จตุโปสถชาดก
ว่าด้วยสมณะ
เล่มที่ ๒๗ · ข้อ ๑๓๔๒ · บรรทัด ๕๕๒๔ · ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑
อรรถกถาชาดก
เรื่องเล่า
จตุโปสถิกชาดกนี้ มีคำเริ่มต้นว่า โย โกปเนยฺโย จักมีแจ้งในปุณณกชาดก.
จบ อรรถกถาจตุโปสถิกชาดกที่ ๓
ที่มา: อรรถกถาชาดก ฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย ผ่าน E-Tipitaka เล่ม ๕๙ หน้า ๗๙๘ · เนื้อความเป็นของเจ้าของต้นฉบับ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที
ทสกนิบาตชาดก ๑๕ ข้อ
คาถา
ตัวบทพระไตรปิฎกของชาดกเรื่องนี้ คือคาถา ๑๕ ข้อข้างล่าง เรื่องเล่าข้างบนคืออรรถกถาที่อธิบายคาถาเหล่านี้
บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ
Yo kopaneyye na karoti kopaṃ na kujjhati sappuriso kadāci kuddhopi so nāvikaroti kopaṃ taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke.
Onodaro yo sahate jighacchaṃ danto tapassī mitapānabhojano āhārahetu na karoti pāpaṃ taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke.
Khiḍḍaṃ ratiṃ vippajahitvāna sabbaṃ na cālikaṃ bhāsati kiñci loke vibhūsanaṭṭhānā virato methunasmā taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke.
Pariggahaṃ lobhadhammañca sabbaṃ yo ve pariññāya pariccajeti dantaṃ ṭhitattaṃ amamaṃ nirāsaṃ taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke.
Pucchāma kattāramanomapañña 1- kathāsu no viggaho atthi jāto chindajja kaṅkhaṃ vicikicchitāni tadajja kaṅkhaṃ vitaremu sabbe.
Ye paṇḍitā atthadasā bhavanti bhāsanti te yoniso tattha kāle kathannu kathānaṃ abhāsitānaṃ atthaṃ nayeyyuṃ kusalā janindā.
Kathaṃ have bhāsati nāgarājā garuḷo pana venateyyo kimāha gandhabbarājā pana kiṃ vadesi kathaṃ pana kurūnaṃ rājaseṭṭho.
Khantiṃ have bhāsati nāgarājā appāhāraṃ garuḷo venateyyo gandhabbarājā rativippahānaṃ akiñcanaṃ kurūnaṃ rājaseṭṭho.
Sabbāni etāni subhāsitāni na hettha dubbhāsitamatthi kiñci yasmiñca etāni patiṭṭhitāni @Footnote: 1 Ma. - paññaṃ. Arāvanabbhā 1- susamohitāni catubbhi dhammehi samaṅgibhūtaṃ taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke.
Tuvaṃ hi 2- seṭṭho tvamanuttarosi tvaṃ dhammagū dhammavidū sumedho paññāya pañhaṃ samaviggahetvā 3- acchejji 4- dhīro vicikicchitāni acchejji 4- kaṅkhaṃ vicikicchitāni chinde 5- yathā nāgadantaṃ kharena.
Nīluppalābhaṃ vimalaṃ anagghaṃ vatthaṃ idaṃ dhūmasamānavaṇṇaṃ pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho dadāmi te dhammapūjāya dhīra.
Suvaṇṇamālaṃ satapattaphullitaṃ sakesaraṃ ratnasahassamaṇḍitaṃ pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho dadāmi te dhammapūjāya dhīra.
Maṇiṃ anagghaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ kaṇṭhāvasattaṃ maṇibhūsitamme @Footnote: 1 ārāvanābhyātipi arāpanabyetipi. Ma. arāvanābhyā . 2 Sī. Yu. tuvaṃ nu. @ 3 Ma. samadhiggahetvā. 4 Ma. acchecchi . 5 Ma. cundo. Pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho dadāmi te dhammapūjāya dhīra.
Gavaṃ sahassaṃ usabhañca nāgaṃ ājaññayutte ca rathe dasa ime pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho dadāmi te gāmavarāni soḷasa.
Sārīputto tadā nāgo supaṇṇo pana kolito gandhabbarājā anuruddho rājā ānandapaṇḍito vidhuro bodhisattova evaṃ dhāretha jātakanti. Catuposathajātakaṃ tatiyaṃ.
ที่มา: พระไตรปิฎกบาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ เล่มที่ ๒๗ ข้อ ๑๓๔๒
ดูหัวข้อนี้ในพระไตรปิฎก เล่มที่ ๒๗