ทานกถา

4. Dānakathāvaṇṇanā

Idāni dānakathā nāma hoti. Tattha dānaṃ nāma tividhaṃ cāgacetanāpi viratipi deyyadhammopi. "saddhā hiriyaṃ kusalañca dānan"ti 1- āgataṭṭhāne cāgacetanā dānaṃ. "abhayaṃ detī"ti 2- āgataṭṭhāne virati. "dānaṃ deti annaṃ pānan"ti āgataṭṭhāne deyyadhammo. Tattha cāgacetanā "deti vā deyyadhammaṃ, denti vā etāya deyyadhamman"ti dānaṃ. Virati avakhaṇḍanaṭṭhena lavanaṭṭhena vā dānaṃ. Sā hi uppajjamānā bhayabheravādisaṅkhātaṃ dussīlyacetanaṃ dāti khaṇḍeti lunāti vāti dānaṃ. Deyyadhammo diyyatīti dānaṃ. Evametaṃ tividhampi atthato cetasiko ceva dhammo deyyadhammo cāti duvidhaṃ hoti. Tattha yesaṃ "cetasikova dhammo dānaṃ, na deyyadhammo"ti laddhi seyyathāpi rājagirikasiddhatthikānaṃ, te sandhāya cetasikoti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ deyyadhammavasena codetuṃ labbhāti pucchā

@Footnote: 1 aṅ. aṭṭhaka. 23/122/240 (syā) 2 aṅ. aṭṭhaka. 23/129/250 (syā) Sakavādissa, annādīni viya so na sakkā dātunti paṭikkhepo itarassa. Puna daḷhaṃ katvā puṭṭhe "abhayaṃ detī"ti suttavasena paṭiññā tasseva. Phassapañhādīsu pana phassaṃ 1- detītiādivohāraṃ apassanto paṭikkhipateva.

Aniṭṭhaphalantiādi acetasikassa dhammassa dānabhāvadīpanatthaṃ vuttaṃ. Na hi acetasiko annādidhammo āyatiṃ vipākaṃ deti, iṭṭhaphalabhāvaniyāmatthaṃ panetaṃ vuttanti veditabbaṃ. Ayampi hettha adhippāyo:- yadi acetasiko annādidhammo dānaṃ bhaveyya, hitacittena aniṭṭhaṃ akantaṃ bhesajjaṃ dentassa nimbabījādīhi viya nimbādayo aniṭṭhameva phalaṃ nibbatteyya. Yasmā panettha hitapharaṇacāgacetanā dānaṃ, tasmā aniṭṭhepi deyyadhamme dānaṃ iṭṭhaphalameva hotīti.

Evaṃ paravādinā cetasikadhammassa dānabhāve patiṭṭhāpite sakavādī itarena pariyāyena deyyadhammassa dānabhāvaṃ sādhetuṃ dānaṃ iṭṭhaphalaṃ vuttaṃ bhagavatātiādimāha. Paravādī pana cīvarādīnaṃ iṭṭhavipākataṃ apassanto paṭikkhipati. Suttasādhanaṃ paravādīvādepi yujjati sakavādīvādepi, na pana ekenatthena. Deyyadhammo iṭṭhaphaloti iṭṭhaphalabhāvamattameva paṭikkhittaṃ. Tasmā tena hi na vattabbanti ettha iṭṭhaphalabhāveneva na vattabbatā yujjati, dātabbaṭṭhena pana deyyadhammo dānameva. Dvinnañhi dānānaṃ saṅkarabhāvamocanatthameva ayaṃ kathāti.

Dānakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.