{๘๘} มคเธสุ ปญฺจ อาพาธา อุสฺสนฺนา โหนฺตีติ มคธนามเก ชนปเท มนุสฺสานญฺจ อมนุสฺสานญฺจ ปญฺจ โรคา อุสฺสนฺนา วุฑฺฒิปฺปตฺตา ผาติปฺปตฺตา โหนฺติ ฯ ชีวกโกมารภจฺจกถา จีวรกฺขนฺธเก อาวี- ภวิสฺสติ ฯ น ภิกฺขเว ปญฺจหิ อาพาเธหิ ผุฏฺโฐ ปพฺพาเชตพฺโพติ เย เต กุฏฺฐาทโย ปญฺจ อาพาธา อุสฺสนฺนา เตหิ ผุฏฺโฐ อภิภูโต น ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ ตตฺถ กุฏฺฐนฺติ รตฺตกุฏฺฐํ วา โหตุ กาฬกุฏฺฐํ วา ฯ ยงฺกิญฺจิ กิติพททฺทุกณฺฑุกจฺฉุอาทิปฺปเภทมฺปิ สพฺพํ กุฏฺฐเมวาติ วุตฺตํ ฯ ตญฺจ นขปิฏฺฐิปฺปมาณมฺปิ วฑฺฒนกปกฺเข ฐิตํ โหติ น ปพฺพาเชตพฺโพ สเจ ปน นิวาสนปารุปเนหิ ปกติปฏิจฺฉนฺนฏฺฐาเน นขปิฏฺฐิปฺปมาณํ อวฑฺฒนกปกฺเข ฐิตํ โหติ วฏฺฏติ ฯ มุเข ปน หตฺถปาทปิฏฺฐีสุ วา สเจปิ อวฑฺฒนกปกฺเข ฐิตํ นขปิฏฺฐิโต ขุทฺทกตรมฺปิ น วฏฺฏติเยวาติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ ฯ ติกิจฺฉาเปตฺวา ปพฺพาเชนฺเตนาปิ ปกติวเณ ชาเตเยว ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ โคธาปิฏฺฐิ- สทิสจุณฺณโอกีรณกสรีรมฺปิ ปพฺพาเชตุํ น วฏฺฏติ ฯ คณฺโฑติ เมทคณฺฑาทิคณฺโฑ ฯ เมทคณฺโฑ วา โหตุ อญฺโญ วา โยโกจิ ฯ โกลฏฺฐิมตฺตโกปิ เจ วฑฺฒนกปกฺเข ฐิโต คณฺโฑ โหติ น ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ ปฏิจฺฉนฺนฏฺฐาเน ปน โกลฏฺฐิมตฺเต อวฑฺฒนกปกฺเข ฐิเต ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ ฯ มุขาทิเก อปฺปฏิจฺฉนฺนฏฺฐาเน อวฑฺฒนกปกฺเข ฐิเตปิ น วฏฺฏติ ฯ ติกิจฺฉาเปตฺวา ปพฺพาเชนฺเตนาปิ สรีรํ สญฺฉวึ กาเรตฺวาว ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ อุณฺณิคณฺฑา นาม โหนฺติ โคถนิกา วิย องฺคุลิกา วิย จ ตตฺถ ตตฺถ ลมฺพนฺติ เอเตปิ คณฺฑาเยว เตสุ สติ ปพฺพาเชตุํ น วฏฺฏติ ฯ ทหรกาเล ขรปิฬกา โยพฺพนกาเล จ มุเข ขรปิฬกา นาม โหนฺติ มหลฺลกกาเล นสฺสนฺติ น ตา คณฺฑสงฺขฺยํ คจฺฉนฺติ ตาสุ สติ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ ฯ อญฺญา ปน สรีเร ขรปิฬกา นาม อปรา ปทุมกณฺณิกา นาม โหนฺติ อญฺญา สาสปพีชกา นาม สาสปมตฺตา เอว สกลสรีรํ ผรนฺติ ตา สพฺพา กุฏฺฐชาติกา เอว ตาสุ สติ น ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ กิลาโสติ นภิชฺชนกํ นปคฺฆรณกํ ปทุมปุณฺฑรีกปตฺตวณฺณํ กุฏฺฐํ ฯ เยน คุนฺนํ วิย สพลํ สรีรํ โหติ ฯ ตสฺมึ กุฏฺเฐ วุตฺตนเยเนว วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ โสโสติ โสสพฺยาธิ ฯ ตสฺมึ สติ น ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ อปมาโรติ ปิตฺตุมฺมาโท วา ยกฺขุมฺมาโท วา ฯ ตตฺถ ปุพฺพเวริเกน อมนุสฺเสน คหิโต ทุตฺติกิจฺโฉ โหติ ฯ อปฺปมตฺตเกปิ ปน อปมาเร สติ น ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ