นเหตุทุกนสเหตุกทุกเหตุทุกสเหตุกทุกะเป็นต้น
เล่มที่ ๔๕ · ข้อ ๒๙๐๘ · บรรทัด ๑๑๑๕๗
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
19-24 Paccanīyānulomapaṭṭhānavaṇṇanā
Idāni kusalādīsu dhammesu paccayadhammaṃ paṭikkhipitvā paccayuppannassa akusalādibhāvaṃ appaṭikkhepavasena dhammānaṃ paccanīyānulomatāya laddhanāmaṃ paccanīyānuloma- paṭṭhānaṃ dassetuṃ nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjati hetupaccayātiādi āraddhaṃ. Tattha nakusalaṃ dhammaṃ paṭiccāti kusalassa paccayabhāvaṃ vāreti, akusalo dhammo uppajjatīti akusalassa uppattiṃ anujānāti. Nakusalañhi akusalaṃ abyākataṃ vā, tañca sahajātapaccayaṃ katvā uppajjamāno kusalo nāma natthi, tasmā akusalābyākatavasena desanā katā. Tattha 1- "cittasamuṭṭhānañca rūpan"ti 1- evaṃ nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca vissajjanaṃ veditabbaṃ. Abyākato dhammo uppajjati hetupaccayāti ayampana pañho "vipākābyākataṃ kiriyābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpan"ti vissajjitova. Iti sabbapañhesu avissajjitassa atthānurūpaṃ vissajjanaṃ vissajjitassa ca pāliāgatameva vissajjanaṃ. Ekekasmiñca tikaduke vārappabhedapaccayagaṇanāvidhānaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayānusāreneva veditabbaṃ.
Ettāvatā ca:-
tikañca paṭṭhānavaraṃ dukuttamaṃ
dukaṃ tikañceva tikaṃ dukañca
@Footnote: 1-1 cha.Ma. akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhāti
Tikaṃ tikañceva dukaṃ dukañca
cha paccanīyānulomamhi nayā sugambhīrāti aṭṭhakathāyaṃ vuttagāthāya dīpitā dhammapaccanīyānulomapaṭṭhāne cha nayā niddiṭṭhā honti. Paccayavasena panettha ekekasmiṃ paṭṭhāne anulomādayo cattāro cattāro nayāti ekena pariyāyena catuvīsatinayapaṭimaṇḍitaṃ paccanīyānulomapaṭṭhānaññeva veditabbanti.
Paccanīyānulomapaṭṭhānavaṇṇanā niṭṭhitā.
Pariyosānavaṇṇanā
evaṃ dhammānulomādivasena catūsu paṭṭhānesu 1- ekekasmiṃ catuvīsatiyā catuvīsatiyā nayānaṃ vasena channavuti nayā honti. Tattha paccayanaye aggahetvā ekekasmiṃ paṭṭhāne tikadukādīnaṃyeva channaṃ channaṃ nayānaṃ vasenetaṃ catuvīsatinayapaṭimaṇḍitaṃ samantapaṭṭhānamahāpakaraṇaṃ veditabbaṃ. Keci pana "kusalārammaṇo dhammo akusalārammaṇo dhammo"tiādinā nayena ārammaṇamātikaṃ nāma ṭhapetvā "kusalārammaṇo dhammo kusalārammaṇassa dhammassa hetupaccayena paccayo"tiādinā nayena ārammaṇapaṭṭhānaṃ nāma dassetvā aparampi phassādīnaṃ vasenapi phassapaṭṭhānaṃ nāma uddharitvā dassenti, tampana 2- neva pāliyaṃ na aṭṭhakathāsu sandissatīti idha na vicāritaṃ. Saṅgītiāruḷhapālivaseneva panettha vaṇṇanā katāti veditabbā.
Ettāvatā ca:-
sammuḷhā yattha pajā tantākulādibhāvamāpannā
nekavidhadukkhaggahaṇaṃ saṃsāraṃ nātivattanti.
@Footnote: 1 cha.Ma. vāresu 2 cha.Ma. taṃ
Paccayabhedakusalo 1- lokagarutampi paccayākāraṃ
atinippuṇagambhīraṃ javanabbhūmiṃ buddhañāṇassa.
Kusalādidhammabhedaṃ nissāya nayehi vividhagaṇanehi
vitthārento sattama- mabhidhammappakaraṇaṃ satthā.
Suvihitasanniṭṭhāno paṭṭhānaṃ nāma yaṃ pakāsesi
saddhāyesā 2- samāraddhā yā aṭṭhakathā mayā tassa.
Ācariyānaṃ vādampi 3- avihāya vibhajjavādisīhānaṃ 4-
atibahuvidhantarāye lokamhi anantarāyena.
Sā esā ajja yathā 5- cuddasamattehi bhāṇavārehi
atthaṃ pakāsayantī paṭṭhānavarassa sakalassa.
Sanniṭṭhānaṃ pattā yatheva niṭṭhaṃ tathā bahujanassa
sampāpuṇantu sīghaṃ kalyāṇā sabbasaṅkappā.
Ettāvatā:-
sattappakaraṇaṃ nātho abhidhammamadesayi
devātidevo devānaṃ devalokamhi yaṃ pure.
Tassa aṭṭhakathā esā sakalassāpi niṭṭhitā
ciraṭṭhitatthaṃ dhammassa niṭṭhapentena taṃ mayā.
Yaṃ pattaṃ kusalaṃ tassa ānubhāvena pāṇino
sabbe saddhammarājassa ñatvā dhammaṃ sukhāvahaṃ.
@Footnote: 1 cha.Ma. paccayabhede kusalo 2 cha.Ma. saddhāya 3 cha.Ma. vādaṃ
@4 cha.Ma. vibhajjavādisissānaṃ 5 cha.Ma. sā evaṃ ajja katā
Pāpuṇantu visuddhāya sukhāya paṭipattiyā
asokamanupāyāsaṃ nibbānasukhamuttamaṃ.
Ciraṃ tiṭṭhatu saddhammo dhamme hontu sagāravā
sabbepi sattā kālena sammā devo pavassatu.
Yathā rakkhiṃsu porāṇā surājāno tathevimaṃ
rājā rakkhatu dhammena attanova pajaṃ pajanti.
Paṭṭhānappakaraṇaṭṭhakathā niṭṭhitā.
Niṭṭhitā ca dhātukathādipañcapakaraṇaṭṭhakathā.
Nigamanakathā
paramavisaddhasuddhābuddhiviriyapaṭimaṇḍitena sīlācārajjavamaddavādiguṇasamudaya- samuditena sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇasamatthena paññāveyyattiyasamannāgatena tipiṭakapariyattippabhede sāṭṭhakathe satthusāsane appaṭihatañāṇappabhāvena mahāveyyākaraṇena karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanalāvaṇṇayuttena yuttamutta- vādinā vādivarena mahākavinā pabhinnapaṭisambhidāparivāre chaḷabhiññāpaṭisambhidādip- pabhedaguṇapaṭimaṇḍite uttarimanussadhamme suppatiṭṭhitabuddhīnaṃ theravaṃsappadīpānaṃ therānaṃ mahāvihāravāsīnaṃ vaṃsālaṅkārabhūtena suvipulavisuddhabuddhinā 1- buddhaghosoti garūhi gahitanāmadheyyena therena katā ayaṃ sakalassāpi abhidhammapiṭakassa aṭṭhakathā:-
tāva tiṭṭhatu lokasmiṃ lokanittharaṇesinaṃ
dassentī kulaputtānaṃ nayaṃ paññāvisuddhiyā.
Yāva buddhoti nāmampi suddhacittassa tādino
lokamhi lokajeṭṭhassa pavattati mahesinoti.
Abhidhammapiṭakaṭṭhakathā niṭṭhitā.
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๕๕ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด