ธัมมตัณหา อัพยากตาติกถา

อรรถกถาธัมมตัณหา อัพยากตาติกถา

ว่าด้วยธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต

บัดนี้ ชื่อว่าเรื่องธัมมตัณหาเป็นอัพยากฤต.

ในปัญหาเหล่านั้น บรรดาตัณหาทั้ง ๖ เหล่านี้ คือรูปตัณหา ฯลฯ ธัมมตัณหา ตัณหาอันเป็นข้อสุดท้ายแห่งตัณหาทั้งหมดนี้ ท่านเรียกว่าธัมมตัณหา เหตุใด เพราะเหตุนั้น ชนเหล่าใดมีความเห็นผิดดุจลัทธินิกายปุพพเสลิยะทั้งหลายว่า ธัมมตัณหาพึงเป็นอัพยากฤต ดังนี้ คำถามของสกวาทีหมายถึงชนเหล่านั้น คำตอบรับรองเป็นของปรวาที.

เนื้อความปัญหาที่เหลือทั้งหลายพึงทราบตามพระบาลี.

ตัณหาแม้ทั้ง ๖ ท่านแสดงย่อไว้เป็น ๓ ประเภท มีกามตัณหาเป็นต้น. ตัณหาที่เป็นไปในอารมณ์ทั้ง ๖ แม้มีรูปเป็นต้น ด้วยสามารถแห่งความยินดีในกาม ชื่อว่ากามตัณหา. ตัณหาที่เกิดพร้อมกับสัสสตทิฏฐิในความเห็นว่า "อัตตาและโลกจักมี" ดังนี้ชื่อว่าภวตัณหา. ตัณหาที่เกิดพร้อมกับอุจเฉททิฏฐิในความเห็นว่า อัตตาและโลกจักไม่มี ดังนี้ชื่อว่าวิภวตัณหา.

บทว่า มันเป็นตัณหาในธรรมมิใช่หรือ นี้ย่อมแสดงถึงความเป็นไปของตัณหาโดยปรารภธัมมารมณ์ มิใช่แสดงถึงความที่ธัมมตัณหานั้นเป็นอัพยากฤต เพราะฉะนั้น คำนี้จึงมิใช่ข้ออ้างว่า ตัณหาเป็นอัพยากฤต ดังนี้แล. อรรถกถาธัมมตัณหาอัพยากตาติกถา จบ.