@๔ ฉ.ม. อารมฺภถ ๕ สี.,อิ. นิกฺขมถ ๖ สํ.ส. ๑๕/๑๘๕/๑๘๘

@๗ ที.สี. ๙/๑๐/๕, ม.มู. ๑๒/๒๙๓/๒๕๗

@๘ องฺ. ปญฺจก. ๒๒/๑๔๒/๑๘๕ (สฺยา) ๙-๙ ฉ.ม. อิเม ปาฐา น ทิสฺสนฺติ ภาเวตู"ติ. อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลนาติ เอเตน ปญฺจเมน ขีณาสวปุคฺคเลน. สมสโม ภวิสฺสตีติ โลกุตฺตรคุเณหิ สมภาเวเนว สโม ภวิสฺสตีติ เอวํ ขีณาสเวน โอวทิตพฺโพติ อตฺโถ.

อารภติ น วิปฺปฏิสารี โหตีติ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, ตมฺปน เทเสตุํ สภาคปุคฺคลํ ปริเยสติ, ตสฺมา น วิปฺปฏิสารี โหติ. องฺคุตฺตรฏฺฐกถายมฺปน "วุฏฺฐิตตฺตา น วิปฺปฏิสารี โหตี"ติ วุตฺตํ. น อารภติ วิปฺปฏิสารี โหตีติ อาปตฺตึ นาปชฺชติ, วินยปญฺญตฺติยมฺปน อโกวิทตฺตา อนาปตฺติยํ อาปตฺติสญฺญี หุตฺวา วิปฺปฏิสารี โหติ. องฺคุตฺตรฏฺฐกถายมฺปน "สกึ อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา ตโต วุฏฺฐาย ปจฺฉา กิญฺจาปิ นาปชฺชติ, วิปฺปฏิสารมฺปน วิโนเทตุํ น สกฺโกตี"ติ วุตฺตํ. น อารภติ น วิปฺปฏิสารี โหตีติ เนว อาปตฺตึ อาปชฺชติ, น วิปฺปฏิสารี โหติ. กตโม ปเนส ปุคฺคโลติ. โอสฺสฏฺฐวิริยปุคฺคโล. โส หิ "กิมฺเม อิมสฺมึ พุทฺธกาเล ปรินิพฺพาเนน, อนาคเต เมตฺเตยฺยสมฺมาสมฺพุทฺธกาเล ปรินิพฺพายิสฺสามี"ติ วิสุทฺธสีโลปิ ปฏิปตฺตึ น ปูเรติ. โสปิ "กิมตฺถํ อายสฺมา ปมตฺโต วิหรติ? ปุถุชฺชนสฺส นาม คติ อนิพทฺธา, อายสฺมา หิ เมตฺเตยฺยสมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สมฺมุขีภาวํ ลเภยฺยาปิ น ลเภยฺยาปีติ, อรหตฺตตฺถาย วิปสฺสนํ ภาเวหี"ติ โอวทิตพฺโพว. เสสํ สพฺพตฺถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ.

เล่มที่ ๓๖ ธาตุกถา-ปุคคลบัญญัติ๒๑๑

ที่มาและฉบับอื่นของ “ปัญจกนิทเทส”