ภิกษุอาพาธในฤดูสารท

เภสชฺชกฺขนฺธกวณฺณนา

{๒๖๐} เภสชฺชกฺขนฺธเก ฯ สารทิเกน อาพาเธนาติ สรทกาเล อุปฺปนฺเนน ปิตฺตาพาเธน ฯ ตสฺมึ หิ กาเล วสฺโสทเกนปิ เตเมนฺติ กทฺทมมฺปิ มทฺทนฺติ อนฺตรนฺตรา อาตโปปิ ขโร โหติ เตน เตสํ ปิตฺตํ โกฏฺฐพฺภนฺตรคตํ โหติ ฯ อาหารตฺถญฺจ ผเรยฺยาติ อาหารตฺถํ สาเธยฺย ฯ {๒๖๑} นจฺฉาเทนฺตีติ น ชีรนฺติ น วาตโรคํ ปฏิปฺปสฺสมฺเภตุํ สกฺโกนฺติ ฯ สิเนสิกานีติ สินิทฺธานิ ฯ ภตฺตจฺฉาทเกนาติ ภตฺตสฺส อนาโรจเกน ฯ กาเล ปฏิคฺคหิตนฺติอาทีสุ มชฺฌนฺติเก อวีติวตฺเต ปฏิคฺคเหตฺวา ปจิตฺวา ปริสฺสาเวตฺวาติ อตฺโถ ฯ เตลปริโภเคน ปริภุญฺชิตุนฺติ สตฺตาหกาลิกเตลปริโภเคน ปริภุญฺชิตุํ ฯ วจตฺถนฺติ เสสวจํ ฯ นิสทํ นิสทโปตนฺติ ปึสนสิลา จ ปึสนโปตโก จ ฯ ปคฺควนฺติ ลตาชาติ ฯ นตฺตมาลนฺติ กรญฺชํ ฯ {๒๖๒} อจฺฉวสนฺติ- อาทีสุ นิสฺสคฺคิยวณฺณนายํ วุตฺตนเยเนว วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ

{๒๖๓} มูลเภสชฺชาทิวินิจฺฉโยปิ ขุทฺทกวณฺณนายํ วุตฺโตเยว ตสฺมา อิธ ยํ ยํ ปุพฺเพ อวุตฺตํ ตํ ตเทว วณฺณยิสฺสาม ฯ หิงฺคุหิงฺคุ- ชตุหิงฺคุสิปาฏิกา หิงฺคุชาติโยเยว ตกตกปตฺติตกปณฺณิโย ลาขา- ชาติโยเยว ฯ สามุทฺทิกาติ สมุทฺทตีเร วาลุกา วิย สนฺติฏฺฐติ ฯ กาฬโลณนฺติ ปกติโลณํ ฯ สินฺธวนฺติ เสตวณฺณํ ปพฺพเต อุฏฺฐหติ ฯ อุพฺภิทนฺติ ภูมิโต องฺกุรํ อุฏฺฐหติ ฯ พิลนฺติ สพฺพสมฺภาเรหิ สทฺธึ ปจิตํ ตํ รตฺตวณฺณํ ฯ ฉกนนฺติ โคมยํ ฯ

{๒๖๔-๒๖๖} กาโย วา ทุคฺคนฺโธติ กสฺสจิ อสฺสาทีนํ วิย กายคนฺโธ โหติ ตสฺสาปิ สิรีสโกสมฺพาทิจุณฺณานิ วา คนฺธจุณฺณานิ วา สพฺพานิ วฏฺฏนฺติ ฯ รชนนีปกฺกนฺติ รชนกสฏํ ฯ ปากติกจุณฺณมฺปิ โกฏฺเฏตฺวา อุทเกน เตเมตฺวา นฺหายิตุํ วฏฺฏติ ฯ เอตมฺปิ รชนนิปกฺกสงฺขเมว คจฺฉติ ฯ อามกมํสญฺจ ขาทิ อามกโลหิตญฺจ ปิวีติ น ตํ ภิกฺขุ ขาทิ น ปิวิ อมนุสฺโส ขาทิตฺวา จ ปิวิตฺวา จ ปกฺกนฺโต เตน วุตฺตํ ตสฺส โส อมนุสฺสิกาพาโธ ปฏิปฺปสฺสมฺภีติ ฯ

อญฺชนนฺติ สพฺพสงฺคาหิกวจนเมตํ ฯ กาฬญฺชนนฺติ เอกา อญฺชนชาติ สพฺพสมฺภารปกฺกํ วา ฯ รสญฺชนนฺติ นานาสมฺภาเรหิ กตํ ฯ โสตญฺชนนฺติ นทีโสตาทีสุ อุปฺปชฺชนกอญฺชนํ ฯ เครุโก นาม สุวณฺณเครุโก ฯ กปลฺลนฺติ ทีปสิขาโต คหิตมสิ ฯ จนฺทนนฺติ โลหิตจนฺทนาทิกํ ยงฺกิญฺจิ ฯ ตคราทีนิ ปากฏานิ ฯ อญฺญานิปิ นีลุปฺปลาทีนิ วฏฺฏนฺติเยว ฯ อญฺชนุปปึสเนหีติ อญฺชเนน สทฺธึ เอกโต ปึสิตพฺเพหิ ฯ น หิ กิญฺจิ อญฺชนุปึสนํ น วฏฺฏติ ฯ

อฏฺฐิมยนฺติ มนุสฺสฏฺฐึ ฐเปตฺวา อวเสสํ อฏฺฐิมยํ ฯ ทนฺตมยนฺติ หตฺถิทนฺตาทิ สพฺพํ ทนฺตมยํ ฯ วิสาณมเยปิ อกปฺปิยํ นาม นตฺถิ ฯ นฬมยาทโย เอกนฺตกปฺปิยาเยว ฯ สลาโกธานิยนฺติ ยตฺถ สลากํ โอทหนฺติ ตํ สุสิรทณฺฑกํ วา ถวิกํ วา อนุชานามีติ อตฺโถ ฯ อํสวทฺธโกติ อญฺชนตฺถวิกาย อํสวทฺธโก ฯ ยมกํ นตฺถุกรณินฺติ สมโสตาหิ ทฺวีหิปิ นาฬิกาหิ เอกํ นตฺถุกรณึ ฯ {๒๖๗} อนุชานามิ ภิกฺขเว เตลปากนฺติ ยงฺกิญฺจิ เภสชฺชํ ปกฺขิปิตุํ สพฺพํ อนุญฺญาตเมว โหติ ฯ อติปกฺขิตฺตมชฺชานีติ อติวิย ขิตฺตมชฺชานิ พหุํ มชฺชํ ปกฺขิปิตฺวา โยชิตานีติ อตฺโถ ฯ องฺควาโตติ องฺคมงฺเคสุ วาโต ฯ สมฺภาร- เสทนฺติ นานาวิธปณฺณภงฺคเสทํ ฯ มหาเสทนฺติ โปริสปฺปมาณํ อาวาฏํ องฺคารานํ ปูเรตฺวา ปํสุวาลกาทีหิ ปิทหิตฺวา ตตฺถ นานาวิธานิ วาตหรณปณฺณานิ สนฺถริตฺวา เตลมกฺขิเตน คตฺเตน ตตฺถ นิปชฺชิตฺวา สมฺปริวตฺตเนน สรีรํ เสเทตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ ฯ ภงฺโคทกนฺติ นานาปณฺณภงฺเคหิ กุฏฺฐิตํ อุทกํ ฯ เตหิ ปณฺเณหิ จ อุทเกน จ สิญฺจิตฺวา สิญฺจิตฺวา เสเทตพฺโพ ฯ อุทโกฏฺฐกนฺติ อุทกโกฏฺฐกํ ฯ ปาตึ วา โทณึ วา อุณฺโหทกสฺส ปูเรตฺวา ตตฺถ ปวิสิตฺวา เสทกมฺมกรณํ อนุชานามีติ อตฺโถ ฯ ปพฺพวาโต โหตีติ ปพฺเพ ปพฺเพ วาโต วิชฺฌติ ฯ โลหิตํ โมเจตุนฺติ สตฺถเกน โลหิตํ โมเจตุํ ฯ มชฺชํ อภิสงฺขริตุนฺติ เยน ผาลิตปาทา ปากติกา โหนฺติ ตํ นาฬิเกราทีสุ นานาเภสชฺชานิ ปกฺขิปิตฺวา มชฺชํ อภิสงฺขริตุํ ปาทานํ สปฺปายเภสชฺชํ ปจิตุนฺติ อตฺโถ ฯ ติลกกฺเกน อตฺโถติ ปิฏฺเฐหิ ติเลหิ อตฺโถ ฯ กพฬิกนฺติ วณมุเข สตฺตุปิณฺฑํ ปกฺขิปิตุํ ฯ สาสปกุฑฺเฑนาติ สาสปปิฏฺเฐน ฯ วฑฺฒมํสนฺติ อธิกมํสํ อาณิ วิย อุฏฺฐหติ ฯ วิกาสิกนฺติ เตลรุนฺธนปิโลติกํ ฯ สพฺพํ วณปฏิกมฺมนฺติ ยงฺกิญฺจิ วณปฏิกมฺมํ นาม อตฺถิ สพฺพํ อนุชานามีติ อตฺโถ ฯ {๒๖๘} สามํ คเหตฺวาติ อิทํ น เกวลํ สปฺปทฏฺฐสฺเสว อญฺญสฺมึปิ ทฏฺฐวิเส สติ สามํ คเหตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ อญฺเญสุ ปน การเณสุ ปฏิคฺคหิตเมว วฏฺฏติ ฯ น ปฏิคฺคาหาเปตพฺโพติ ๑- สเจ ภูมิปฺปตฺโต ปฏิคฺคเหตพฺโพ อปฺปตฺตมฺปน สยํ คเหตุํ วฏฺฏติ ฯ

{๒๖๙} ฆรทินฺนกาพาโธติ วสิกรณปานกสมุฏฺฐิตโรโค ฯ สิตาโลลินฺติ นงฺคเลน กสนฺตสฺส ผาเล ลคฺคมตฺติกํ อุทเกน อาโลเลตฺวา ปาเยตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ ฯ ทุฏฺฐคหณิโกติ วิปนฺนคหณิโก ฯ กิจฺเฉน อุจฺจาโร นิกฺขมตีติ อตฺโถ ฯ อามิสขารนฺติ สุกฺโขทนํ ฌาเปตฺวา ตาย ฉาริกาย ปคฺฆริตขาโรทกํ ฯ มุตฺตหรีฏกนฺติ โคมุตฺตปริภาวิตํ หรีฏกํ ฯ อภิสนฺนกาโยติ อุสฺสนฺนโทสกาโย ฯ อจฺฉกญฺชิกนฺติ ตณฺฑุลกมนฺทา ฯ อกฏยูสนฺติ อสินิทฺโธ มุคฺค- ปจิตปานิโย ฯ กฏากฏนฺติ โสว โถกํ สินิทฺโธ ฯ ปฏิจฺฉาทนีเยนาติ มํสรเสน ฯ {๒๗๒} สเจ ภิกฺขเว ปกฺกาปิ มุคฺคา ชายนฺตีติ ปกฺกา