๒. ขนฺธยมก

๑. ปณฺณตฺติอุทฺเทสวารวณฺณนา

[๑] อิทานิ มูลยมเก เทสิเตเยว กุสลาทิธมฺเม ขนฺธวเสน สงฺคณฺหิตฺวา มูลยมกานนฺตรํ เทสิตสฺส ขนฺธยมกสฺส วณฺณนา โหติ. ตตฺถ ปาลิววตฺถานํ ตาว เอวํ เวทิตพฺพํ:- อิมสฺมิญฺหิ ขนฺธยมเก ตโย มหาวารา โหนฺติ ปณฺณตฺติวาโร ปวตฺติวาโร ปริญฺญาวาโรติ. เตสุ ปณฺณตฺติวาโร ขนฺธานํ นามาภิธานโสธนวเสเนว กตตฺตา ๑- ปณฺณตฺติวาโรติ วุจฺจติ. ปวตฺติวาโร เตน โสธิตนามาภิธานานํ ขนฺธานํ อุปฺปาทนิโรธวเสน ปวตฺตึ โสธยมาโน คโต, ตสฺมา ปวตฺติวาโรติ วุจฺจติ. ปริญฺญาวาโร อิมินานุกฺกเมน ปวตฺตานํ ขนฺธานํ สงฺเขเปเนว ติสฺโส ปริญฺญา ทีปยมาโน คโต, ตสฺมา ปริญฺญาวาโรติ วุจฺจติ. ตตฺถ ปณฺณตฺติวาโร อุทฺเทสนิทฺเทสวเสน ทฺวีหากาเรหิ ววตฺถิโต. อิตเรสุปิ วิสุํ อุทฺเทสวาโร นตฺถิ, อาทิโต ปฏฺฐาย ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนวเสน เอกธา ววตฺถิโต. ๒- ตตฺถ ปญฺจกฺขนฺธาติ ปทํ อาทิกํ กตฺวา ยาว น ขนฺธา น สงฺขาราติ ปทํ, ตาว ปณฺณตฺติวารสฺส อุทฺเทสวาโร เวทิตพฺโพ. ปุจฺฉาวาโรติปิ ตสฺเสว นามํ. ตตฺถ ปญฺจกฺขนฺธาติ อยํ ยมกวเสน ปุจฺฉิตพฺพานํ ขนฺธานํ อุทฺเทโส. รูปกฺขนฺโธ ฯเปฯ วิญฺญาณกฺขนฺโธติ เตสญฺเญว ปเภทโต นามววตฺถานํ.

[๒-๓] อิทานิ อิเมสํ ขนฺธานํ วเสน ปทโสธนวาโร ปทโสธนมูล- จกฺกวาโร สุทฺธขนฺธวาโร สุทฺธขนฺธมูลจกฺกวาโรติ จตฺตาโร นยวารา โหนฺติ. ตตฺถ รูปํ รูปกฺขนฺโธ, รูปกฺขนฺโธ รูปนฺติอาทินา นเยน ปทเมว โสเธตฺวา กโต ๓- ปทโสธนวาโร นาม, โส อนุโลมปฏิโลมวเสน ทุวิโธ โหติ. ตตฺถ อนุโลมวาเร "รูปํ รูปกฺขนฺโธ, รูปกฺขนฺโธ รูปนฺ"ติอาทีนิ ปญฺจ ยมกานิ,