยานิ สโมธาเนตฺวา เอโก, เทฺว ภเว สโมธาเนตฺวา เอโก, ปริเทเวน จ สนิทสฺสนสปฺปฏิเฆหิ จ เอโก, อนิทสฺสนสปฺปฏิเฆหิ เอโก, สนิทสฺสเนหิ เอโก, สปฺปฏิเฆหิ จ อุปาทาธมฺเมหิ จ เอโกติ อฏฺฐ ปญฺหา กตา. เตสุ ขนฺธาทิวิภาโค เอวํ เวทิตพฺโพ. เสยฺยถีทํ:- ปฐมปเญฺห ตาว จตูหิ ขนฺเธหีติ อรูปกฺขนฺเธหิ. ทฺวีหายตเนหีติ จกฺขฺวายตนาทีสุ เอเกเกน สทฺธึ มนายตเนน. อฏฺฐหิ ธาตูหีติ จกฺขุธาตุอาทีสุ เอเกกาย สทฺธึ สตฺตหิ วิญญาณธาตูหิ.

ตตฺรายํ นโย:- จกฺขฺวายตเนน หิ ขนฺธสงฺคเหน รูปกฺขนฺโธ สงฺคหิโต. ตสฺมึ สงฺคหิเต รูปกฺขนฺเธ อายตนสงฺคเหน จกฺขฺวายตนเมเวกํ สงฺคหิตํ. เสสานิ ทสายตนานิ อสงฺคหิตานิ. ธาตุสงฺคเหนปิ เตน จกฺขุธาตุเยเวกา สงฺคหิตา. เสสา ทส ธาตุโย อสงฺคหิตา. อิติ ยานิ เตน อสงฺคหิตานิ ทสายตนานิ, ตานิ จกฺขฺวายตนมนายตเนหิ ทฺวีหิ อสงฺคหิตานิ. ยาปิ เตน อสงฺคหิตา ทส ธาตุโย, ตา จกฺขุธาตุยา เจว สตฺตหิ จ วิญฺญาณธาตูหิ อสงฺคหิตาติ. รูปายตนาทีสุปิ เอเสว นโย.

ทุติยปเญฺห ยสฺมา ยาย กายจิ วิญฺญาณธาตุยา สงฺคหิโต วิญฺญาณกฺขนฺโธ มนายตเนน อสงฺคหิโต นาม นตฺถิ, ตสฺมา อายตนสงฺคเหน

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. ปุนเทว สงฺคหิตาติ วุตฺตํ. เอตฺถ ปน จตูหิ ขนฺเธหีติ รูปาทีหิ จตูหิ. เอกาทสหายตเนหีติ มนายตนวชฺเชหิ. ทฺวาทสหิ ธาตูหีติ ยถานุรูปา ฉ วิญฺญาณธาตุโย อปเนตฺวา เสสาหิ ทฺวาทสหิ. จกฺขุวิญฺญาณธาตุยา หิ จกฺขุวิญฺญาณธาตุเยว สงฺคหิตา. อิตรา อสงฺคหิตา. โสตวิญฺญาณธาตุอาทีสุปิ เอเสว นโย.

ตติยปเญฺห จกฺขุนฺทฺริยาทีนํ วิสฺสชฺชนํ จกฺขฺวายตนาทิสทิสเมว. อิตฺถินฺทฺริยปุริสินฺทฺริเยสุ ปน ธมฺมายตเนน สทฺธึ เทฺว อายตนานิ, ธมฺมธาตุยา จ สทฺธึ สตฺต วิญฺญาณธาตุโย ๑- อฏฺฐ ธาตุโย จ เวทิตพฺพา.

จตุตฺถปเญฺห ตีหายตเนหีติ รูปายตนธมฺมายตนมนายตเนหิ. เตสุ หิ ภเวสุ รูปายตนธมฺมายตนวเสน เทฺวว อายตนานิ เตหิ อสงฺคหิตานิ. ๒- เสสานิ นว รูปายตนานิ เตเหว ทฺวีหิ, มนายตเนน จาติ ตีหิ อสงฺคหิตานิ นาม โหนฺติ. นวหิ ธาตูหีติ รูปธาตุธมฺมธาตูหิ สทฺธึ สตฺตหิ วิญฺญาณธาตูหิ.

ปญฺจมปเญฺห ทฺวีหายตเนหีติ ปฐมปทํ สนฺธาย สทฺทายตนมนายตเนหิ. ทุติยปทํ สนฺธาย รูปายตนมนายตเนหิ. ธาตุโยปิ เตสํเยว เอเกเกน สทฺธึ สตฺต วิญฺญาณธาตุโย เวทิตพฺพา.

ฉฏฺฐปเญฺห ทสหายตเนหีติ รูปายตนธมฺมายตนวชฺเชหิ. โสฬสหิ ธาตูหีติ รูปธาตุธมฺมธาตุวชฺเชเหว. กถํ? อนิทสฺสนสปฺปฏิฆา หิ ธมฺมา นาม นว โอฬาริกายตนานิ. เตหิ อิมสฺมึ ๓- ขนฺธสงฺคเหน สงฺคหิเต รูปกฺขนฺเธ อายตนสงฺคเหน ตาเนว นวายตนานิ สงฺคหิตานิ. รูปายตนธมฺมายตนานิ อสงฺคหิตานิ. ธาตุสงฺคเหนปิ ตาเยว นว โอฬาริกธาตุโย ๔- สงฺคหิตา. รูปธาตุธมฺมธาตุโย อสงฺคหิตา. อิติ ยานิ เตหิ อสงฺคหิตานิ เทฺว อายตนานิ, ตานิ รูปายตนธมฺมา- ยตนวชฺเชหิ ๕- นวหิ โอฬาริกายตเนหิ มนายตเนน จาติ ทสหิ อสงฺคหิตานิ.

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. "สตฺต วิญฺญาณธาตุโย"อิติ ปทานิ น ทิสฺสนฺติ ๒ ฉ.ม. สงฺคหิตานิ

@๓ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ ๔ ฉ.ม. ธาตุโย ๕ ฉ.ม. รูปายตนวชฺเชหิ ยาปิ เตหิ อสงฺคหิตา เทฺว ธาตุโย, ตา รูปธาตุธมฺมธาตุวชฺชาหิ ๑- นวหิ โอฬาริกธาตูหิ สตฺตหิ จ วิญฺญาณธาตูหีติ โสฬสหิ อสงฺคหิตาติ เวทิตพฺพา.

สตฺตมปเญฺห ทฺวีหายตเนหีติ รูปายตนมนายตเนหิ. อฏฺฐหิ ธาตูหีติ รูปธาตุยา สทฺธึ สตฺตหิ วิญฺญาณธาตูหิ.

อฏฺฐมปเญฺห เอกาทสหายตเนหีติ สปฺปฏิฆธมฺเม สนฺธาย ธมฺมายตนวชฺเชหิ, อุปาทาธมฺเม สนฺธาย โผฏฺฐพฺพายตนวชฺเชหิ. ธาตูสุปิ เอเสว นโย. อตฺถโยชนา ปเนตฺถ เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพาติ.

สงฺคหิเตนอสงฺคหิตปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.