เสทโมจนคาถา

เสทโมจนคาถาวณฺณนา

{๔๗๙} เสทโมจนคาถาสุ ฯ อสํวาโสติ อุโปสถปวารณาทินา สํวาเสน อสํวาโส ฯ สมฺโภโค เอกจฺโจ ตหึ น ลพฺภตีติ อกปฺปิยสมฺโภโค น ลพฺภติ ฯ นหาปนโภชนาทิปฏิชคฺคนํ ปน มาตราเยว กาตุํ ลพฺภติ ฯ อวิปฺปวาเสน อนาปตฺตีติ สหาคารเสยฺยาย อนาปตฺติ ฯ ปญฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตาติ เอสา ปญฺหา กุสเลหิ ปณฺฑิเตหิ จินฺติตา ฯ อสฺสา วิสฺสชฺชนํ ทารกมาตุยา ภิกฺขุนิยา เวทิตพฺพํ ฯ ตสฺสา หิ ปุตฺตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตนฺติ ฯ อวิสฺสชฺชิตคาถา ครุภณฺฑํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ อตฺโถ ปนสฺสา ครุภณฺฑวินิจฺฉเย วุตฺโตเยว ฯ

ทส ปุคฺคเล น วทามีติ เสนาสนกฺขนฺธเก วุตฺเต ทส น วทามิ ฯ เอกาทส วิวชฺชิยาติ เย มหาขนฺธเก เอกาทส วิวชฺชนียา ปุคฺคลา วุตฺตา เตปิ น วทามิ ฯ อยํ ปญฺหา นคฺคํ ภิกฺขุํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ กถํ นุ สิกฺขาย อสาธารโณติ อยํ ปญฺหา นหาปิตปุพฺพกํ ภิกฺขุํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ อยํ หิ ขุรภณฺฑํ ปริหริตุํ น ลภติ ฯ อญฺเญ ปน ลภนฺติ ตสฺมา สิกฺขาย อสาธารโณ ฯ ตํ ปุคฺคลํ กตมํ วทนฺติ พุทฺธาติ อยํ ปญฺหา นิมิตฺตพุทฺธํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ

อโธนาภึ วิวชฺชิยาติ อโธนาภึ วิวชฺเชตฺวา ฯ อยํ ปญฺหา ยนฺตํ นสีสกํ กพนฺธํ ยสฺส อุเร อกฺขีนิ เจว มุขํ จ โหติ ตํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ ภิกฺขุ สญฺญาจิกาย กุฏินฺติ อยํ ปญฺหา ติณจฺฉทนํ กุฏึ สนฺธาย วุตฺตา ฯ ทุติยปญฺหา สพฺพมตฺติกามยํ กุฏึ สนฺธาย วุตฺตา ฯ อาปชฺเชยฺย ครุกํ เฉชฺชวตฺถุนฺติ อยํ ปญฺหา วชฺชปฏิจฺฉาทิกํ ภิกฺขุนึ สนฺธาย วุตฺตา ฯ ทุติยปญฺหา ปณฺฑกาทโย อภพฺพปุคฺคเล สนฺธาย วุตฺตา ฯ เอกาทสาปิ หิ เต คิหิภาเวเยว ปาราชิกํ ปตฺตา ฯ วาจาติ วาจาย อนาลปนฺโต ฯ คิรํ โน จ ปเร ภเณยฺยาติ อิติเม โสสฺสนฺตีติ ปรปุคฺคเล สนฺธาย สทฺทํปิ น นิจฺฉาเรยฺย ฯ อยํ ปญฺหา สนฺตึ อาปตฺตึ นาวิกเรยฺย สมฺปชาน- มุสาวาทสฺส โหตีติ อิมํ มุสาวาทํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ ตสฺส หิ ภิกฺขุโน อธมฺมิกาย ปฏิญฺญาย ตุณฺหีภูตสฺส นิสินฺนสฺส มโนทฺวาเร อาปตฺติ นาม นตฺถิ ยสฺมา ปน อาวิกาตพฺพํ น อาวิกาสิ เตนสฺส วจีทฺวาเร อกิริยโต อยํ อาปตฺติ สมุฏฺฐาตีติ เวทิตพฺพา ฯ

สงฺฆาทิเสสา จตุโรติ อยํ ปญฺหา อรุณุคฺเค คามนฺตรปริยาปนฺนํ นทีปารํ โอกฺกนฺตภิกฺขุนึ สนฺธาย วุตฺตา ฯ สา หิ สกคามโต ปจฺจูสสมเย นิกฺขมิตฺวา อรุณุคฺคมนกาเล วุตฺตปฺปการํ นทีปารํ โอกฺกนฺตมตฺตาว รตฺติวิปฺปวาสคามนฺตรนทีปารคณมฺหาโอหิยฺยนลกฺขเณ เอกปฺปหาเรเนว จตุโร สงฺฆาทิเสเส อาปตฺติโย อาปชฺชติ ฯ

สิยา อาปตฺติโย นานาติ อยํ ปญฺหา เอกโต อุปสมฺปนฺนา เทฺว ภิกฺขุนิโย สนฺธาย วุตฺตา ฯ ตาสุ หิ ภิกฺขูนํ สนฺติเก เอกโต อุปสมฺปนฺนาย หตฺถโต คณฺหนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ ฯ ภิกฺขุนีนํ สนฺติเก เอกโต อุปสมฺปนฺนาย หตฺถโต คณฺหนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ฯ จตุโร ชนา สํวิธายาติ อาจริโย จ ตโย จ อนฺเตวาสิกา ฉมาสกํ ภณฺฑํ อวหรึสุ ฯ อาจริยสฺส สาหตฺถิกา ตโย มาสกา อาณตฺติยาปิ ตโยว ตสฺมา ถุลฺลจฺจยํ อาปชฺชติ ฯ อิตเรสํ สาหตฺถิโก เอเกโก อาณตฺติกา ปญฺเจติ ตสฺมา ปาราชิกํ อาปชฺชึสุ ฯ อยเมตฺถ สงฺเขโป ฯ วิตฺถาโร ปน อทินฺนาทานปาราชิเก สํวิธาวหารวณฺณนายํ วุตฺโต ฯ ฉิทฺทํ ตสฺมึ ฆเร นตฺถีติ อยํ ปญฺหา ทุสฺสกุฏิอาทีนิ สนฺถตเปยฺยาลญฺจ สนฺธาย วุตฺตา ฯ เตลํ มธุํ ผาณิตนฺติ คาถา ลิงฺคปริวตฺตํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ นิสฺสคฺคิเยนาติ คาถา ปริณามนํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ โย หิ สงฺฆสฺส ปริณตลาภโต เอกํ จีวรํ อตฺตโน เอกํ อญฺญสฺสาติ เทฺว จีวรานิ เอกํ มยฺหํ เอกํ ตสฺส เทหีติ เอกปฺปโยเคน ปริณาเมติ ฯ โส นิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยญฺเจว สุทฺธิกปาจิตฺติยญฺจ เอกโต อาปชฺชติ ฯ กมฺมญฺจ ตํ กุปฺเปยฺย วคฺคปจฺจยาติ อยํ ปญฺหา ทฺวาทสโยชนปฺปมาเณสุ พาราณสีอาทีสุ นคเรสุ คามสีมํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ ปทวีติหารมตฺเตนาติ คาถา สญฺจริตฺตํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ อตฺโถปิ จสฺสา สญฺจริตฺตวณฺณนายเมว วุตฺโต ฯ สพฺพานิ ตานิ นิสฺสคฺคิยานีติ อยํ ปญฺหา อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา โธวาปนํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ สเจปิ หิ ติณฺณํ จีวรานํ กากโอหนํ วา กทฺทมมกฺขิตํ วา กณฺณํ คเหตฺวา ภิกฺขุนี อุทเกน โธวติ ภิกฺขุสฺส กายคตาเนว นิสฺสคฺคิยานิ โหนฺติ ฯ สรณคมนมฺปิ น จ ตสฺส อตฺถีติ สรณคมนอุปสมฺปทาปิ นตฺถิ ฯ อยํ ปญฺหา มหาปชาปติยา อุปสมฺปทํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ หเนยฺย อนริยํ มนฺโทติ ตํปิ อิตฺถึ วา ปุริสํ วา อนริยํ หเนยฺย ฯ อยํ ปญฺหา ลิงฺคปริวตฺตเนน อิตฺถีภูตํ ปิตรํ ปุริสภูตํ จ มาตรํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ

น เตนานนฺตรํ ผุเสติ อยํ ปญฺหา มิคลิงฺคตาปสสีหกุมาราทีนํ วิย ติรจฺฉานมาตาปิตโร สนฺธาย วุตฺตา ฯ อโจทยิตฺวาติ คาถา ทูเตน อุปสมฺปทํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ โจทยิตฺวาติ คาถา ปณฺฑกาทีนํ อุปสมฺปทํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ กุรุนฺทิยํ ปน ปฐมคาถา อฏฺฐ อสมฺมุขากมฺมานิ ทุติยา อนาปตฺติกสฺส กมฺมํ สนฺธาย วุตฺตาติ อาคตํ ฯ ฉินฺทนฺตสฺส อาปตฺตีติ วนปฺปตึ ฉินฺทนฺตสฺส ปาราชิกํ ติณลตาทึ ฉินฺทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ องฺคชาตํ ฉินฺทนฺตสฺส ถุลฺลจฺจยํ ฯ ฉินฺทนฺตสฺส อนาปตฺตีติ เกเส จ นเข จ ฉินฺทนฺตสฺส อนาปตฺติ ฯ ฉาเทนฺตสฺสาติ อาปตฺตึ ฉาเทนฺตสฺส ฯ อนาปตฺตีติ เคหาทีนิ ฉาเทนฺตสฺส อนาปตฺติ ฯ สจฺจํ ภณนฺโตติ คาถาย ฯ (สิขิรณี ๑- อุภโตพฺยญฺชนํ จ) สิขิรณีสิ ๑- อุภโตพฺยญฺชนาสีติ สจฺจํ ภณนฺโต ครุกํ อาปชฺชติ ฯ สมฺปชานมุสาวาเท ปน มุสา ภาสโต ลหุกาปตฺติ โหติ ฯ อภูตาโรจเน มุสา ภณนฺโต ครุกํ อาปชฺชติ ฯ ภูตาโรจเน สจฺจํ ภาสโต ลหุกาปตฺติ โหติ ฯ อธิฏฺฐิตนฺติ คาถา นิสฺสคฺคิยํ จีวรํ อนิสฺสชฺชิตฺวา ปริภุญฺชนฺตํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ อตฺถงฺคเต สุริเยติ คาถา โรมตฺถกํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ น รตฺตจิตฺโตติ คาถาย อยมตฺโถ รตฺตจิตฺโต เมถุนธมฺมปาราชิกํ อาปชฺชติ เถยฺยจิตฺโต

@เชิงอรรถ: ๑. ลิขร...อิติปิ ฯ อมฺหากํ ปน ขนฺติ สิขริณีติ ฯ อิทญฺหิ สิขร อิติ มูลสทฺทโต

@นิกฺขนฺตํ โหติ สิขรสทฺโท วิย ฯ อทินฺนาทานปาราชิกํ ปรมฺมรณายเจเตนฺโตมนุสฺสวิคฺคหปาราชิกํ ฯ สงฺฆเภทโก ปน น รตฺตจิตฺโต น จ ปน เถยฺยจิตฺโต น จาปิ โส ปรมฺมรณาย เจตยิ ฯ สลากํ ปนสฺส เทนฺตสฺส โหติ เฉชฺชํ ปาราชิกํ โหติ ฯ สลากํ ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺส เภทกานุวตฺตกสฺส ถุลฺลจฺจยนฺติ ฯ คจฺเฉยฺย อฑฺฒโยชนนฺติ อยํ ปญฺหา สุปฺปติฏฺฐิต- นิโคฺรธสทิสํ เอกกุลสฺส รุกขมูลํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ กายิกานีติ คาถา สมฺพหุลานํ อิตฺถีนํ เกเส วา องฺคุลิโย วา เอกโต คณฺหนฺตํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ วาจสิกานีติ อยํ คาถา สพฺพา ตุมฺเห สิขิรณิโยติอาทินา นเยน ทุฏฺฐุลฺลภาณึ สนฺธาย วุตฺตา ฯ

ติสฺสิตฺถิโย เมถุนํ ตํ น เสเวติ ยา ติสฺโส อิตฺถิโย วุตฺตา ตาสุปิ ยนฺตํ เมถุนํ นาม ตํ น เสวติ ฯ ตโย ปุริเสติ ตโย ปุริเสปิ อุปคนฺตวา เมถุนํ น เสวติ ฯ ตโย จ อนริยปณฺฑเกติ อุภโตพฺยญฺชนสงฺขาเต ตโย อนริเย ตโย จ ปณฺฑเกติ อิเมปิ ฉ ชเน อุปคนฺตฺวา เมถุนํ น เสวติ ฯ น จาจเร เมถุนํ พฺยญฺชนสฺมินฺติ อนุโลมปาราชิกวเสนาปิ เมถุนํ นาจรติ ฯ เฉชฺชํ สิยา เมถุนธมฺมปจฺจยาติ สิยา เมถุนธมฺมปจฺจยา ปาราชิกนฺติ อยํ ปญฺหา อฏฺฐวตฺถุกํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ ตสฺสา หิ เมถุนธมฺมสฺส ปุพฺพภาคํ กายสํสคฺคํ อาปชฺชิตุํ วายมนฺติยา เมถุนธมฺมปจฺจยา เฉชฺชํ โหติ ฯ

มาตรํ จีวรนฺติ อยํ คาถา ปิฏฺฐิสมเย วสฺสิกสาฏิกตฺถํ สตุปฺปาทกรณํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ วินิจฺฉโย ปนสฺสา วสฺสิกสาฏิก- สิกฺขาปทวณฺณนายเมว วุตฺตํ ฯ กุทฺโธ อาราธโก โหตีติ คาถา ติตฺถิยวตฺตํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ ติตฺถิโย หิ วตฺตํ ปูรยมาโน ติตฺถิยานํ วณฺเณ ภญฺญมาเน กุทฺโธ อาราธโก โหติ ฯ วตฺถุตฺตยสฺส วณฺเณ ภญฺญมาเน กุทฺโธ คารยฺโห โหตีติ ตตฺเถวสฺส วิตฺถาโร วุตฺโต ฯ ทุติยคาถาปิ ตเมว สนฺธาย วุตฺตา ฯ สงฺฆาทิเสสนฺติ อาทิคาถา ยา ภิกฺขุนี อวสฺสุตา อวสฺสุตสฺส ปุริสสฺส หตฺถโต ปิณฺฑปาตํ คเหตฺวา มนุสฺสมํสลสุณปณีตโภชนเสสอกปฺปิยมํเสหิ สทฺธึ โอมทฺทิตฺวา อชฺโฌหรติ ตํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ เอโก อุปสมฺปนฺโน เอโก อนุปสมฺปนฺโนติ คาถา อากาสคตํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ สเจ หิ ทฺวีสุ สามเณเรสุ เอโก อิทฺธิยา เกสคฺคมตฺตมฺปิ ปฐวึ มุญฺจิตฺวา นิสินฺโน โหติ ฯ โส อนุปสมฺปนฺโน นาม โหติ ฯ สงฺเฆนาปิ อากาเส นิสีทิตฺวา ภูมิคตสฺส กมฺมํ น กาตพฺพํ ฯ สเจ กโรติ กุปฺปติ ฯ อกปฺปกตนฺติ คาถา อจฺฉินฺนจีวรกํ ภิกฺขุํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ ตสฺมึเยว จสฺสา สิกฺขาปเท วิตฺถาเรน วินิจฺฉโยปิ วุตฺโต ฯ น เทติ นปฺปฏิคฺคณฺหาตีติ นาปิ อุยฺโยชิกา เทติ น อุยฺโยชิตา ตสฺสา หตฺถโต คณฺหติ ฯ ปฏิคฺคโห เตน น วิชฺชตีติ เตเนว การเณน อุยฺโยชิตาย หตฺถโต อุยฺโยชิกาย ปฏิคฺคโห น วิชฺชติ ฯ อาปชฺชติ ครุกนฺติ เอวํ สนฺเตปิ อวสฺสุตสฺส หตฺถโต ปิณฺฑปาตคหเณ อุยฺโยเชนฺตี สงฺฆาทิเสสาปตฺตึ อาปชฺชติ ฯ ตญฺจ ปริโภคปจฺจยาติ ตญฺจ ปน อาปตฺตึ อาปชฺชมานา ตสฺสา อุยฺโยชิตาย ปริโภคปจฺจยา อาปชฺชติ ฯ ตสฺสา หิ โภชนปริโยสาเน อุยฺโยชิกาย สงฺฆาทิเสโส โหติ ฯ ทุติยคาถา ตสฺสาเยว อุทกทนฺตโปณคหเณ อุยฺโยชนํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ น ภิกฺขุนี โน จ ผุเสยฺย วชฺชนฺติ สตฺตรสเกสุ หิ อญฺญตรํ อาปชฺชิตฺวา อนาทริเยน ฉาทยมานาปิ ภิกฺขุนี ฉาทนปจฺจยา วชฺชํ น ผุสติ อญฺญํ นวํ อาปตฺตึ นาปชฺชติ ฯ ปฏิจฺฉนฺนาย วา อปฺปฏิจฺฉนฺนาย วา อาปตฺติยา ปกฺขมานตฺตเมว ลภติ ฯ อยํ ปน ภิกฺขุนีปิ น โหติ สาวเสสญฺจ ครุกํ อาปชฺชิตฺวา ฉาเทตฺวา วชฺชํ น ผุสติ ฯ ปญฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตาติ อยํ กิร ปญฺหา อุกฺขิตฺตกํ ภิกฺขุํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ เตน หิ สทฺธึ วินยกมฺมํ นตฺถิ ตสฺมา โส สงฺฆาทิเสสํ อาปชฺชิตฺวา ฉาเทนฺโตปิ วชฺชํ น ผุสตีติ ฯ

เสทโมจนคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ