สุธาโภชนชาดก
ว่าด้วยของกินอันเป็นทิพย์
เล่มที่ ๒๘ · ข้อ ๒๔๙ · บรรทัด ๑๕๙๘ · ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒
อรรถกถาชาดก ตอนที่ ๒ จาก ๖
เรื่องเล่า
บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า อนุมชฺฌโต มชฺฌกํ ความว่า แม้ของมีประมาณน้อย บุคคลควรแบ่งออกในท่ามกลางกระทำให้เป็นสองส่วนให้ทานเสียส่วนหนึ่ง แม้ส่วนที่เหลืออยู่จากส่วนที่ให้ทานไปแล้วนั้นพึงแบ่งออกในท่ามกลาง แม้จากส่วนกลางอันน้อยนั้นอีกครั้งหนึ่ง พึงให้ส่วนหนึ่งทีเดียว. บทว่า อทานํ นูปปชฺชติ ความว่า สิ่งที่ให้ทานนั้นจะน้อยหรือมากก็ตาม ก็เป็นอันได้ชื่อว่าให้แล้ว ขึ้นชื่อว่าการไม่ให้เสียเลยย่อมไม่ควรทานแม้นั้นย่อมมีผลมากทีเดียว.
มัจฉริยโกสิยเศรษฐี สดับคำของท้าวสักกะนั้นแล้วจึงกล่าวว่า ดูก่อนพราหมณ์ ท่านพูดจาน่าพอใจมาก เมื่อข้าวปายาสสุกแล้ว ท่านจักได้หน่อยหนึ่งท่านจงนั่งลงเถิด ท้าวสักกะจึงนั่งลง ณ สถานที่ควรส่วนข้างหนึ่ง เมื่อท้าวสักกะนั่งแล้ว จันทเทพบุตรจึงเข้าไปใกล้เศรษฐีโดยทำนองนั้นทีเดียว ยังถ้อยคำให้เป็นไปเหมือนอย่างนั้น เมื่อเศรษฐีนั้นคัดค้านห้ามปรามอยู่ ได้กล่าวคาถาสองคาถาว่า
บุคคลใด เมื่อแขกนั่งแล้ว บริโภคโภคชนะอยู่แต่ ผู้เดียว พลีกรรมของบุคคลผู้นั้นย่อมไร้ผล ทั้งความ เพียรแสวงหาทรัพย์ก็ไร้ประโยชน์ ดูก่อนโกสิยเศรษฐี เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจะขอบอกกะท่าน ท่านจงขึ้น สู่หนทางของพระอริยเจ้า จงให้ทานและบริโภค เพราะผู้บริโภคคนเดียวหาได้ความสุขไม่.
คำว่า ความเพียรแสวงหาทรัพย์ ในคาถานั้น หมายเอาความเพียรที่ให้เกิดทรัพย์.
เศรษฐีฟังคำของจันทเทพบุตรนั้นแล้ว ก็ได้กล่าวถ้อยคำอย่างนั้นเหมือนกัน แล้วจึงพูดด้วยความลำบากยากแค้นว่า ถ้าอย่างนั้นท่านจงนั่งลงเถิด ท่านจักได้หน่อยหนึ่ง จันทเทพบุตรไปนั่งในสำนักของท้าวสักกะในลำดับนั้น สุริยเทพบุตรจึงเข้าไปบอกเศรษฐีนั้นโดยทำนองนั้นเหมือนกันแล้วจึงกล่าวเหมือนอย่างนั้น เมื่อเศรษฐีนั้นกำลังคัดค้านห้ามปรามอยู่ทีเดียวได้กล่าวคาถาสองคาถาว่า
ผู้ใดเมื่อแขกนั่งแล้ว มิได้บริโภคโภชนะแต่ผู้ เดียว พลีกรรมของผู้นั้นย่อมมีผลจริง ทั้งความเพียร แสวงทาทรัพย์ก็ย่อมมีประโยชน์โดยแท้ ดูก่อนโกสิยเศรษฐี เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจะขอกล่าวกะท่าน ท่าน จงขึ้นสู่หนทางของพระอริยเจ้า จงให้ทานและจง บริโภค เพราะผู้บริโภคคนเดียวหาได้ความสุขไม่.
เศรษฐีได้สดับคำของสุริยเทพบุตรนั้นแล้ว จึงพูดด้วยความลำบากยากเย็นว่าถ้าอย่างนั้นท่านจงนั่งลงเถิด จักได้หน่อยหนึ่ง สุริยเทพบุตรนั้นจึงไปนั่งในสำนักจันทเทพบุตร ลำดับนั้น มาตลีเทพบุตร จึงเข้าไปหาเศรษฐีนั้นโดยอุบายอย่างเดียวกันนั้นแล แล้วกล่าวถ้อยคำเหมือนอย่างนั้น เมื่อเศรษฐีนั้นกำลังคัดค้านห้ามปรามอยู่ทีเดียว ก็ได้กล่าวคาถาเหล่านั้นว่า
ก็บุรุษไปสู่สระแล้วบูชาที่แม่น้ำชื่อพหุกาก็ดี ที่ สระชื่อคยาก็ดี ที่ท่าชื่อโทณะก็ดี ที่ท่าชื่อติมพรุก็ดี ที่ห้วงน้ำใหญ่ มีกระแสอันเชี่ยวก็ดี การบูชาและความ เพียรของเขาในที่นั้น ๆ ย่อมมีผลมีกำไรได้ ผู้ใดเมื่อ แขกนั่งแล้ว ไม่บริโภคโภชนะแต่คนเดียว จะกล่าว ว่าไร้ผลนั้นไม่ได้ ดูก่อนโกสิยเศรษฐี เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจะขอพูดกะท่าน ท่านจงขึ้นสู่หนทางของพระ อริยเจ้าจงให้ทานด้วย จงบริโภคด้วย เพราะผู้กินคน เดียวหาได้ความสุขไม่.
เนื้อความแห่งคาถาเหล่านั้นว่า บุรุษใดคิดว่าเราจักกระทำพลีกรรมแก่นาคและยักษ์เป็นต้น จึงเข้าไปสู่สระแห่งใดแห่งหนึ่ง ในบรรดาสมุทร แอ่งและสระโบกขรณีเป็นต้นแล้วบูชาอยู่ กระทำพลีกรรมอยู่ในที่นั้น ๆ อนึ่ง บุคคลบูชาอยู่ที่แม่น้ำชื่อพหุกา ที่สระโบกขรณีชื่อคยา หรือที่ท่าโทณะก็ดี ที่ท่าชื่อติมพรุก็ดี หรือที่ห้วงน้ำใหญ่มีกระแสอันเชี่ยวก็ดี. บทว่า อตฺร จสฺส ความว่าถ้าว่าการบูชาและความเพียรของบุรุษนั้นใน. คือนั้น ๆ คือในสระเป็นต้นเหล่านั้นย่อมมี คือมีผลกำไรถึงพร้อมอยู่ไซร้ คำที่บุคคลจะพึงกล่าวในคำนี้ว่า ผู้ใดเมื่อแขกนั่งแล้ว ไม่บริโภคโภชนะแต่คนเดียวย่อมไร้ผลดังนี้ ก็จะไม่มีเลย ดูก่อนโกสิยเศรษฐี เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจะขอบอกกะท่าน ท่านจงให้ทาน ด้วย จงบริโภคเองด้วย ท่านจงขึ้นสู่ทางของพระอริยเจ้าทั้งหลาย มีพระพุทธเจ้าเป็นต้นผู้ยินดียิ่งแล้วในทาน เพราะว่า ผู้กินคนเดียว คือผู้บริโภคอยู่แต่เพียงคนเดียวย่อมไม่ได้รับความสุขเลย.
เศรษฐีสดับคำของมาตลีเทพบุตรนั้นแล้ว ประหนึ่งถูกยอดภูเขาทับจึงพูดด้วยความลำบากใจว่า ถ้าอย่างนั้นท่านจงนั่งลงเถิด จักได้หน่อยหนึ่งมาตลีเทพบุตรจึงไปนั่งในที่ใกล้กับสุริยเทพบุตร ในลำดับนั้น ปัญจสิขเทพบุตรจึงเข้าไปหาเศรษฐีโดยทำนองนั้นอีก แล้วกล่าวถ้อยคำเหมือนอย่างนั้นเมื่อเศรษฐีกำลังคัดค้านห้ามปรามอยู่ทีเดียว จึงกล่าวคาถา ๒ คาถาว่า
ผู้ไดเมื่อแขกนั่งแล้ว บริโภคโภชนะอยู่แต่ผู้เดียว ผู้นั้นเท้ากับกลืนกินเบ็ดอันมีสายยาวพร้อมทั้งเหยื่อ ดูก่อนโกสิยเศรษฐี เพราะฉะนั้น ข้าพเจ้าขอบอกกะ ท่านท่านจงขึ้นสู่หนทางของพระอริยเจ้า จงให้ทานด้วย จงบริโภคด้วย เพราะผู้กินคนเดียวหาได้ความสุขไม่.
มัจฉริยโกสิยเศรษฐีได้สดับคำนั้น ทอดถอนใจอยู่ด้วยกำลังแห่งความทุกข์ทีเดียว กล่าวว่า ถ้าอย่างนั้น ท่านจงนั่งลงเถิด จักได้หน่อยหนึ่ง ปัญจสิขเทพบุตรจึงไปนั่งในที่ใกล้มาตลีเทพบุตร เมื่อพราหมณ์ทั้ง ๕ คนเหล่านั้นพอนั่งพร้อมกันเท่านั้น ข้าวปายาสก็สุกพอดีด้วยประการฉะนี้ ลำดับนั้นโกสิยเศรษฐีจึงยกข้าวปายาสนั้นลงจากเตาแล้วกล่าวว่า ท่านทั้งหลายจงนำใบไม้มาไม้เราเถิดพราหมณ์เหล่านั้นมิได้ลุกขึ้น นั่งอยู่ในที่เดิมนั่นแลเหยียดมือไปนำใบย่างทรายมาจากป่าหิมวันต์ โกสิยเศรษฐีเห็นใบไม้ใหญ่นัก จึงพูดว่า ข้าวปายาสนี้เราควรจะให้แก่ท่านในใบไม้เหล่านั้นไม่มี ท่านจงนำใบตะเคียนเป็นต้นมาพราหมณ์เหล่านั้นก็นำเอาใบไม้ทั้งหลายมาแล้ว ใบไม้แต่ละใบที่นำมานั้นใหญ่ประมาณเท่าโล่ของทหาร โกสิยเศรษฐีนั้นจึงเอาทัพพีทักข้าวปายาสให้แก่พราหมณ์ทั้งหมดคนละทัพพี แม้ในเวลาที่ให้แก่พราหมณ์ปัญจสิขอันเป็นคนสุดท้ายกว่าพราหมณ์ทั้งหมด ข้าวปายาสนั้นก็หาปรากฏว่าพร่องลงไปถึงก้นหม้อไม่.
เศรษฐีนั้นครั้นให้แก่พราหมณ์ทั้ง ๕ คนแล้ว ส่วนตนนั่งจับหม้อไว้ในขณะนั้น ปัญจสิขเทพบุตรจึงลุกขึ้นแปลงร่างเป็นสุนัขเข้าไปยืนข้างหน้าพราหมณ์เหล่านั้นถ่ายปัสสาวะแล้วก็ไป พวกพราหมณ์เอามือปิดข้าวปายาสของคนไว้หยาดน้ำปัสสาวะกระเซ็นถูกหลังมือของโกสิยเศรษฐี พวกพราหมณ์จึงเอาเต้าน้ำไปตักน้ำเอามาเกลี่ยข้าวปายาส กระทำประดุจจะบริโภค โกสิยเศรษฐีจึงกล่าวว่า ท่านทั้งหลายจงให้น้ำแก่ข้าพเจ้าบ้าง ข้าพเจ้าล้างมือแล้วจักบริโภค. ท่านจงนำน้ำของท่านมาล้างมือแล้วบริโภคเองเถิด. ข้าพเจ้าให้ข้าวปายาสแก่พวกท่านแล้ว ท่านจงให้น้ำแก่ข้าพเจ้าสักหน่อยหนึ่งเถิด. พวกเราชื่อว่าย่อมไม่กระทำกรรมคือการให้ก้อนข้าวตอบก้อนข้าว (ท่านให้ก้อนข้าวเราและเราให้ก้อนข้าวตอบ). เศรษฐีกล่าวว่า ถ้าอย่างนั้น ท่านทั้งหลายจงช่วยดูหม้อข้าวนี้ เราไปล้างมือแล้วจักกลับมา แล้วจึงลงไปสู่แม่น้ำ ในขณะนั้น สุนัขจึงถ่ายปัสสาวะลงไว้จนเต็มหม้อข้าว เศรษฐีนั้นกลับมาเห็นสุนัขกำลังถ่ายปัสสาวะจึงถือเอาท่อนไม้ใหญ่มาขู่ตวาดสุนัขนั้นอยู่ สุนัขนั้นกลับเป็นสัตว์ใหญ่โตประมาณเท่าม้าอาชาไนยไล่ติดตามเศรษฐีนั้น แล้วแปลงร่างเป็นสัตว์มีสีต่าง ๆเป็นสีดำบ้าง สีขาวบ้าง สีคล้ายทองคำบ้าง ด่างบ้าง ต่ำบ้าง สูงบ้าง เป็นสัตว์มีสีต่าง ๆ อย่างนี้ ไล่ติดตามมัจฉริยโกสิยเศรษฐีไป เศรษฐีมีความกลัวต่อมรณภัย จึงเข้าไปหาพวกพราหมณ์ แม้พวกพราหมณ์เหล่านั้นก็พากันเหาะขึ้นไปยืนอยู่บนอากาศ เศรษฐีเห็นอิทธิฤทธิ์ของพวกพราหมณ์เหล่านั้น จึงกล่าวคาถาว่า
พราหมณ์เหล่านี้มีผิวพรรณงามจริงหนอ เหตุ ไฉน สุนัขของท่านนี้จึงเปล่งรัศมีสีต่าง ๆ ได้ ข้าแต่ พราหมณ์ พวกท่านใครเล่าจะบอกข้าพเจ้าได้. ท้าวสักกเทวราชทรงสดับคำนั้น จึงตรัสคาถาว่า ผู้นี้คือจันทเทพบุตร ผู้นี้คือสุริยเทพบุตร และ ผู้นี้คือมาตลีเทพสารถีมาแล้วในที่นี้ เราคือท้าวสักกะ เป็นจอมของเทวดาพวกไตรทศ ส่วนสุนัขแลเราเรียก ปัญจสิขเทพบุตร.
ท้าวสักกเทวราชครั้นตรัสคาถานี้แล้ว เมื่อจะทรงชมเชยยศของปัญจสิขเทพบุตร นั้นจึงตรัสคาถาว่า
ฉิ่ง ตะโพน และเปิงมาง ย่อมปลุกเทพบุตรผู้ หลับแล้วนั้นให้ตื่นและตื่นขึ้นแล้วย่อมเพลิดเพลินใจ.
เศรษฐีได้สดับคำของท้าวสักกะนั้น จึงถามว่า ข้าแต่ท้าวสักกะ ปัญจสิขเทพบุตรนี้ได้ทิพยสมบัติเห็นปานนี้ เพราะทำกรรมอะไรไว้ เมื่อท้าวสักกะจะทรงแสดงว่าบุคคลผู้ไม่ให้ทานเป็นปกติ มีกรรมอันเป็นบาป มีความตระหนี่จะไปเทวโลกไม่ได้ ย่อมไปเกิดในนรก จึงตรัสคาถาว่า
ชนเหล่าใด ผู้มีความตระหนี่เหนียวแน่น มัก บริภาษสมณพราหมณ์ทั้งหลาย ชนเหล่านั้นทอดทิ้ง สรีระร่างกายไว้ในโลกนี้แล้ว เมื่อกายแตกย่อมไปสู่ นรก.
ท้าวสักกะครั้นตรัสคาถานี้แล้ว หวังจะทรงแสดงการได้เฉพาะซึ่งเทวโลกของบุคคลทั้งหลายผู้ตั้งอยู่ในธรรม จึงตรัสคาถาว่า
ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งหวังสุคติ ตั้งอยู่แล้วในธรรม คือความสำรวมและความจำแนก ชนเหล่านั้นทอดทิ้ง สรีระร่างกายไว้ในโลกนี้แล้ว เมื่อกายแตกย่อมไปสู่ สุคติ.
บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า อาสีสมานา ความว่า ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งเมื่อจะหวัง ย่อมหวังสุคติ ชนเหล่านั้นทั้งหมดเป็นผู้ตั้งอยู่แล้วในธรรมคือศีล ๑๐ ประการ ที่นับว่าความสำรวมอย่างหนึ่ง ในธรรมคือการให้ทานที่มีแต่การจำแนกอย่างหนึ่ง ทอดทิ้งร่างกายกล่าวคือสรีระไว้ในโลกนี้ทีเดียว เพราะการแตกกายของเขา ย่อมเข้าถึงสุคติ.
ท้าวสักกะครั้นตรัสอย่างนี้แล้ว หวังจะทรงประกาศแก่เศรษฐีนั้นว่าดูก่อนโกสิยเศรษฐี พวกเรามายังสำนักของท่านเพื่อต้องการข้าวปายาสก็หาไม่แต่พวกเราเอ็นดูท่านจึงพากันมาด้วยความกรุณา จึงตรัสคาถาว่า
ตัวท่านนั้นชื่อโกสิยะ มีความตระหนี่ มีธรรม อันลามก เป็นญาติของเราทั้งหลายในชาติก่อน เรา ทั้งหลายพากันมาในที่นี้เพื่อประโยชน์นี้แก่ท่านผู้เดียว ด้วยคิดว่า โกสิยะนี้อย่าได้มีธรรมอันลามกไปนรกเลย.
บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า โส ความว่า ท่านนั้นเป็นญาติของพวกเรา. บทว่า มา ปาปธมฺโม ความว่า เราพากันนาด้วยคิดอย่างนี้ว่า เศรษฐีเป็นญาติของเรา อย่าได้เป็นผู้มีธรรมอันลามกไปนรกเสียเลย.
โกสิยเศรษฐีสดับคำนั้น มีจิตยินดีว่า ได้ยินว่าเทพบุตรเหล่านั้นใคร่ประโยชน์แก่เราปรารถนาจะยกเราขึ้นจากนรก ให้ประดิษฐานบนสวรรค์ จึงกล่าวคาถาว่า
ก็ท่านเหล่านั้นเป็นผู้ใคร่ประโยชน์แก่ข้าพเจ้า โดยแน่แท้ เพราะเหตุที่มาตามพร่ำสอนข้าพเจ้าอยู่ เนือง ๆ ข้าพเจ้านั้นจักกระทำตามคำทั้งหมดที่ท่านผู้ แสวงหาประโยชน์กล่าวแล้วทุกประการ. ข้าพเจ้านั้น จะเว้นจากความเป็นคนตระหนี่เสีย ในวันนี้แหละ อนึ่ง ข้าพเจ้าจะไม่พึงกระทำบาปอะไร ๆ อนึ่ง ชื่อว่าการไม่ให้ของอะไร ๆ จะไม่มีแก่ข้าพเจ้า อีก อนึ่ง ข้าพเจ้ายังไม่ให้แล้ว จะไม่ดื่มแม้จนกระทั่งน้ำ ข้าแต่ท้าววาสวะ ก็เมื่อข้าพเจ้าให้อยู่อย่างนี้ ตลอดกาลทั้งปวง แม้โภคทรัพย์ทั้งหลายของข้าพเจ้า จักหมดไป ข้าแต่ท้าวสักกะ แต่นั้นข้าพเจ้าจักละกาม ทั้งหลายที่ยังคงมีอยู่อย่างนี้ไปแล้วจักบวช.
ในคาถานั้นมีอรรถาธิบายว่า คำว่า แก่ข้าพเจ้า หมายเอาแก่ตัวข้าพเจ้าเองคำว่า ท่าน หมายเอาท่านทั้งหลาย. คำว่า ข้าพเจ้า อธิบายว่า ท่านทั้งหลายมาตามพร่ำสอนข้าพเจ้าอยู่ด้วยเหตุใด ท่านทั้งหลายก็ย่อมเป็นผู้ใคร่ประโยชน์แก่ข้าพเจ้าด้วยเหตุนั้น. คำว่าทุกประการ อธิบายว่า ท่านกล่าวอย่างใด ข้าพเจ้าจักกระทำอย่างนั้นทุกประการ. คำว่า เว้น คือ ข้าพเจ้าจะเว้นจากความเป็นคนตระหนี่. คำว่า การไม่ให้จะไม่มี อธิบายว่า อนึ่ง จ่าเดิมแต่นี้ไป ขึ้นชื่อว่าการไม่ให้แม้ประมาณสักว่าครึ่งหนึ่งแห่งคำข้าวของข้าพเจ้า จะไม่มีอีกต่อไปเลย. คำว่า อนึ่ง ยังไม่ให้ อธิบายว่า อนึ่ง ข้าพเจ้าได้น้ำมาแม้ประมาณเพียงซองมือหนึ่งถ้ายังมิให้ทานก่อนแล้ว จะไม่ดื่มกินน้ำนั้นเลย. คำว่า จักหมดไป คือจักสิ้นไป. คำว่า ยังคงมีอยู่อย่างนี้ อธิบายว่า ข้าพเจ้าจักละกามอันมีส่วนตามที่ยังเหลืออยู่ด้วยอำนาจวัตถุกามและกิเลสกามทีเดียว.
ท้าวสักกะทรงทรมานมัจฉริยโกสิยเศรษฐี กระทำให้หมดพยศ ให้รู้จักผลแห่งทาน ให้ตั้งอยู่ในศีล ๕ ด้วยธรรมเทศนาแล้ว จึงพากันเสด็จกลับเทพนครของพระองค์พร้อมด้วยเทพบุตรเหล่านั้น ฝ่ายมัจฉริยโกสิยเศรษฐีเข้าไปยังพระนคร ขอพระบรมราชานุญาตแล้ว ให้ทรัพย์แก่ยาจกทั้งหลาย ด้วยคำว่า ท่านทั้งหลายจงถือเอาทรัพย์จนเต็มภาชนะที่ตนถือมาแล้ว ๆ นั้นเถิด แล้วออกจากเรือนไปในขณะนั้น ไปสร้างบรรณศาลในระหว่างแม่น้ำคงคาและชาตสระแห่งหนึ่ง ที่ข้างทิศทักษิณ แต่หิมวันตประเทศแล้วจึงบรรพชา มีรากไม้และผลไม้ในป่าเป็นอาหาร ได้อยู่ในที่นั้นเป็นเวลานานตลอดกาลถึงชรา.
ในกาลนั้นธิดาของท้าวสักกะมีอยู่ ๔ นาง คือ นางอาสา นางศรัทธานางสิริ นางหิริ นางทั้ง ๔ นั้นถือเอาของหอมและระเบียบดอกไม้ อันเป็นทิพย์มากมายไปยังสระอโนดาตเพื่อประสงค์จะเล่นน้ำ ครั้นเล่นน้ำในสระนั้นแล้วจึงพากันนั่งอยู่บนพื้นมโนศิลา ในขณะนั้น พราหมณ์ดาบสชื่อนารทะไปยังพิภพดาวดึงส์ เพื่อต้องการจะพักผ่อนในกลางวันจึงกระทำที่อยู่ในกลางวันในสวนนันทนวันและสวนจิตรลดาวัน แล้วถือเอาดอกปาริฉัตตกะเพื่อบังเงาประหนึ่งร่ม ไปยังกาญจนคูหาอันเป็นที่อยู่ของตน โดยที่สุดแห่งพื้นมโนศิลาลำดับนั้น พวกนางเทพธิดาทั้ง ๔ เห็นดอกไม้ในมือของดาบสนั้นจึงพากันขอพระศาสดาเมื่อจะทรงประกาศเนื้อความนั้นจึงตรัสคาถาว่า
นางเทพธิดาเหล่านั้น อันท้าวสักกะผู้ประเสริฐ กว่าเทวดารักษาแล้ว บันเทิงอยู่ ณ ภูเขาคันธมาทน์ ซึ่งเป็นภูเขาสูงสุด ในกาลนั้น นารทดาบสผู้ ประเสริฐกว่าฤาษี ผู้สามารถไปตลอดโลกทั้งปวง ได้ มาถือเอากิ่งไม้อันประเสริฐมีดอกบานงามดีแล้ว ดอกไม้นั้นสะอาดมีกลิ่นหอม เทพยดาชั้นดาวดึงส์พา กันกระทำสักการะ เป็นดอกไม้สูงสุด ท้าวสักกะผู้ ประเสริฐกว่าเทวดาทั้งหลายได้เสพแล้ว ส่วนพวก มนุษย์เหล่าอื่น หรือพวกอสูรไม่ได้แล้ว เว้นไว้แต่พวก เทวดา เป็นดอกไม้ที่มีประโยชน์อันสมควรแก่พวก เทวดาเหล่านั้น ในลำดับนั้น นางเทพนารีทั้ง ๔ คือ นางอาสา นางศรัทธา นางสิริ และนางหิริ ผู้มี ผิวพรรณประหนึ่งทองคำ เป็นใหญ่กว่านางเทพธิดา ผู้รื่นเริง ลุกาขึ้นกล่าวกะนารทมุนีผู้เป็นพราหมณ์ ประเสริฐกว่าพวกเทวดามากว่า ข้าแต่มหามุนีผู้ ประเสริฐ ถ้าดอกปาริฉัตตกะนี้ พระผู้เป็นเจ้าไม่เจาะ จงแล้ว ก็จงให้แก่พวกข้าพเจ้าเถิด คติทั้งปวงจงสำเร็จ แก่พระผู้เป็นเจ้า ขอพระผู้เป็นเจ้าจงให้แก่พวกข้าพเจ้าดุจท้าววาสวะฉะนั้นเถิด นารทดาบสเห็นนาง เทพธิดาทั้ง ๔ พากันขอดอกไม้นั้น จึงกล่าวว่า ท่าน พูดถ้อยคำชวนทะเลาะ เราหามีความต้องการด้วย ดอกไม้เหล่านี้สักน้อยหนึ่งไม่ บรรดาพวกเจ้าทั้ง ๔ นางใดประเสริฐกว่า นางนั้นก็จงประดับดอกไม้นั้นเถิด.
ที่มา: อรรถกถาชาดก ฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย ผ่าน E-Tipitaka เล่ม ๖๒ หน้า ๔๖๒–๕๑๓ · เนื้อความเป็นของเจ้าของต้นฉบับ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที
อสีตินิบาตชาดก ๔๗ ข้อ
คาถา
ตัวบทพระไตรปิฎกของชาดกเรื่องนี้ คือคาถา ๔๗ ข้อข้างล่าง เรื่องเล่าข้างบนคืออรรถกถาที่อธิบายคาถาเหล่านี้
บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ
Neva kīṇāmi na 1- vikkiṇāmi na cāpi me sannicayo idhatthi 2- sukiccharūpaṃ vatidaṃ parittaṃ patthodano nālamayaṃ duvinnaṃ.
|250.1| Appamhā appakaṃ dajjā anumajjhato majjhakaṃ bahumhā bahukaṃ dajjā adānaṃ nupapajjati. |250.2| Taṃ taṃ vadāmi kosiya dehi dānāni bhuñja ca ariyamaggaṃ samāruha 3- nekāsī labhate sukhaṃ.
|251.1| Moghañcassa hutaṃ hoti moghañcāpi samīhitaṃ atithismiṃ yo nisinnasmiṃ eko bhuñjati bhojanaṃ. |251.2| Taṃ taṃ vadāmi kosiya dehi dānāni bhuñja ca ariyamaggaṃ samāruha nekāsī labhate sukhaṃ.
|252.1| Saccaṃ tassa hutaṃ hoti saccañcāpi samīhitaṃ atithismiṃ yo nisinnasmiṃ neko bhuñjati bhojanaṃ. |252.2| Taṃ taṃ vadāmi kosiya dehi dānāni bhuñja ca ariyamaggaṃ samāruha nekāsī labhate sukhaṃ.
|253.1| Sarañca juhati poso bahukāya gayāya ca doṇe timbarutitthasmiṃ sīghasote mahāvahe. |253.2| Atra cassa hutaṃ hoti atra cassa samīhitaṃ @Footnote: 1 Ma. napi. 2 Ma. ca atthi. 3 Ma. samārūha. Sī. Yu. ariyaṃ maggaṃ. ito paraṃ @īdisameva. Atithismiṃ yo nisinnasmiṃ neko bhuñjati bhojanaṃ. |253.3| Taṃ taṃ vadāmi kosiya dehi dānāni bhuñja ca ariyamaggaṃ samāruha nekāsī labhate sukhaṃ.
|254.1| Balisaṃ hi so nigilati 1- dīghasuttaṃ sabandhanaṃ atithismiṃ yo nisinnasmiṃ eko bhuñjati bhojanaṃ. |254.2| Taṃ taṃ vadāmi kosiya dehi dānāni bhuñja ca ariyamaggaṃ samāruha nekāsī labhate sukhaṃ.
Uḷāravaṇṇā vata brāhmaṇā ime ayañca vo sunakho kissa hetu uccāvacaṃ vaṇṇanibhaṃ vikubbati akkhātha no brāhmaṇā ke nu tumhe.
Cando ca suriyo ca ubho idhāgatā ayaṃ pana mātali devasārathi sakkohamasmī tidasānamindo eso ca kho pañcasikhoti vuccati.
Pāṇissarā mudiṅgā ca murajālambarāni ca suttamenaṃ pabodhenti paṭibuddho ca nandati.
|258.1| Yekecime maccharino kadariyā paribhāsakā samaṇabrāhmaṇānaṃ idheva nikkhippa sarīradehaṃ @Footnote: 1 Sī. Yu. niggilati. Kāyassa bhedā nirayaṃ vajanti. |258.2| Yekecime sugatimāsasānā 1- dhamme ṭhitā saṃyame saṃvibhāge idheva nikkhippa sarīradehaṃ kāyassa bhedā sugatiṃ vajanti.
Tvaṃ no 2- ñāti purimāsu jātisu so maccharī kosiyo 3- pāpadhammo taveva atthāya idhāgatamhā mā pāpadhammo nirayaṃ apattha 4- .
|260.1| Addhā hi me te 5- hitakāmā yaṃ maṃ samanusāsatha sohaṃ tathā karissāmi sabbaṃ vuttaṃ hitesibhi. |260.2| Esohamajjeva upāramāmi na cāpihaṃ kiñci kareyya pāpaṃ na cāpi me kiñci adeyyamatthi na cāpidatvā udakaṃ pivāmi 6- . |260.3| Evañca me dadato sabbakālaṃ bhogāpi me 7- vāsava khīyissanti tato ahaṃ pabbajissāmi sakka hitvā kāmāni yathodhikāni.
|261.1| Naguttame girivare gandhamādane @Footnote: 1 Ma. suggatimāsamānā . 2 Ma. nosi . 3 Ma. rosako . 4 Ma. gamittha. @ 5 Ma. maṃ vo . 6 Sī. udakampahaṃ pibe . 7 Ma. bhogā ime. Modanti tā devavarābhipālitā athāgamā isivaro sabbalokagū supupphitaṃ dumavarasākhamādiya. |261.2| Suciṃ sugandhaṃ tidasehi sakkataṃ pupphuttamaṃ amaravarebhi sevitaṃ aladdhamaññehi va dānavehi 1- aññatra devehi tadārahaṃ hitaṃ 2- . |261.3| Tato catasso kanakattacūpamā uṭṭhāya nāriyo pamadādhipā muniṃ āsā ca saddhā ca sirī tato hirī iccabravuṃ nāradaṃ devabrāhmaṇaṃ. |261.4| Sace anuddiṭṭhaṃ tayā mahāmuni pupphaṃ idaṃ pārichattassa brahme dadāhi no sabbā gati te ijjhatu tvaṃpi no hohi yatheva vāsavo. |261.5| Taṃ yācamānābhisamekkha nārado iccābravī saṅkalahaṃ udīrayi na mayhamatthatthi imehi koci naṃ yāyeva vo seyyasi sā pilandhatu.
Tvaṃ nottamevābhisamekkha nārada @Footnote: 1 Ma. aladdha maccehi va dānavehi vā . 2 Ma. hidaṃ. Yassicchasi tassamanuppavecchasu yassā hi no nārada tvaṃ padassasi sāyeva no hehiti seṭṭhasammatā.
Akallametaṃ vacanaṃ sugatte ko brāhmaṇo ko kalahaṃ 1- udīraye gantvāna bhūtādhipameva pucchatha sace na jānātha idhuttamadhammaṃ.
Tā nāradena paramappakopitā udīritā vaṇṇamadena mattā sakāsaṃ 2- gantvāna sahassacakkhuno pucchiṃsu bhūtādhipaṃ kā nu seyyasi.
Tā disvā āyattamanā purindado iccābravī devavaro katañjalī sabbāva vo hotha subhagge 3- sādisī ko neva 4- bhadde kalahaṃ adīrayi.
Yo sabbalokañcarako 5- mahāmuni dhamme ṭhito nārado saccanikkamo so no bravī girivare gandhamādane gantvāna bhūtādhipameva pucchatha sace na jānātha idhuttamadhammaṃ. @Footnote: 1 Ma. saṅkalahaṃ . 2 Ma. sakāse . 3 Ma. sugatte . 4 ko nedha itipi. @ 5 Ma. sabbalokaccarito.
Asū brahāraññacaro mahāmuni nādatvā bhattaṃ varagatte bhuñjati viceyya dānāni dadāti kosiyo yassā hi so dassati sāva seyyasi.
Asū hi so sammati dakkhiṇaṃ disaṃ gaṅgāya tīre himavantapassini 1- sa kosiyo dullabhapānabhojano tassa sudhaṃ pāpaya devasārathi.
So mātali devavarena pesito sahassayuttaṃ abhiruyha sandanaṃ sukhippameva upagamma assamaṃ adissamāno munino sudhaṃ adā.
|270.1| Udaggihuttaṃ upatiṭṭhato hi me pabhaṅkaraṃ lokatamonuduttamaṃ sabbāni bhūtāni adhicca 2- vāsavo ko neva me pāṇisu kiṃ sudhodahi. |270.2| Saṅkhūpamaṃ setamatulyadassanaṃ suciṃ sugandhaṃ piyarūpamabbhutaṃ adiṭṭhapubbaṃ mama jātacakkhubhi 3- kā devatā pāṇisu kiṃ sudhodahi. @Footnote: 1 Ma. -passani. Sī. Yu. -pasmani . 2 Sī. Yu. aticca . 3 Ma. jātu cakkhubhi.
|271.1| Ahaṃ mahindena mahesi pesito sudhābhihāsiṃ turito mahāmuni jānāsi maṃ mātali devasārathi bhuñjassu bhattuttamaṃ mābhivārayi 1- . |271.2| Bhuttā ca sā dvādasa hanti pāpake khuddaṃ pipāsaṃ aratiṃ darathaṃ kilaṃ 2- kodhūpanāhañca vivādapesuṇaṃ sītuṇhatandiñca rasuttamaṃ idaṃ.
Na kappati mātali mayha bhuñjituṃ pubbe adatvā iti me vatuttamaṃ na cāpi ekāsanamarīyapūjitaṃ 3- asaṃvibhāgī ca sukhaṃ na vindati.
|273.1| Thīghātakā yekecime 4- paradārikā mittadduno ye ca sapanti subbate sabbeva 5- te maccharipañcamādhamā tasmā adatvā udakampi nāsmiye 6- . |273.2| Sohitthiyā vā purisassa vā pana dassāmi dānaṃ vidusampavaṇṇitaṃ saddhā vadaññū idha vītamaccharā @Footnote: 1 Sī. Yu. mā vicārayi . 2 sabbattha potthake khamanti khāyati. Ma. daraklamaṃ. @ 3 Sī. Yu. ekāsanaṃ ariyapūkhitaṃ . 4 Ma. ye cime . 5 Ma. ca . 6 Ma. nāsniye. Bhavanti hete sucisaccasammatā.
|274.1| Ato matā devavarena pesitā kaññā catasso kanakattacūpamā āsā ca saddhā ca sirī tato hirī taṃ assamaṃ āgamu 1- yattha kosiyo. |274.2| Tā disvā sabbā paramappamoditā 2- subhena vaṇṇena sikhārivaggino kaññā catasso caturo catuddisā iccābravī mātalinova 3- sammukhā. |274.3| Purimaṃ disaṃ kā tvaṃ pabhāsi devate alaṅkatā tāravarāva osadhī pucchāmi taṃ kañcanavelliviggahe ācikkha me tvaṃ katamāsi devatā.
|275.1| Sirāha devī manujesu 4- pūjitā apāpasattūpanisevinī sadā sudhāvivādena tavantimāgatā taṃ maṃ sudhāya varapañña bhājaya. |275.2| Yassāhamicchāmi sudhaṃ mahāmuni so sabbakāmehi naro pamodati sirīti maṃ jānāhi jūhatuttama @Footnote: 1 Sī. Yu. āgamuṃ . 2 Ma. sabbo paramappamodito . 3 Ma. ca . 4 Ma. manujebhi. Taṃ maṃ sudhāya varapañña bhājaya.
|276.1| Sippena vijjācaraṇena buddhiyā narā upetā paguṇā sakammunā tayā vihīnā na labhanti kiñci naṃ 1- tayidaṃ na sādhu yadidaṃ yatā kataṃ. |276.2| Passāmi posaṃ alasaṃ mahagghasaṃ sudukkulīnaṃpi arūpimaṃ naraṃ tayānugutto siri jātimāmapi peseti dāsaṃ viya bhogavā sukhī. |276.3| Tantaṃ asaccaṃ avibhajjaseviniṃ jānāmi muḷhaṃ vidurānupātiniṃ na tādisī arahati āsanūdakaṃ kuto sudhā gaccha na mayha ruccasi.
|277.1| Kā sukkadāṭhā paṭimuttakuṇḍalā cittaṅgadā kambuvimaṭṭhadhārinī osittavaṇṇaṃ paridayha sobhati 2- kusaggirattaṃ apiḷayha mañjariṃ. |277.2| Migīva bhantā saracāpadhārinā virādhitā mandamiva udikkhasi ko te dutiyo idha mandalocane @Footnote: 1 Ma. kiñcanaṃ . 2 Ma. sobhasi. Na bhāyasi ekikā kānane vane.
Na me dutiyo idhamatthi kosiya masakkasārappabhavamhi devatā āsā sudhāsāya tavantimāgatā taṃ maṃ sudhāya varapañña bhājaya.
|279.1| Āsāya yanti vaṇijā dhanesino nāvaṃ samāruyha parenti aṇṇave te tattha sīdanti athopi ekadā jinādhanā enti vinaṭṭhapābhatā. |279.2| Āsāya khettāni kasanti kassakā vapanti bījāni karontupāyaso ītīnipātena avuṭṭhitāya vā 1- na kiñci vindanti tato phalāgamaṃ. |279.3| Athattakārāni karonti bhattusu āsaṃ purakkhatva narā sukhesino te bhatturatthā atigāḷhitā puna disā panassanti aladdha kiñci naṃ 2- . |279.4| Jahitva 3- dhaññañca dhanañca ñātake āsāya saggādhimanā sukhesino @Footnote: 1 Sī. Yu. avaṭṭhikāya vā . 2 Ma. kiñcanaṃ . 3 Ma. hitvāna. Tapanti lūkhaṃpi tapaṃ cirattaraṃ kummaggamāruyha parenti duggatiṃ. |279.5| Āsā visaṃvādikasammatā ime āse sudhāya 1- vinayassu attani na tādisī arahati āsanūdakaṃ kuto sudhā gaccha na mayha ruccasi.
Daddallamānā yasasā yasassinī jighaññanāmavhayanaṃ disaṃpati pucchāmi taṃ kañcanavelliviggahe ācikkha me tvaṃ katamāsi devatā.
Saddhāha devī manujesu 2- pūjitā apāpasattūpanisevinī sadā sudhāvivādena tavantimāgatā taṃ maṃ sudhāya varapañña bhājaya.
|282.1| Dānaṃ damaṃ cāgamathopi saṃyamaṃ ādāya saddhāya karonti hekadā theyyaṃ musā kūṭamathopi pesuṇaṃ karonti heke puna viccutā tayā. |282.2| Bhariyāsu poso sadisīsu pekkhavā sīlūpapannāsu patibbatāsupi @Footnote: 1 Ma. sudhāsaṃ . 2 Ma. -manujehi. ito paraṃ īdisameva. Vinetvā 1- chandaṃ kulitthiyāsupi 2- karoti saddhaṃ puna kumbhadāsiyā. |282.3| Tvameva saddhe paradārasevinī pāpaṃ karosī kusalaṃ niriñcasi 3- na tādisī arahati āsanūdakaṃ kuto sudhā gaccha na mayha ruccasi.
|283.1| Jighaññarattiṃ aruṇasmimūhate yā dissati uttamarūpavaṇṇinī tathūpamā maṃ paṭibhāsi devate ācikkha me tvaṃ katamāsi accharā. |283.2| Kāḷā nidāgheriva aggijāriva 4- anileritā lohitapattamālinī kā tiṭṭhasī mandamigāva lokayaṃ 5- bhāsesamānāva giraṃ na muñcasi.
Hirāha devī manujesu pūjitā apāpasattūpanisevinī sadā sudhāvivādena tavantimāgatā sāhaṃ na sakkomi sudhaṃpi yācituṃ kopinarūpā viya yācanitthiyā.
|285.1| Dhammena ñāyena sugatte lacchasi @Footnote: 1 Ma. vinetvāna . 2 Sī. Yu. kuladhītiyāsupi . 3 Ma. kusalampi riñcasi. @ 4 Sī. aggajātiva. Yu. aggijātiva . 5 Sī. Yu. mandamivāvalokayaṃ. Eso hi dhammo na hi yācanā sudhā taṃ taṃ ayācantimahaṃ nimantaye sudhaṃ yaṃ 1- yañcicchasi taṃpi dammi te. |285.2| Sā tvaṃ mayā ajja sakamhi assame nimantitā kañcanavelliviggahe tuvañhi me sabbarasehi pūjitā taṃ pūjayitvāna sudhaṃpi asmiye.
|286.1| Sā kosiyenānumatā jutīmatā addhā hirī rammaṃ pāvisiyassamaṃ udakavantaṃ phalamariyapūjitaṃ apāpasattūpanisevinī 2- sadā. |286.2| Rukkhaggahanā bahukettha pupphitā ambā piyālā panasā ca kiṃsukā sobhañjanā loddamathopi padmakā ketakā ca bhaṅgā tilakā ca pupphitā. |286.3| Sālā karerī bahukettha jambuyo assatthanigrodhamadhukā ca vedisā 3- uddālakā pātali sinduvāritā 4- manuññagandhā muccalindaketakā. |286.4| Hareṇukā velukā veṇutiṇḍukā 5- @Footnote: 1 Ma. sudhāya . 2 Ma. -nisevitaṃ . 3 Ma. assatthanigrodhamadhukavetasā. @ 4 Ma. -vārakā . 5 Ma. keṇutindukā. Sāmākanivāramathopi cīnakā mocā kadalī bahukettha sāliyo pavīhayo ābhujino ca taṇḍulā. |286.5| Tassa ca uttarapassena 1- jātā pokkharaṇī sivā akakkasā apabbhārā sādhu appaṭigandhikā. |286.6| Tattha macchā sanniratā khemino bahubhojanā siṅgusavaṅkā sakulā 2- satavaṅkā ca rohitā āligaggarakākiṇṇā pāṭinā kākamacchakā. |286.7| Tattha pakkhī sanniratā khemino bahubhojanā haṃsā koñcā mayūrā ca cākavākā 3- ca kukkuhā kuṇālakā bahū citrā sikhaṇḍī jīvajīvakā. |286.8| Tattha pāṇā samāyanti nānāmigagaṇā bahū sīhā byagghā varāhā ca acchakokataracchayo. |286.9| Palasadā ca gavajā 4- mahisā rohitā rurū eṇeyyā ca varāhā ca gaṇino nīkasūkarā. Kadalimigā bahūkettha viḷārā sasakaṇṇikā chamāgirī pupphavicitrasanthatā dijābhighuṭṭhā dijasaṅghasevitā.
|287.1| Sā suttacā nīladumābhilambitā vijjumahāmegharivānupajjatha @Footnote: 1 Ma. tassevuttarapassena . 2 Ma. saṅkulā . 3 Ma. cakkavākā. @ 4 Ma. palāsādā gavajā ca. Tassā susambandhasiraṃ kusāmayaṃ suciṃ sugandhaṃ ajinūpasevitaṃ atricchakocchaṃ 1- hirimetadabravi nisīda kalyāṇi sukhayidamāsanaṃ. |287.2| Tassā tadā kocchagatāya kosiyo yadicchamānāya jaṭājutindharo 2- navehi pattehi sayaṃ sahūdakaṃ sudhābhihāsī turito mahāmuni. |287.3| Sā taṃ paṭiggayha ubhohi pāṇibhi iccābravī attamanā jaṭādharaṃ handāhaṃ etarahi pūjitā tayā gaccheyyaṃ brahme tidivaṃ jitāvinī. |287.4| Sā kosiyenānumatā jutīmatā udīritā vaṇṇamadena mattā sakāse gantvāna sahassacakkhuno ayaṃ sudhā vāsava dehi me jayaṃ. |287.5| Tamenaṃ sakkopi tadā apūjayi sahindadevā 3- surakaññamuttamaṃ sā pañjalī devamanussapūjitā navamhi kocchamhi yadā upāvisi. @Footnote: 1 Ma. atricca kocchaṃ . 2 Ma. jaṭājinandharo . 3 Sī. Yu. sahindā ca devā.
Tameva asaṃsī punadeva mātaliṃ sahassanetto tidasānamindo gantvāna vākyaṃ mama brūhi kosiyaṃ āsāya saddhāya siriyā ca kosiya hirī sudhaṃ kenamalattha hetunā.
|289.1| Taṃ suplavatthaṃ udatārayī rathaṃ daddallamānaṃ upakrīyasādisaṃ jambonadīsaṃ tapaneyyasannibhaṃ alaṅkataṃ kañcanacittasanthataṃ. |289.2| Suvaṇṇacandettha bahū nipātitā hatthī gavassā kiṃpurisabyagghadīpiyo eṇeyyakā laṅghamayettha pakkhino migettha veḷuriyamayā yūthāyutā. |289.3| Tatthassarājahariyo ayojayuṃ dasasatāni susunāgasādise alaṅkate kañcanajāluracchade āveline saddagame asaṅgite. |289.4| Taṃ yānaseṭṭhaṃ abhiruyha mātali dasa disā imā abhinādayittha nabhañca selañca vanappatiñca Sasāgaraṃ pabyatayittha 1- medaniṃ. |289.5| Sa khippameva upagamma assamaṃ pāvāramekaṃsakato katañjalī bahussutaṃ vuḍḍhaṃ vinītavattaṃ iccabravī mātali devabrāhmaṇaṃ. |289.6| Indassa vākyaṃ nisāmehi kosiya dūto ahaṃ pucchati taṃ purindado āsāya saddhāya siriyā ca kosiya hirī sudhaṃ kenamalattha hetunā.
Addhā sirī maṃ paṭibhāti mātali saddhā aniccā pana devasārathi āsā visaṃvādikasammatā hi me hirī ca ariyamhi guṇe patiṭṭhitā.
|291.1| Kumāriyo yācimā gottarakkhitā jiṇṇā ca yā ca 2- sabhattuitthiyo tā chandarāgaṃ purisesu uggataṃ hiriyā nivārenti sacittamattano. |291.2| Saṅgāmasīse sarasattisaṃyute parājitānaṃ patataṃ palāyinaṃ hiriyā nivattanti jahitvāna jīvitaṃ @Footnote: 1 Ma. pabyadhayittha. Sī. Yu. pabyāthayittha . 2 Ma. yā yā ca. Te sampaṭicchanti puna hirīmanā. |291.3| Velā yathā sāgaravegavāriṇī ayaṃ hirī 1- pāpajanaṃ nivāriṇī taṃ sabbaloke hirimarīyapūjitaṃ indassa taṃ vedaya devasārathi.
Ko te imaṃ kosiya diṭṭhimodahi brahmā mahindo athavā pajāpati hirāya devesupi seṭṭhasammatā dhītā mahindassa mahesi jāyatha.
Handehidāni tidivaṃ apakkama rathaṃ samāruyha mamāyitaṃ idaṃ 2- indo ca taṃ indasagotta kaṅkhati ajjeva tvaṃ indasahabyataṃ vaja.
Evaṃ visujjhanti 3- apāpakammino atho suciṇṇassa phalaṃ na nassati yekeci addakkhuṃ sudhābhojanaṃ 4- sabbeva te indasahabyataṃ gatāti.
*- hirī uppalavaṇṇāsi kosiyo dānapati bhikkhu anuruddho pañcasikho ānando āsi mātali suriyo kassapo bhikkhu moggallānosi candimā @Footnote: 1 Ma. hirāya hi. 2 Ma. imaṃ . 3 Sī.Yu. samijjhanti. 4 Ma. maddakkhu sudhāya bhojanaṃ. Nārado sārīputtosi sambuddho āsi vāsavoti *-. Sudhābhojanajātakaṃ tatiyaṃ.
ที่มา: พระไตรปิฎกบาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ เล่มที่ ๒๘ ข้อ ๒๔๙
ดูหัวข้อนี้ในพระไตรปิฎก เล่มที่ ๒๘