นิโรธกถา

๑๐. ทสมวคฺค

๑. นิโรธกถาวณฺณนา

[๕๗๑-๕๗๒] อิทานิ นิโรธกถา นาม โหติ ตตฺถ เยสํ "อุปปตฺเตสิยนฺติ สงฺขคตสฺส ภวงฺคจิตฺตสฺส ภงฺคกฺขเณน สเหว กิริยาติ สงฺขคตา กุสลา วา อกุสลา วา จตฺตาโร ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานรูปญฺจาติ ปญฺจ ขนฺธา อุปฺปชฺชนฺติ. เตสุ หิ อนุปฺปนฺเนสุ ภวงฺคจิตฺเต ๒- นิรุทฺเธ สนฺตติวิจฺเฉโท ภเวยฺยา"ติ ลทฺธิ เสยฺยถาปิ อนฺธกานํ, เต สนฺธาย อุปปตฺเตสิเยติ ปุจฺฉา สกวาทิสฺส, ปฏิญฺญา อิตรสฺส. ตตฺถ อุปปตฺเตสิเยติ จตูสุปิ ปเทสุ พหุวจนภุมฺมตฺเถ เอกวจนภุมฺมํ, อุปปตฺเตสิเยสุ ปญฺจสุ ขนฺเธสุ อนิรุทฺเธสูติ อยเญฺหตฺถ อตฺโถ. ทสนฺนนฺติ

@เชิงอรรถ: ๑ ปาลิ. อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนกถา ๒ ฉ.ม. ภวงฺเค อุปปตฺเตสิยกฺขนฺธานญฺจ กิริยากฺขนฺธานญฺจ วเสน วุตฺตํ. ตตฺถ ปฐมปเญฺห ขนฺธลกฺขณ- วเสน กิริยาวเสน ๑- จ ปญฺเจว นาม เต ขนฺธาติ ปฏิกฺขิปติ. ทุติยปเญฺห ปุริมปจฺฉิมวเสน อุปปตฺเตสิยกิริยาวเสน จ นานตฺตํ สนฺธาย ปฏิชานาติ. ทฺวินฺนมฺปน ผสฺสานํ จิตฺตานญฺจ สโมธานํ ปุฏฺโฐ สุตฺตเลสาภาเวน ปฏิกฺขิปติ.

กิริยา จตฺตาโรติ รูเปน วินา กุสลา วา อกุสลา วา จตฺตาโร คหิตา. กิริยาญาณนฺติ ปรวาทินา จกฺขุวิญฺญาณสมงฺคิกฺขเณ อรหโต อนุญฺญาตํ อนารมฺมณ- ญาณํ. นิรุทฺเธ มคฺโค อุปฺปชฺชตีติ ปุจฺฉา ปรวาทิสฺส, อนิรุทฺเธ อนุปฺปชฺชนโต ปฏิญฺญา สกวาทิสฺส. มโต มคฺคํ ภาเวตีติ ฉเลน ปุจฺฉา ปรวาทิสฺส. ยสฺมา ปน ปฏิสนฺธิโต ยาว จุติจิตฺตา สตฺโต ชีวติเยว นาม, ตสฺมา สกวาที น เหวนฺติ ปฏิกฺขิปติ.

นิโรธกถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.