ว่าด้วยการรู้วัตถุ

มหาสงฺคามวณฺณนา

{๓๖๘-๓๗๔} มหาสงฺคาเม ฯ วตฺถุโต วา วตฺถุํ สงฺกมตีติ ปฐมปาราชิกวตฺถุ มยา ทิฏฺฐํ วา สุตํ วาติ วตฺวา ปุน ปุจฺฉิยมาโน นิฆํสิยมาโน น มยา ปฐมปาราชิกสฺส วตฺถุ ทิฏฺฐํ น สุตํ ทุติยปาราชิกสฺส วตฺถุ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วาติ วทติ ฯ เอเตเนว นเยน เสสวตฺถุสงฺกมนํ วิปตฺติโต วิปตฺติสงฺกมนํ อาปตฺติโต อาปตฺติสงฺกมนํ จ เวทิตพฺพํ ฯ โย ปน เนว มยา ทิฏฺฐํ น สุตนฺติ วตฺวา ปจฺฉา มยาเปตํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วาติ วทติ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วาติ วตฺวา ปจฺฉา น ทิฏฺฐํ น สุตนฺติ วทติ อยํ อวชานิตฺวา ปฏิชานาติ ปฏิชานิตฺวา อวชานาตีติ เวทิตพฺโพ ฯ เอเสว อญฺเญนญฺญํ ปฏิจรติ นาม ฯ

{๓๗๕} วณฺโณ อวณฺโณติ นีลาทิวณฺณาวณฺณวเสน สุกฺกวิสฏฺฐิ- สิกฺขาปทํ วุตฺตํ ฯ วณฺณมนุปฺปาทนนฺติ สญฺจริตฺตํ วุตฺตํ ฯ กายสํสคฺคาทิตฺตยํ สรูเปเนว วุตฺตํ ฯ อิติ อิมานิ ปญฺจ เมถุนธมฺมสฺส ปุพฺพภาโค ปุพฺพปโยโคติ เวทิตพฺพานิ ฯ

{๓๗๖} จตฺตาริ อปโลกนกมฺมานีติ อธมฺเมน วคฺคาทีนิ ฯ เสเสสุปิ เอเสว นโย ฯ อิติ จตฺตาริ จตุกฺกานิ โสฬส โหนฺติ ฯ

{๓๗๙} พหุชนอหิตาย ปฏิปนฺโน โหตีติ วินยธเรน หิ เอวํ ฉนฺทาคติยา อธิกรเณ วินิจฺฉิเต ตสฺมึ วิหาเร สงฺโฆ ทฺวิธา ภิชฺชติ ฯ โอวาทุปชีวินิโย ภิกฺขุนิโยปิ เทฺวภาคา โหนฺติ ฯ อุปาสกาปิ อุปาสิกาโยปิ ทารกาปิ ทาริกาโยปิ เทฺวภาคา โหนฺติ ฯ เตสํ อารกฺขกา เทวตาปิ ตเถว เทฺวิธา ภิชฺชนฺติ ฯ ตโต ภุมฺมเทวตา อาทึ กตฺวา ยาว อกนิฏฺฐพฺรหฺมาโน ทฺวิธาว โหนฺติ ฯ เตน วุตฺตํ พหุชนอหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ ฯเปฯ ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานนฺติ ฯ

{๓๘๒} วิสมนิสฺสิโตติ วิสมานิ กายกมฺมาทีนิ นิสฺสิโต ฯ คหณนิสฺสิโตติ มิจฺฉาทิฏฺฐิอนฺตคาหิกทิฏฺฐิสงฺขาตํ คหณํ นิสฺสิโต ฯ พลวนิสฺสิโตติ พลวนฺเต อภิญฺญาตภิกฺขู นิสฺสิโต ฯ

{๓๙๓} ตสฺส อวชานนฺโตติ ตสฺส วจนํ อวชานนฺโต ฯ อุปโยคตฺเถ วา สามิวจนํ ฯ ตํ อวชานนฺโตติ อตฺโถ ฯ

{๓๙๔} ยํ อตฺถายาติ ยทตฺถาย ฯ ตํ อตฺถนฺติ โส อตฺโถ ฯ เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ ฯ

มหาสงฺคามวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ