[๑๗๑] อกุศลธรรมย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด อัพยากตธรรมจักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ นั้นหรือ อกุศลธรรมย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น คือ สัตว์ทั้งหมด ในภังคขณะแห่งจิต ใน อุปปาทขณะแห่งอกุศลวิปปยุตตจิต ผู้เข้านิโรธ และอสัญญสัตว์ แต่อัพยากตธรรมจักไม่เกิดขึ้น แก่สัตว์เหล่านั้นก็หาไม่ อกุศลธรรมย่อมไม่เกิดขึ้น และอัพยากตธรรมก็จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ เหล่านั้น ผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยปัจฉิมจิต หรือว่า อัพยากตธรรมจักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด อกุศลธรรมย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ นั้น ถูกแล้ว

[๑๗๒] กุศลธรรมย่อมไม่เกิดขึ้นในภูมิใด ฯลฯ

[๑๗๓] กุศลธรรมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด อกุศลธรรมจักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ นั้น ในภูมินั้นหรือ กุศลธรรมย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือสัตว์ทั้งหมดในภังคขณะแห่ง จิต ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตจิต แต่อกุศลธรรมจักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น ก็หาไม่ กุศลธรรมย่อมไม่เกิดขึ้น และอกุศลธรรมก็จักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น ใน ภังคขณะแห่งอรหัตมรรค ผู้เป็นพระอรหันต์ สัตว์เหล่าใดจักได้เฉพาะซึ่งอรหัตมรรค ในลำดับ แห่งจิตใด ในภังคขณะแห่งจิตนั้น หรือว่า อกุศลธรรมจักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด กุศลธรรมย่อมไม่เกิดขึ้น แก่สัตว์นั้น ในภูมินั้น อกุศลธรรมจักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น ในอุปปาทขณะแห่งอรหัตมรรค สัตว์ เหล่าใดจักได้เฉพาะซึ่งอรหัตมรรค ในลำดับแห่งจิตใด ในอุปปาทขณะแห่งจิตนั้น แต่กุศลธรรม ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นก็หาไม่ อกุศลธรรมจักไม่เกิดขึ้น และกุศลธรรมก็ ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น ในภังคขณะแห่งอรหัตมรรค ผู้เป็นพระอรหันต์ สัตว์ เหล่าใดจักได้เฉพาะซึ่งอรหัตมรรคในลำดับแห่งจิตใด ในภังคขณะแห่งจิตนั้น

[๑๗๔] กุศลธรรมย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด อัพยากตธรรมจักไม่เกิดขึ้น แก่สัตว์นั้น ในภูมินั้นหรือ กุศลธรรมย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น คือ สัตว์ทั้งปวงในภังคขณะแห่ง จิต ในอุปปาทขณะแห่งกุศลวิปปยุตตจิต และอสัญญสัตว์ แต่อัพยากตธรรมจักไม่เกิดขึ้นแก่ สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้นก็หาไม่ กุศลธรรมย่อมไม่เกิดขึ้น และอัพยากตธรรมก็จักไม่เกิดขึ้นแก่ สัตว์เหล่านั้น ในภูมินั้น ผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยปัจฉิมจิต หรือว่า อัพยากตธรรมจักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด กุศลธรรมย่อมไม่เกิดขึ้น แก่สัตว์นั้น ในภูมินั้น ถูกแล้ว

เล่มที่ ๓๙ ยมก ภาค ๒๔๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “กุศลธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด อกุศลธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้นหรือ? เป็นต้นกุศลธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด อัพยากตธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้นหรือ? เป็นต้นอกุศลธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด อัพยากตธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้นหรือ? เป็นต้นกุศลธรรมเกิดขึ้นในภูมิใด อกุศลธรรมเกิดขึ้นในภูมินั้นหรือ เป็นต้นกุศลธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด อกุศลธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้นในภูมินั้นหรือ? เป็นต้นกุศลธรรมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด อกุศลธรรมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์นั้นหรือ? เป็นต้นกุศลธรรมเคยเกิดขึ้นแล้วแก่สัตว์ใด อกุศลธรรมเคยเกิดขึ้นแล้วแก่สัตว์นั้นหรือ? เป็นต้น ...”