อนันตราปยุตตกถา

๓. อนนฺตราปยุตฺตกถาวณฺณนา

[๖๖๐-๖๖๒] อิทานิ อนนฺตราปยุตฺตกถา นาม โหติ. ตตฺถ อนนฺตราปยุตฺโต นาม เยน ขนฺธเภทโต อนนฺตรา วิปากทายกํ มาตุฆาตาทิอนนฺตริยกมฺมํ อาณตฺตํ. ตตฺถ ยสฺส นิยตาย อาณตฺติยา อาณตฺโต ตํ กมฺมํ กริสฺสติ, โส อตฺถสาธิกาย เจตนาย อุปฺปาทิตตฺตา มิจฺฉตฺตนิยโต โหติ, อภพฺโพ สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมิตุํ. ยสฺส อนิยตาย อาณตฺติยา อาณตฺโต ตํ กมฺมํ กริสฺสติ, โส อตฺถสาธิกาย เจตนาย อนุปฺปาทิตตฺตา น มิจฺฉตฺตนิยโต, ภพฺโพ สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมิตุนฺติ อิทํ สกสมเย สนฺนิฏฺฐานํ. เยสํ ปน "อนิยตายปิ อาณตฺติยา อภพฺโพเยว สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมิตุนฺ"ติ ลทฺธิ เสยฺยถาปิ อุตฺตราปถกานํ, เตสํ ตํ ลทฺธึ ภินฺทิตุํ สกวาที ปุพฺพปกฺขํ ทตฺวา อนนฺตราปยุตฺโตติ ปรวาทินา อตฺตานํ ปุจฺฉาเปติ. เตเนตฺถ ปฐมปุจฺฉา ปรวาทิสฺส, อตฺถสาธิกเจตนาย อภาวํ สนฺธาย ปฏิญฺญา สกวาทิสฺส. ตโต ปรวาที มาตุฆาตาทิกมฺมสฺส อาณตฺตตฺตาว "โส มิจฺฉตฺตนิยโต"ติ มญฺญติ, ตสฺมา มิจฺฉตฺตนิยามญฺจาติ ปญฺหํ ปุจฺฉติ. สกวาที

@เชิงอรรถ: ๑ ก. กุสลจิตฺตปฺปฏิลาภกถา ปน เอกสฺส ปุคฺคลสฺส ทฺวินฺนํ นิยามานํ อโนกฺกนฺติมตฺตเมว สนฺธาย น เหวนฺติ ปฏิกฺขิปติ.

นนุ ตํ กมฺมนฺติ มาตุฆาตาทิกํ กมฺมํ. ตตฺถ อนิยตาณตฺตึ สนฺธาย "อามนฺตา"ติ ปฏิญฺญา สกวาทิสฺส. อนิยตมฺปิ หิ อาณตฺตึ ปโยเชตฺวา ฐิตสฺส "อนนุจฺฉวิกํ มยา กตนฺ"ติ กุกฺกุจฺจํ อุปฺปชฺชเตว, วิปฺปฏิสาโร ชายเตว. หญฺจีติ อาทิ กุกฺกุจฺจุปฺปตฺติมตฺตํ คเหตฺวา ปรวาทินา ลทฺธิปติฏฺฐาปนตฺถํ วุตฺตํ.

#[๖๖๑] อิทานิ ยสฺส อนิยตาณตฺติกสฺสาปิ อนนฺตราปยุตฺตสฺส ปรวาทินา สมฺมตฺตนิยาโมกฺกมนํ ปฏิสิทฺธํ, ตเมว ปุคฺคลํ คเหตฺวา อนนฺตราปยุตฺโต ปุคฺคโล อภพฺโพติ ปุจฺฉา สกวาทิสฺส, อตฺตโน ลทฺธิวเสน ปฏิญฺญา อิตรสฺส. อถ นํ สกวาที "อภพฺโพ นาม มาตุฆาตาทิกมฺมานํ การโก, กินฺเต เตน ตานิ กมฺมานิ กตานี"ติ โจเทตุํ มาตา ชีวิตา โวโรปิตาติอาทิมาห. อิตโร เตสํ วตฺถูนํ อโรคตาย ตถารูปํ กิริยํ อปสฺสนฺโต "น เหวนฺ"ติ ปฏิกฺขิปติ.

ตํ กมฺมํ ปฏิสํหริตฺวาติ อนิยตาณตฺติกมฺมํ สนฺธาย วุตฺตํ. ตญฺหิ "มา โข มยา อาณตฺตํ อกาสี"ติ อาณตฺตํ นิวาเรนฺเตน ปฏิสํหฏํ นาม โหติ, ปฏิสํหฏตฺตาเยว เจตฺถ กุกฺกุจฺจํ ปฏิวิโนทิตํ, วิปฺปฏิสาโร ปฏิวิโนทิโต ๑- นาม โหติ. เอวํ สนฺเตปิ ปเนตฺถ ปุริมาณตฺติยาเยว นิยตภาวํ มญฺญมาโน ปรวาที "อามนฺตา"ติ ปฏิชานาติ. อถ นํ สกวาที ตสฺส กมฺมสฺส ปฏิสํหฏภาวํ สมฺปฏิจฺฉาเปตฺวา อตฺตโน ลทฺธึ ปติฏฺฐเปตฺวา ๒- หญฺจีติอาทิมาห.

#[๖๖๒] ปุน อนนฺตราปยุตฺโตติ ปริโยสานปเญฺห ปฐมปเญฺห วิย ปุจฺฉา ปรวาทิสฺส, ปฏิญฺญา อิตรสฺส. ๓- นนุ ตํ กมฺมนฺติ อนุโยโค ปรวาทิสฺส, ปฏิสํหฏกาลโต ปุพฺเพ ปยุตฺตกาลํ สนฺธาย ปฏิญฺญา สกวาทิสฺส. ปยุตฺตปุพฺพตามตฺตํ

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. ปฏิวินีโต ๒ ฉ.ม. ปติฏฺฐาเปตฺวา ๓ ฉ.ม. สกวาทิสฺส คเหตฺวา อนิยตาณตฺติวเสน หญฺจีติ ลทฺธิปติฏฺฐาปนํ ปรวาทิสฺส. อยมฺปน ลทฺธิ อโยนิโส ปติฏฺฐิตตฺตา อปฺปติฏฺฐิตาว โหตีติ.

อนนฺตราปยุตฺตกถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.