{๑๑๑} นาคโยนิยา อฏฺฏิยตีติ เอตฺถ กิญฺจาปิ โส ปวตฺติยํ กุสลวิปาเกน เทวสมฺปตฺติสทิสํ อิสฺสริยสมฺปตฺตึ อนุโภติ อกุสลวิปาก- ปฏิสนฺธิกสฺส ปน นาคสฺส สกชาติยา เมถุนปฏิเสวเน จ วิสฺสฏฺฐนิทฺโทกฺกมเน จ นาคสรีรํ ปาตุภวติ อุทกสญฺจาริกํ มณฺฑูกภกฺขํ ตสฺมา โส ตาย นาคโยนิยา อฏฺฏิยติ ฯ หรายตีติ ลชฺชายติ ฯ ชิคุจฺฉตีติ อตฺตภาวํ ชิคุจฺฉติ ฯ ตสฺส ภิกฺขุโน นิกฺขนฺเตติ ตสฺมึ ภิกฺขุสฺมึ นิกฺขนฺเต ฯ อถวา ตสฺส ภิกฺขุโน นิกฺขมเนติ อตฺโถ ฯ วิสฺสฏฺโฐ นิทฺทํ โอกฺกมีติ ตสฺมึ อนิกฺขนฺเต วิสฺสรภเยน สตึ อวิสฺสชฺชิตฺวา กปิมิทฺธวเสเนว นิทฺทายนฺโต นิกฺขนฺเต สตึ วิสฺสชฺชิตฺวา วิสฺสฏฺโฐ นิราสงฺโก มหานิทฺทํ ปฏิปชฺชิ ฯ วิสฺสรมกาสีติ ภยวเสน สมณสญฺญํ ปหาย วิรูปํ มหาสทฺทมกาสิ ฯ ตุมฺเห ขฺวตฺถาติ ตุมฺเห โข อตฺถ ฯ อการสฺส โลปํ อกตฺวา วุตฺตํ ฯ ตุมฺเห โข นาคา ฌานวิปสฺสนามคฺคผลานํ อภพฺพตฺตา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อวิรูฬฺหิธมฺมา วิรูฬฺหิธมฺมา น ภวถาติ อยเมตฺถ สงฺเขปตฺโถ ฯ สชาติยาติ นาคิยา เอว ฯ ยทา ปน มนุสฺสิตฺถี- อาทิเภทาย อญฺญชาติยา ปฏิเสวติ ตทา เทวปุตฺโต วิย โหติ ฯ เอตฺถ จ ปวตฺติยํ อภิณฺหํ สภาวปาตุกมฺมทสฺสนวเสน เทฺว ปจฺจยาติ วุตฺตํ ฯ นาคสฺส ปน ปญฺจสุ กาเลสุ สภาวปาตุกมฺมํ โหติ ปฏิสนฺธิกาเล ตจชหนกาเล สชาติยา เมถุนกาเล วิสฺสฏฺฐนิทฺโทกฺ- กมนกาเล จุติกาเลติ ฯ ติรจฺฉานคโต ภิกฺขเวติ เอตฺถ นาโค วา โหตุ สุปณฺณมาณวกาทีนํ วา อญฺญตโร อนฺตมโส สกฺกํ เทวราชานํ อุปาทาย โยโกจิ อมนุสฺสชาติโย สพฺโพว อิมสฺมึ อตฺเถ ติรจฺฉานคโตติ เวทิตพฺโพ ฯ โส เนว อุปสมฺปาเทตพฺโพ น ปพฺพาเชตพฺโพ อุปสมฺปนฺโนปิ นาเสตพฺโพติ ฯ

ติรจฺฉานคตวตฺถุกถา นิฏฺฐิตา ฯ