๓. อนนฺตราปยุตฺตกถาวณฺณนา

[๖๖๐-๖๖๒] อิทานิ อนนฺตราปยุตฺตกถา นาม โหติ. ตตฺถ อนนฺตราปยุตฺโต นาม เยน ขนฺธเภทโต อนนฺตรา วิปากทายกํ มาตุฆาตาทิอนนฺตริยกมฺมํ อาณตฺตํ. ตตฺถ ยสฺส นิยตาย อาณตฺติยา อาณตฺโต ตํ กมฺมํ กริสฺสติ, โส อตฺถสาธิกาย เจตนาย อุปฺปาทิตตฺตา มิจฺฉตฺตนิยโต โหติ, อภพฺโพ สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมิตุํ. ยสฺส อนิยตาย อาณตฺติยา อาณตฺโต ตํ กมฺมํ กริสฺสติ, โส อตฺถสาธิกาย เจตนาย อนุปฺปาทิตตฺตา น มิจฺฉตฺตนิยโต, ภพฺโพ สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมิตุนฺติ อิทํ สกสมเย สนฺนิฏฺฐานํ. เยสํ ปน "อนิยตายปิ อาณตฺติยา อภพฺโพเยว สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมิตุนฺ"ติ ลทฺธิ เสยฺยถาปิ อุตฺตราปถกานํ, เตสํ ตํ ลทฺธึ ภินฺทิตุํ สกวาที ปุพฺพปกฺขํ ทตฺวา อนนฺตราปยุตฺโตติ ปรวาทินา อตฺตานํ ปุจฺฉาเปติ. เตเนตฺถ ปฐมปุจฺฉา ปรวาทิสฺส, อตฺถสาธิกเจตนาย อภาวํ สนฺธาย ปฏิญฺญา สกวาทิสฺส. ตโต ปรวาที มาตุฆาตาทิกมฺมสฺส อาณตฺตตฺตาว "โส มิจฺฉตฺตนิยโต"ติ มญฺญติ, ตสฺมา มิจฺฉตฺตนิยามญฺจาติ ปญฺหํ ปุจฺฉติ. สกวาที

นนุ ตํ กมฺมนฺติ มาตุฆาตาทิกํ กมฺมํ. ตตฺถ อนิยตาณตฺตึ สนฺธาย "อามนฺตา"ติ ปฏิญฺญา สกวาทิสฺส. อนิยตมฺปิ หิ อาณตฺตึ ปโยเชตฺวา ฐิตสฺส "อนนุจฺฉวิกํ มยา กตนฺ"ติ กุกฺกุจฺจํ อุปฺปชฺชเตว, วิปฺปฏิสาโร ชายเตว. หญฺจีติ อาทิ กุกฺกุจฺจุปฺปตฺติมตฺตํ คเหตฺวา ปรวาทินา ลทฺธิปติฏฺฐาปนตฺถํ วุตฺตํ.