กาโณติ ปสนฺนนฺโธ วา โหตุ ปุปฺผาทีหิ วา อุปหตปสาโท ฯ โย ทฺวีหิ วา เอเกน วา อกฺขินา น ปสฺสติ โส น ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ มหาปจฺจริยมฺปน เอกกฺขิกาโณ กาโณติ วุตฺโต เทฺวอกฺขิกาโณ อนฺเธน สงฺคหิโตติ ฯ มหาอฏฺฐกถายํ ชจฺจนฺโธ อนฺโธติ วุตฺโต ตสฺมา อุภยมฺปิ ปริยาเยน ยุชฺชติ ฯ กุณีติ หตฺถกุณี วา ปาทกุณี วา องฺคุลิกุณี วา ยสฺส เอเตสุ หตฺถาทีสุ ยงฺกิญฺจิ วงฺกํ ปญฺญายติ เอโส กุณี นาม ฯ ขญฺโชติ นตชานุโก วา ภินฺนชงฺโฆ วา มชฺเฌ สงฺกุฏิตปาทตฺตา กุฏณฺฑปาทโก วา ปิฏฺฐิปาทมชฺเฌน จงฺกมนฺโต อคฺเค สงฺกุฏิตปาทตฺตา กุณฺฑปาทโก วา ปิฏฺฐิปาทคฺเคน จงฺกมนฺโต อคฺคปาเทเนว จงฺกมนขญฺโช วา ปณฺหิกาย จงฺกมนขญฺโช วา ปาทสฺส พาหิรนฺเตน จงฺกมนขญฺโช วา ปาทสฺสพฺภนฺตรนฺเตน จงฺกมนขญฺโช วา โคปฺผกานํ อุปริภคฺคตฺตา สกเลน ปิฏฺฐิปาเทน จงฺกมนขญฺโช วา สพฺโพเปส ขญฺโชเยว น ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ ปกฺขหโตติ ยสฺส เอโก หตฺโถ วา ปาโท วา อฑฺฒสรีรํ วา สุขํ น วหติ ฯ ฉินฺนิริยาปโถติ ปีฐสปฺปิ วุจฺจติ ฯ ชราทุพฺพโลติ ชิณฺณภาเวน ทุพฺพโล อตฺตโน จีวรรชนาทิกมฺมมฺปิ กาตุํ อสมตฺโถ ฯ โย ปน มหลฺลโก พลวา โหติ อตฺตานํ ปฏิชคฺคิตุํ สกฺโกติ โส ปพฺพาเชตพฺโพ ฯ อนฺโธติ ชจฺจนฺโธ วุจฺจติ ฯ มูโคติ ยสฺส วจีเภโท นปฺปวตฺตติ ยสฺสาปิ ปวตฺตติ สรณคมนมฺปน ปริปุณฺณํ ภาสิตุํ น สกฺโกติ ตาทิสํ มมฺมนมฺปิ ปพฺพาเชตุํ น วฏฺฏติ ฯ โย ปน สรณคมนมตฺตํ ปริปุณฺณํ ภาสิตุํ สกฺโกติ ตํ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ ฯ พธิโรติ โย สพฺเพน สพฺพํ น สุณาติ ฯ โย ปน มหาสทฺทํ สุณาติ ตํ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ ฯ อนฺธมูคาทโย อุภยโทสวเสน วุตฺตา ฯ เยสญฺจ ปพฺพชฺชา ปฏิกฺขิตฺตา อุปสมฺปทาปิ เตสํ ปฏิกฺขิตฺตาว ฯ สเจ ปน เต สงฺโฆ อุปสมฺปาเทติ สพฺเพปิ หตฺถจฺฉินฺนาทโย สูปสมฺปนฺนา การกสงฺโฆ ปน อาจริยุปชฺฌายา จ อาปตฺติโต น มุจฺจนฺติ ฯ วกฺขติ จ อตฺถิ ภิกฺขเว ปุคฺคโล อปฺปตฺโต โอสารณํ ตญฺเจ สงฺโฆ โอสาเรติ เอกจฺโจ สุโอสาริโต เอกจฺโจ ทุโอสาริโตติ ฯ ตสฺสตฺโถ อาคตฏฺฐาเนเยว อาวีภวิสฺสตีติ ฯ

หตฺถจฺฉินฺนาทิวตฺถุกถา นิฏฺฐิตา ฯ