มหาชนกชาดก
ว่าด้วยพระมหาชนกทรงบำเพ็ญวิริยบารมี
เล่มที่ ๒๘ · ข้อ ๔๔๒ · บรรทัด ๒๘๗๑ · ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๒
อรรถกถาชาดก ตอนที่ ๗ จาก ๗
เรื่องเล่า
แน่ะสีวลี เธอได้ยินคาถาที่นางกุมาริกากล่าว แล้วหรือ นางกุมาริกาเป็นเพียงชั้นสาวใช้มาติเตียนเรา ความที่เราทั้งสองประพฤติ คืออาตมาเป็นบรรพชิต เธอเป็นสตรีเดินตามกันมา ย่อมเป็นเหตุแห่งครหา บรรดาสองแพร่งนี้ อันเราทั้งสองผู้เดินทางจงแยกกัน ไป เธอจงถือเอาทางหนึ่งไป อาตมาก็จะถือเอาทาง อื่นอีกทางหนึ่งไป เธออย่าเรียกอาตมว่าเป็นพระสวามีของเธอ และอาตมาก็จะไม่เรียกเธอว่าเป็นมเหสี ของอาตมาอีก.
บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า กุมาริยา ได้แก่ ที่นางกุมาริกากล่าวแล้ว. บทว่า เปสิยา ความว่า ถ้าเรายังครองราชสมบัติอยู่ กุมาริกาคนนี้ก็เป็นคนใช้คือทำคามรับสั่งของเรา แม้แต่จะแลดูเรา เธอก็ไม่อาจ แต่บัดนี้เธอติเตียนคือกล่าวสอนเราเหมือนคนใช้และเหมือนทาสของตนว่า ทุติยสฺเสว สา คติดังนี้. บทว่า อนุจิณฺโณ ได้แก่ เดินตามกันไป. บทว่า ปถาวิหิ แปลว่าผู้เดินทาง. บทว่า เอกํ ความว่า เธอจงถือเอาทางหนึ่งซึ่งเป็นที่ชอบใจของเธอ ส่วนอาตมาก็จักถือเอาอีกทางหนึ่งที่เหลือลงจากที่เธอถือเอา. บทว่า มาจ มํ ตวํ ความว่า แน่ะสีวลี ตั้งแต่นี้ไป เธออย่าเรียกอาตมาว่าเป็นพระสวามีของเราอีก และอาตมาก็จะไม่เรียกเธอว่า เป็นมเหสีของเรา.
พระนางสีวลีเทวีได้ทรงฟังพระดำรัสของพระมหาสัตว์แล้ว กราบทูลว่าข้าแต่พระองค์ พระองค์เป็นกษัตริย์สูงสุด จงถือเอาทางเบื้องขวา ส่วนข้าพระองค์เป็นสตรีชาติต่ำ จักถือเอาทางเบื้องซ้าย กราบทูลฉะนี้แล้ว ถวายบังคมพระมหาสัตว์แล้วเสด็จไปได้หน่อยหนึ่ง ไม่สามารถจะกลั้นโศกาดูรไว้ได้ก็เสด็จมาอีก โดยเสด็จไปกับพระราชาเข้าถูนนครด้วยกัน.
พระศาสดาเมื่อจะทรงประกาศเนื้อความนั้น จึงตรัสครึ่งคาถาว่า
กษัตริย์ทั้งสองกำลังตรัสข้อความนี้อยู่ ได้เสด็จ เข้าไปยังถูนนคร.
บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า นครมุปาคมุํ ความว่า เสด็จเข้าไปแล้วสู่นคร.
ก็แลครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว พระมหาสัตว์เสด็จเที่ยวบิณฑบาต เสด็จถึงประตูเรือนของช่างศร แม้พระนางสีวลีเทวีก็เสด็จตามไปเบื้องหลัง ประทับอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง สมัยนั้น ช่างศรกำลังลนลูกศรนั้นกระเบื้องถ่านเพลิงเอาน้ำข้าวทาลูกศร หลับตาข้างหนึ่ง เล็งดูด้วยตาข้างหนึ่ง ดัดลูกศรให้ตรงพระมหาสัตว์ทอดพระเนตรเห็นดังนั้น มีพระดำริว่า ถ้าช่างศรผู้นี้จักเป็นคนฉลาด จักกล่าวเหตุอย่างหนึ่งแก่เรา เราจักถามเขาดู จึงเสด็จเข้าไปหาช่างศรแล้วตรัสถาม.
พระศาสดาเมื่อจะทรงประกาศเนื้อความนั้น จึงตรัสว่า
เมื่อใกล้เวลาฉัน พระมหาสัตว์ประทับยืนอยู่ที่ ซุ้มประตูเรือนของช่างศร ช่างศรนั้นหลับตาข้างหนึ่ง ใช้ตาอีกข้างหนึ่งเล็งลูกศรอันหนึ่งซึ่งคดอยู่ดัดให้ตรง ที่ซุ้มประตูนั้น.
บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า โกฏฺเก ความว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลายพระราชาพระองค์นั้น เมื่อใกล้เวลาเสวยของพระองค์ ได้ประทับยืนอยู่ที่ซุ้มประตูของช่างศร. บทว่า ตตฺร จ ได้แก่ ที่ซุ้มประตูนั้น. บทว่า นิคฺคยฺห แปลว่า หลับแล้ว. บทว่า ชิมฺหเมเกน ความว่า ใช้จักษุข้างหนึ่งเล็งดู. ลูกศรที่คด.
ลำดับนั้น พระมหาสัตว์ได้ตรัสกะช่างศรนั้นว่า
ดูก่อนช่างศร ท่านจงฟังอาตมา ท่านหลับจักษุ ข้างหนึ่ง เล็งดูลูกศรอันคดด้วยจักษุข้างหนึ่ง ด้วย ประการใด ท่านเห็นความสำเร็จประโยชน์ ด้วย ประการนั้นหรือหนอ.
คำที่เป็นคาถานั้นมีเนื้อความว่า แน่ะเพื่อนช่างศร ท่านหลับตาข้างหนึ่งเล็งดูลูกศรที่คดด้วยตาข้างหนึ่ง ด้วยประการใด ท่านเห็นความสำเร็จประโยชน์ด้วยประการนั้นหรือหนอ.
ลำดับนั้น เมื่อช่างศรจะทูลแก่พระมหาสัตว์นั้น จึงกล่าวว่า
ข้าแต่พระสมณะ การเล็งด้วยจักษุทั้งสอง ปรากฏว่าเหมือนพร่าไปไม่ถึงที่คดข้างหน้า ย่อมไม่ สำเร็จความดัดให้ตรง ถ้าหลับจักษุข้างหนึ่ง เล็งดูที่ คดด้วยจักษุอีกข้างหนึ่ง เล็งได้ถึงที่คดเบื้องหน้า ย่อมสำเร็จความดัดให้ตรง บุคคลสองคนก็วิวาทกัน คนเดียวจักวิวาทกับใครเล่า ท่านผู้ใคร่ต่อสวรรค์ จง ชอบความเป็นผู้อยู่คนเดียวเถิด.
บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า วิสาลํ วิย ความว่า ย่อมปรากฏเหมือนพร่าไป. บทว่า อปฺปตฺวา ปรมํ ลิงฺคํ ความว่า ไม่ถึงที่คดข้างหน้า. บทว่า นุชฺชุภาวาย ได้แก่ ไม่สำเร็จความดัดให้ตรง มีคำอธิบายว่า เมื่อความพร่าปรากฏ ก็จักไม่ถึงที่ตรงข้างหน้า เมื่อไม่ถึงคือไม่ปรากฏ กิจด้วยความตรงจักไม่สำเร็จ คือไม่ถึงพร้อม. บทว่า สมฺปตฺวา ความว่า ถึงคือเห็นด้วยจักษุ. บทว่า วิวาทปฺปตฺโต ความว่า เมื่อลืมตาที่สอง ที่คดย่อมไม่ปรากฏ คือแม้ที่คดก็ปรากฏว่าตรง แม้ที่ตรงก็ปรากฏว่าคด ความวิวาทย่อมมีด้วยประการฉะนี้ ฉันใด แม้สมณะมีสองรูปก็ฉันนั้น ย่อมวิวาทกันคือ ทะเลาะกัน ถือเอาต่าง ๆ กัน. บทว่า เกเนโก ความว่า คนเดียวจักวิวาทกับ ใครเล่า. บทว่า เอกตฺตมุปโรจตํ ความว่า ท่านจงชอบใจความเป็นผู้อยู่คนเดียว ธรรมดาสมณะทั้งหลาย ย่อมจะไม่พาแม้น้องสาวเที่ยวไปเลยแต่เหตุไรท่านจึงพาภริยาซึ่งทรงรูปอันอุดมเที่ยวไป ภริยานี้จักทำอันตรายแก่ท่าน ท่านจงนำภริยานี้ออกไปอยู่ผู้เดียวเท่านั้น บำเพ็ญสมณธรรมให้สมควรเถิด ช่างศรกล่าวสอนพระมหาสัตว์ ด้วยประการฉะนี้ ช่างศรถวายโอวาทแด่พระมหาสัตว์อย่างนี้แล้วก็นิ่งอยู่ พระมหาสัตว์เสด็จเที่ยวบิณฑบาต ได้ภัตตาหารที่เจือปนแล้วเสด็จออกจากพระนคร ประทับนั่งเสวยในที่มีน้ำสมบูรณ์พระองค์เสร็จเสวยพระกระยาหารแล้ว บ้วนพระโอฐ ล้างบาตรนำเข้าถุงแล้วตรัสเรียกพระนางสีวลีมาตรัสว่า
ดูก่อนนางสีวลี เธอได้ยินคาถาที่ต่างศรกล่าว หรือยัง ช่างศรเป็นเพียงคนใช้ยังติเตียนเราได้ ความ ที่เราทั้งสองประพฤตินั้นเป็นเหตุแห่งความครหา ดูก่อนนางผู้เจริญ ทางสองแพร่งนี้อันเราทั้งสองผู้เดิน ทางมาจงแยกกันไป เธอจงถือเอาทางหนึ่งไป อาตมา ก็จะถือเอาทางอื่นอีกทางหนึ่งไป เธออย่าเรียกอาตมา ว่าเป็นพระสวามีของเธอ และอาตมาก็จะไม่เรียกเธอ ว่าเป็นมเหสีของอาตมาอีก.
บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า สุณสิ ความว่า เธอฟังคาถาหรือพระมหาสัตว์ตรัสพระดำรัสว่า เปสิโย มํ นี้ ทรงหมายถึงโอวาทของช่างนั่นเอง.
ได้ยินว่า พระนางสีวลีเทวีนั้น แม้ถูกพระมหาสัตว์ตรัสว่า เธออย่าเรียกอาตมาว่าเป็นพระสวามีของเธอดังนี้ ก็ยังเสด็จติดตามพระมหาสัตว์อยู่นั่นเอง พระราชาก็ไม่สามารถให้พระนางสีวลีนั้นเสด็จกลับได้ แม้มหาชนก็ตามเสด็จพระองค์อยู่นั่นเอง ก็แต่ที่นั้นมีดงแห่งหนึ่งในที่ไม่ไกล ลำดับนั้นพระมหาสัตว์ทอดพระเนตรเห็นแนวป่าเขียวชอุ่ม มีพระราชประสงค์จะให้พระนางเสด็จกลับ เมื่อดำเนินไปได้ทอดพระเนตรเห็นหญ้ามุงกระต่ายในที่ใกล้ทาง พระองค์จึงทรงถอนหญ้ามุงกระต่ายนั้น ตรัสเรียกพระเทวีมาตรัสว่าแน่ะสีวลีผู้เจริญ เธอจงดูหญ้ามุงกระต่ายนี้ ก็หญ้ามุงกระต่ายนี้จะไม่อาจสืบต่อในกอนี้ได้อีก ฉันใด ความอยู่ร่วมกับเธอของอาตมา ก็ไม่อาจจะสืบต่อกันได้อีก ฉันนั้น แล้วได้ตรัสกึ่งคาถาว่า
หญ้ามุงกระต่ายที่ติดกันอยู่แต่เดิม ซึ่งอาตมา ถอนแล้วนี้ ไม่อาจสืบต่อกันไปได้อีก ฉันใด ความ อยู่ร่วมกันระหว่างเธอกับอาตมา ก็ไม่อาจสืบต่อได้อีก ฉันนั้น เพราะฉะนั้น เธอจงอยู่ผู้เดียว อาตมาก็จะ อยู่ผู้เดียวเหมือนกัน.
บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า เอกา ความว่า แน่ะสีวลีผู้เจริญ หญ้ามุงกระต่ายที่ติดกันอยู่แต่เดิม อันอาตมาถอนแล้ว ไม่อาจสืบต่อได้อีก ฉันใดการอยู่ร่วมกันระหว่างเธอกับอาตมา ก็ไม่อาจทำได้แม้ฉันนั้น เพราะฉะนั้นเราจักอยู่ผู้เดียวน๊ะสีวลี แม้เธอก็จงอยู่ผู้เดียวเหมือนกัน พระมหาสัตว์ได้ประทานพระโอวาทแก่พระนางสีวลีเทวี ด้วยประการฉะนี้.
พระนางได้ฟังพระดำรัสของพระมหาสัตว์แล้วตรัสว่า จำเดิมแต่นี้ไปเราจะไม่ได้อยู่ร่วมกับ พระมหาชนกนรินทรราชอีก พระนางไม่อาจะทรงกลั้นโศกาดูร ก็ข้อนทรวงด้วยพระหัตถ์ทั้งสอง ทรงปริเทวนาการกำไรอยู่เป็นอันมาก ถึงวิสัญญีภาพล้มลงที่หนทางใหญ่ พระมหาสัตว์ทรงทราบว่า พระนางถึงวิสัญญีภาพ ก็สาวพระบาทเสด็จเข้าสู่ป่า ขณะนั้น หมู่อมาตย์มาสรงพระสรีระแห่งพระนางนั้น ช่วยกันถวายอยู่งานที่พระหัตถ์และพระบาท พระนางได้สติเสด็จลุกขึ้นตรัสถามว่า พระราชาเสด็จไปข้างไหน หมู่อมาตย์ย้อนทูลถามว่าพระแม่เจ้าก็ไม่ทรงทราบดอกหรือ พระนางตรัสให้เที่ยวค้นหา พวกนั้นพากันวิ่งไปข้างโน้นบ้างข้างนี้บ้าง ก็ไม่พบพระราชา พระนางทรงปริเทวนาการมากมาย แล้วให้สร้างพระเจดีย์ตรงที่พระราชาประทับยืน บูชาด้วยของหอมและดอกไม้เป็นต้น แล้วเสด็จกลับกรุงมิถิลา ฝ่ายพระมหาสัตว์เสด็จเข้าป่าหิมวันต์ ทำอภิญญาและสมาบัติให้เกิดภายในเจ็ดวัน มิได้เสด็จมาสู่ถิ่นมนุษย์อีก ฝ่ายพระนางสีวลีเทวีเสด็จกลับแล้ว โปรดให้สร้างพระเจดีย์หลายองค์ ณที่ที่พระมหาสัตว์ตรัสกับช่างศร ตรัสกะนางกุมารี เสวยเนื้อที่สุนัขทิ้ง ตรัสกับมิคาชินดาบส และตรัสกับนารทดาบส ทุกตำบลแล้ว บูชาด้วยของหอมและดอกไม้เป็นต้น ทรงแวดล้อมไปด้วยเสนางคนิกร ภายหลังเสด็จไปถึงมิถิลานครทรงอภิเษกพระราชโอรส ณ พระราชอุทยานอัมพวัน ทรงส่งพระราชโอรสอันหมู่เสนาแวดล้อมแล้วเข้าพระนคร พระองค์เองทรงผนวชเป็นดาบสินีประทับอยู่ ณ พระราชอุทยานนั้น ทรงทำกสิณบริกรรมก็ได้บรรลุฌาน ไม่เสื่อมจากฌาน เป็นผู้มีพรหมโลกเป็นที่ไปในเบื้องหน้าในที่สุดแห่งพระชนมายุฝ่ายพระมหาสัตว์ก็ไม่เสื่อมจากฌาน ได้เข้าถึงพรหมโลกเหมือนกัน.
พระศาสดาครั้น ทรงนำพระธรรมเทศนานี้มาแสดงแล้ว ตรัสว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มิใช่แต่ในบัดนี้ เท่านั้น ออกมหาภิเนษกรมณ์ แม้ในกาลก่อนตถาคตก็ออกมหาภิเนษกรมณ์เหมือนกัน แล้วทรงประชุมชาดกว่า ท้าวสักกเทวราชในครั้งนั้น ได้มาเป็นพระอนุรุทธะในบัดนี้ พราหมณ์ทิศาปาโมกข์ได้มาเป็นพระกัสสปะ นางมณีเมขลาเทพธิดาผู้รักษาสมุทร ได้มาเป็นอุบลวรรณาภิกษุณี นารทดาบสได้นาเป็นพระสารีบุตร มิคาชินดาบสได้มาเป็นพระโมคคัลลานะ นางกุนาริกาได้มาเป็นนางเขมาภิกษุณี ช่างศรได้มาเป็นพระอานนท์ราชบริษัทที่เหลือได้มาเป็นพุทธบริษัท สีวลีเทวีได้มาเป็นราหุลมารดาฑีฆาวุกุมารได้มาเป็นราหุล พระชนกพระชนนีได้มาเป็นมหาราชศักยสกุลส่วนพระมหาชนกนรินทรราช คือเราผู้เป็นสัมมาสัมพุทธเจ้านี่เอง.
จบ มหาชนกชาดก
ที่มา: อรรถกถาชาดก ฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย ผ่าน E-Tipitaka เล่ม ๖๓ หน้า ๙๓–๑๕๔ · เนื้อความเป็นของเจ้าของต้นฉบับ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที
มหานิบาตชาดก ๔๐ ข้อ
คาถา
ตัวบทพระไตรปิฎกของชาดกเรื่องนี้ คือคาถา ๔๐ ข้อข้างล่าง เรื่องเล่าข้างบนคืออรรถกถาที่อธิบายคาถาเหล่านี้
บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ
Koyaṃ majjhe samuddasmiṃ apassantīramāyuhe kiṃ 2- tvaṃ atthavasaṃ ñatvā evaṃ vāyāmase bhusaṃ.
Nisamma vattaṃ lokassa vāyamassa ca devate tasmā majjhe samuddasmiṃ apassantīramāyuhe.
Gambhīre appameyyasmiṃ tīraṃ yassa na dissati mogho te purisavāyāmo appatvāva marissasi. @Footnote: 1 Sī. Yu. sohaṃ . 2 Ma. kaṃ.
Anaṇo ñātīnaṃ hoti devānaṃ pitunañca so karaṃ purisakiccāni na ca pacchānutappati.
Apāraṇeyyaṃ yaṃ kammaṃ aphalaṃ kilamathuddayaṃ tattha ko vāyamenattho maccu yassābhinipphataṃ 1- .
|447.1| Apāraṇeyyamaccantaṃ yo viditvāna devate na rakkhe attano pāṇaṃ jaññā so yadi hāpaye. |447.2| Adhippāyaphalaṃ eke asmiṃ lokasmi devate payojayanti kammāni tāni ijjhanti vā na vā. |447.3| Sandiṭṭhikaṃ kammaphalaṃ nanu passasi devate sannā aññe tarāmahaṃ tañca passāmi santike. |447.4| So ahaṃ vāyamissāmi yathāsatti yathābalaṃ gacchaṃ pāraṃ samuddassa kassaṃ purisakāriyaṃ.
Yo tvaṃ evaṃ gate oghe appameyye mahaṇṇave dhammavāyāmasampanno kammunā nāvasīdati so tvaṃ tattheva gacchāhi yattha te nirato mano.
Suriyuggamane nidhi atho oggamane nidhi anto nidhi bahi nidhi na anto na bahi nidhi ārohane mahānidhi atho orohane nidhi catūsu mahāsālesu samantā yojane nidhi dantaggesu mahānidhi bālaggesu ca kepuke 2- @Footnote: 1 Ma. ...nippataṃ . 2 kebuketipi. Rukkhaggesu mahānidhi soḷasete mahānidhī sahassathāmo pallaṅko sīvalārādhanena ca.
|450.1| Āsiṃsetheva 1- puriso na nibbindeyya paṇḍito passāmi vohaṃ attānaṃ yathā icchiṃ tathā ahu. |450.2| Āsiṃsetheva 1- puriso na nibbindeyya paṇḍito passāmi vohaṃ attānaṃ udakā thalamubbhataṃ. |450.3| Vāyametheva puriso na nibbindeyya paṇḍito passāmi vohaṃ attānaṃ yathā icchiṃ tathā ahu. |450.4| Vāyametheva puriso na nibbindeyya paṇḍito passāmi vohaṃ attānaṃ udakā thalamubbhataṃ. |450.5| Dukkhūpanītopi naro sapañño āsaṃ na chindeyya sukhāgamāya bahū hi phassā ahitā hitā ca avitakkitāro maccumuppajjanti 2- . |450.6| Acintitampi bhavati cintitampi vinassati na hi cintāmayā bhogā itthiyā purisassa vā.
|451.1| Aporāṇaṃ 3- vata bho rājā sabbabhummo disaṃpati nājja nacce nisāmeti na gīte kurute mano. |451.2| Na mige napi uyyāne napi haṃse udikkhati mūgova tuṇhīmāsīno na atthamanusāsati. @Footnote: 1 Ma. āsīsetheva . 2 Ma. avitakkitā maccumupabbajanti . 3 Sī. Yu. apurāṇaṃ.
|452.1| Sukhakāmā rahosīlā vaggabandhā apārutā 1- kassa 2- nu ajja ārāme daharā vuḍḍhā ca acchare |452.2| atikkantavanathā dhīrā namo tesaṃ mahesinaṃ ye ussukkamhi lokamhi viharanti anussukā |452.3| te chetvā maccuno jālaṃ tantaṃ 3- māyāvino daḷhaṃ sandālayantā 4- gacchanti ko tesaṃ gatimāpaye.
|453.1| Kadāhaṃ mithilaṃ phītaṃ vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ pahāya pabbajissāmi taṃ kadā 5- su bhavissati. |453.2| Kadāhaṃ mithilaṃ phītaṃ visālaṃ sabbato pabhaṃ pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.3| Kadāhaṃ mithilaṃ phītaṃ bahupākāratoraṇaṃ pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.4| Kadāhaṃ mithilaṃ phītaṃ daḷhamaṭṭālakoṭṭhakaṃ pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.5| Kadāhaṃ mithilaṃ phītaṃ suvibhattaṃ mahāpathaṃ pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.6| Kadāhaṃ mithilaṃ phītaṃ suvibhattantarāpaṇaṃ pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.7| Kadāhaṃ mithilaṃ phītaṃ gavassarathapīḷitaṃ pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. @Footnote: 1 Ma. vadhabandhā apāratā . 2 Sī. Yu. kesaṃ . 3 Ma. tataṃ . 4 Ma. chinnālayattā. @ 5 Ma. kudāssu. ito paraṃ īdisameva. |453.8| Kadāhaṃ mithilaṃ phītaṃ ārāmavanamāliniṃ pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.9| Kadāhaṃ mithilaṃ phītaṃ uyyānavanamāliniṃ pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.10| Kadāhaṃ mithilaṃ phītaṃ pāsādavaramāliniṃ pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.11| Kadāhaṃ mithilaṃ phītaṃ tipuraṃ rājabandhuniṃ māpitaṃ somanassena vedehena yasassinā pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.12| Kadāhaṃ videhe 1- phīte nicite dhammarakkhite pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.13| Kadāhaṃ videhe phīte ajeyye dhammarakkhite pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.14| Kadāhaṃ antepuraṃ rammaṃ vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.15| Kadāhaṃ antepuraṃ rammaṃ sudhāmattikalepanaṃ pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.16| Kadāhaṃ antepuraṃ rammaṃ sucigandhaṃ manoramaṃ pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.17| Kadāhaṃ kūṭāgāre ca vibhatte bhāgaso mite @Footnote: 1 Ma. vedehe. ito paraṃ īdisameva. Pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.18| Kadāhaṃ kūṭāgāre ca sudhāmattikalepane pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.19| Kadāhaṃ kūṭāgāre ca sucigandhe manorame pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.20| Kadāhaṃ kūṭāgāre ca litte candanaphosite pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.21| Kadāhaṃ suvaṇṇapallaṅke goṇake cittasanthate pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.22| Kadāhaṃ maṇipallaṅke goṇake cittasanthate pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.23| Kadāhaṃ kappāsakoseyyaṃ khomakodumbarāni ca pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.24| Kadāhaṃ pokkharaṇī rammā cākavākapakūjitā 1- maṇḍālakehi sañchannā padumuppalakehi ca pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.25| Kadāhaṃ hatthigumbe ca sabbālaṅkārabhūsite suvaṇṇakacche mātaṅge hemakappanivāsase |453.26| āruḷhe gāmanīyebhi tomaraṅkusapāṇibhi pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. @Footnote: 1 Ma. cakkavākapakūjitā. |453.27| Kadāhaṃ assagumbe ca sabbālaṅkārabhūsite ājānīyeva jātiyā sindhave sīghavāhane |453.28| āruḷhe gāmanīyebhi indiyācāpadhāribhi 1- pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.29| Kadāhaṃ rathaseniyo sannaddhe ussitaddhaje dīpe athopi veyyagghe sabbālaṅkārabhūsite |453.30| āruḷhe gāmanīyebhi cāpahatthehi cammibhi 2- pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.31| Kadāhaṃ sovaṇṇarathe sannaddhe ussitaddhaje dīpe athopi veyyagghe sabbālaṅkārabhūsite |453.32| āruḷhe gāmanīyebhi cāpahatthehi cammibhi pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.33| Kadāhaṃ sajjhurathe ca sannaddhe ussitaddhaje dīpe athopi veyyagghe sabbālaṅkārabhūsite |453.34| āruḷhe gāmanīyebhi cāpahatthehi cammibhi pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.35| Kadāhaṃ assarathe ca sannaddhe ussitaddhaje dīpe athopi veyyagghe sabbālaṅkārabhūsite |453.36| āruḷhe gāmanīyebhi cāpahatthehi cammibhi pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. @Footnote: 1 Ma. illiyācāpadhāribhi . 2 Ma. vammibhi. ito paraṃ īdisameva. |453.37| Kadāhaṃ oṭṭharathe ca sannaddhe ussitaddhaje dīpe athopi veyyagghe sabbālaṅkārabhūsite |453.38| āruḷhe gāmanīyebhi cāpahatthehi cammibhi pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.39| Kadāhaṃ goṇarathe ca sannaddhe ussitaddhaje dīpe athopi veyyagghe sabbālaṅkārabhūsite |453.40| āruḷhe gāmanīyebhi cāpahatthehi cammibhi pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.41| Kadāhaṃ ajarathe ca sannaddhe ussitaddhaje dīpe athopi veyyagghe sabbālaṅkārabhūsite |453.42| āruḷhe gāmanīyebhi cāpahatthehi cammibhi pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.43| Kadāhaṃ meṇḍarathe ca sannaddhe ussitaddhaje dīpe athopi veyyagghe sabbālaṅkārabhūsite |453.44| āruḷhe gāmanīyebhi cāpahatthehi cammibhi pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.45| Kadāhaṃ migarathe ca sannaddhe ussitaddhaje dīpe athopi veyyagghe sabbālaṅkārabhūsite |453.46| āruḷhe gāmanīyebhi cāpahatthehi cammibhi pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.47| Kadāhaṃ hatthārohe ca sabbālaṅkārabhūsite nīlacammadhare sūre tomaraṅkusapāṇino pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.48| Kadāhaṃ assārohe ca sabbālaṅkārabhūsite nīlacammadhare sūre indiyācāpadhārino 1- pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.49| Kadāhaṃ rathārohe ca sabbālaṅkārabhūsite nīlacammadhare sūre cāpahatthe kalāpino 2- pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.50| Kadāhaṃ dhanuggahe ca sabbālaṅkārabhūsite nīlacammadhare sūre cāpahatthe kalāpino 2- pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.51| Kadāhaṃ rājaputte ca sabbālaṅkārabhūsite citracammadhare 3- sūre kañcanāveḷudhārino 4- pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.52| Kadāhaṃ ariyagaṇe vatthavante 5- alaṅkate haricandanalittaṅge kāsikuttamadhārino 6- pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.53| Kadāhaṃ amaccagaṇe sabbālaṅkārabhūsite pītacammadhare sūre purato gacchamālino 7- @Footnote: 1 Ma. illiyācāpadhārine . 2 Ma. kalāpine . 3 Ma. citravammadhare . 4-6 Ma. ... @dhārine . 5 Ma. vatavante . 7 Ma. gacchamāline. Pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.54| Kadāhaṃ sattasatā bhariyā sabbālaṅkārabhūsitā pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.55| Kadāhaṃ sattasatā bhariyā susaññā tanumajjhimā pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.56| Kadāhaṃ sattasatā bhariyā assavā piyabhāṇinī pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.57| Kadāhaṃ satapalakaṃsaṃ sovaṇṇaṃ satarājikaṃ pahāya pabbajissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.58| Kadā su maṃ hatthigumbā sabbālaṅkārabhūsitā suvaṇṇakacchā mātaṅgā hemakappanivāsasā |453.59| āruḷhā gāmanīyebhi tomaraṅkusapāṇibhi yantaṃ maṃ nānuyissanti taṃ kadā su bhavissati. |453.60| Kadā su maṃ assagumbā sabbālaṅkārabhūsitā ājānīyāva jātiyā sindhavā sīghavāhanā |453.61| āruḷhā gāmanīyebhi indiyācāpadhāribhi yantaṃ maṃ nānuyissanti taṃ kadā su bhavissati. |453.62| Kadā su maṃ rathaseniyo sannaddhā ussitaddhajā dīpā athopi veyyagghā sabbālaṅkārabhūsitā |453.63| āruḷhā gāmanīyebhi cāpahatthehi cammibhi Yantaṃ maṃ nānuyissanti taṃ kadā su bhavissati. |453.64| Kadā su maṃ suvaṇṇarathā sannaddhā ussitaddhajā dīpā athopi veyyagghā sabbālaṅkārabhūsitā |453.65| āruḷhā gāmanīyebhi cāpahatthehi cammibhi yantaṃ maṃ nānuyissanti taṃ kadā su bhavissati. |453.66| Kadā su maṃ sajjhurathā sannaddhā ussitaddhajā dīpā athopi veyyagghā sabbālaṅkārabhūsitā |453.67| āruḷhā gāmanīyebhi cāpahatthehi cammibhi yantaṃ maṃ nānuyissanti taṃ kadā su bhavissati. |453.68| Kadā su maṃ assarathā sannaddhā ussitaddhajā dīpā athopi veyyagghā sabbālaṅkārabhūsitā |453.69| āruḷhā gāmanīyebhi cāpahatthehi cammibhi yantaṃ maṃ nānuyissanti taṃ kadā su bhavissati. |453.70| Kadā su maṃ oṭṭharathā sannaddhā ussitaddhajā dīpā athopi veyyagghā sabbālaṅkārabhūsitā |453.71| āruḷhā gāmanīyebhi cāpahatthehi cammibhi yantaṃ maṃ nānuyissanti taṃ kadā su bhavissati. |453.72| Kadā su maṃ goṇarathā sannaddhā ussitaddhajā dīpā athopi veyyagghā sabbālaṅkārabhūsitā |453.73| āruḷhā gāmanīyebhi cāpahatthehi cammibhi Yantaṃ maṃ nānuyissanti taṃ kadā su bhavissati. |453.74| Kadā su maṃ ajarathā sannaddhā ussitaddhajā dīpā athopi veyyagghā sabbālaṅkārabhūsitā |453.75| āruḷhā gāmanīyebhi cāpahatthehi cammibhi yantaṃ maṃ nānuyissanti taṃ kadā su bhavissati. |453.76| Kadā su maṃ meṇḍarathā sannaddhā ussitaddhajā dīpā athopi veyyagghā sabbālaṅkārabhūsitā |453.77| āruḷhā gāmanīyebhi cāpahatthehi cammibhi yantaṃ maṃ nānuyissanti taṃ kadā su bhavissati. |453.78| Kadā su maṃ migarathā sannaddhā ussitaddhajā dīpā athopi veyyagghā sabbālaṅkārabhūsitā |453.79| āruḷhā gāmanīyebhi cāpahatthehi cammibhi yantaṃ maṃ nānuyissanti taṃ kadā su bhavissati. |453.80| Kadā su maṃ hatthārohā sabbālaṅkārabhūsitā nīlacammadharā sūrā tomaraṅkusapāṇino yantaṃ maṃ nānuyissanti taṃ kadā su bhavissati. |453.81| Kadā su maṃ assārohā sabbālaṅkārabhūsitā nīlacammadharā sūrā indiyācāpadhārino yantaṃ maṃ nānuyissanti taṃ kadā su bhavissati. |453.82| Kadā su maṃ rathārohā sabbālaṅkārabhūsitā Nīlacammadharā sūrā cāpahatthā kalāpino yantaṃ maṃ nānuyissanti taṃ kadā su bhavissati. |453.83| Kadā su maṃ dhanuggahā sabbālaṅkārabhūsitā nīlacammadharā sūrā cāpahatthā kalāpino yantaṃ maṃ nānuyissanti taṃ kadā su bhavissati. |453.84| Kadā su maṃ rājaputtā sabbālaṅkārabhūsitā citracammadharā sūrā kañcanāveḷadhārino yantaṃ maṃ nānuyissanti taṃ kadā su bhavissati. |453.85| Kadā su maṃ ariyagaṇā vatthavantā 1- alaṅkatā haricandanalittaṅgā kāsikuttamadhārino yantaṃ maṃ nānuyissanti taṃ kadā su bhavissati. |453.86| Kadā su maṃ amaccagaṇā sabbālaṅkārabhūsitā pītacammadharā sūrā purato gacchamālinī 2- yantaṃ maṃ nānuyissanti taṃ kadā su bhavissati. |453.87| Kadā su maṃ sattasatā bhariyā sabbālaṅkārabhūsitā yantaṃ maṃ nānuyissanti taṃ kadā su bhavissati. |453.88| Kadā su maṃ sattasatā bhariyā susaññā tanumajjhimā yantaṃ maṃ nānuyissanti taṃ kadā su bhavissati. |453.89| Kadā su maṃ sattasatā bhariyā assavā piyabhāṇinī yantaṃ maṃ nānuyissanti taṃ kadā su bhavissati. @Footnote: 1 Ma. vatavantā . 2 Ma. gacchamālino. |453.90| Kadāhaṃ pattaṃ gahetvāna muṇḍo saṅghāṭipāruto piṇḍikāya carissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.91| Kadāhaṃ paṃsukūlānaṃ ujjhitānaṃ mahāpathe saṅghāṭiṃ dhārayissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.92| Kadāhaṃ sattāhaṃ meghe 1- ovuṭṭhe allacīvaro piṇḍikāya carissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.93| Kadāhaṃ sabbaṇhaṃ 2- gantvā rukkhā rukkhaṃ vanā vanaṃ anapekkho carissāmi 3- taṃ kadā su bhavissati. |453.94| Kadāhaṃ giriduggesu pahīnabhayabheravo adutiyo gamissāmi 4- taṃ kadā su bhavissati. |453.95| Kadāhaṃ vīṇarujjakova 5- sattatantiṃ manoramaṃ cittaṃ ujuṃ karissāmi taṃ kadā su bhavissati. |453.96| Kadāhaṃ rathakārova parikantaṃ upāhanaṃ kāmasaṃyojane checchaṃ ye dibbe ye ca mānuse.
|454.1| Tā ca sattasatā bhariyā sabbālaṅkārabhūsitā bāhā paggayha pakkanduṃ kasmā no vijahissasi. |454.2| Tā ca sattasatā bhariyā susaññā tanumajjhimā bāhā paggayha pakkanduṃ kasmā no vijahissasi. |454.3| Tā ca sattasatā bhariyā assavā piyabhāṇinī bāhā paggayha pakkanduṃ kasmā no vijahissasi. @Footnote: 1 Ma. sattāhasammeghe . 2 Sī. Ma. sabbahaṃ ṭhānaṃ. Yu. sabbāhaṃ ṭhānaṃ. @ 3 Ma. gamissāmi. Sī. Yu. viharissāmi . 4 Sī. Yu. viharissāmi. @ 5 Ma. vīṇaṃva rujjako. |454.4| Tā ca sattasatā bhariyā sabbālaṅkārabhūsitā hitvā sampadavī 1- rājā pabbajjāya purakkhito. |454.5| Tā ca sattasatā bhariyā susaññā tanumajjhimā hitvā sampadavī 1- rājā pabbajjāya purakkhito. |454.6| Tā ca sattasatā bhariyā assavā piyabhāṇinī hitvā sampadavī 1- rājā pabbajjāya purakkhito. |454.7| Hitvā satapallakaṃsaṃ sovaṇṇaṃ satarājikaṃ aggahi mattikāpattaṃ taṃ dutiyābhisecanaṃ.
|455.1| Bhesmā aggisamā jālā kosā ḍayhanti bhāgaso rajataṃ jātarūpañca muttā veḷuriyā bahū |455.2| maṇayo saṅkhamuttā ca vatthakaṃ 2- haricandanaṃ ajinaṃ dantabhaṇḍañca lohaṃ kāḷāyasaṃ bahuṃ ehi rāja nivattassu mā te taṃ vinassā 3- dhanaṃ.
Susukhaṃ vata jīvāma yesanno natthi kiñcanaṃ mithilāya ḍayhamānāya na me kiñci aḍayhatha.
Aṭaviyo samuppannā raṭṭhaṃ viddhaṃsayanti te ehi rāja nivattassu mā raṭṭhaṃ vinassā 3- idaṃ.
|458.1| Susukhaṃ vata jīvāma yesanno natthi kiñcanaṃ raṭṭhe vilumpamānamhi na me kiñci ahāratha @Footnote: 1 Sī. sampaddayī. Ma. sampaddavī . 2 Ma. vatthikaṃ . 3 Ma. vinasā. |458.2| Susukhaṃ vata jīvāma yesanno natthi kiñcanaṃ pītibhakkhā bhavissāma devā ābhassarā yathā.
Kimheso mahato ghoso kā nu gāmeva kīḷiyā samaṇa tveva pucchāmi katthesobhisaṭo jano.
Mamaṃ ohāya gacchantaṃ etthesobhisaṭo jano sīmātikkamanaṃ yantaṃ munimonassa pattiyā missaṃ nandīhi gacchantaṃ kiṃ jānamanupucchasi.
Māssu tiṇṇo amaññittho 1- sarīraṃ dhārayaṃ imaṃ atīraṇeyyamidaṃ kammaṃ bahū hi paripanthayo.
Ko nu me paripanthassa mama evaṃvihārino yo neva diṭṭhe nādiṭṭhe kāmānamabhipatthaye.
Niddā tandi vijambhitā arati bhattasammado āvasanti sarīraṭṭhā bahū hi paripanthayo.
Kalyāṇaṃ vata maṃ bhavaṃ brāhmaṇa anusāsasi brāhmaṇa tveva pucchāmi ko nu tvamasi mārisa.
|465.1| Nārado iti nāmena kassapo iti maṃ vidū bhoto saṅkāse āgacchiṃ sādhu sabbhi samāgamo. |465.2| Tassa te sabbo ānando vihāro upavattatu yadūnaṃ taṃ paripūrehi khantiyā upasamena ca. |465.3| Pasāraya sannatañca unnatañca pahāraya 2- @Footnote: 1 Ma. amaññittha . 2 Ma. pasārayu. Kammaṃ vijjañca dhammañca sakkatvāna paribbaja.
|466.1| Bahū hatthī ca asse ca nagare janapadāni ca hitvā janaka pabbajito kapāle 1- ratimajjhagā |466.2| kacci nu te jānapadā mittāmaccā ca ñātakā dūbhiṃ akaṃsu janaka kasmā te taṃ aruccatha.
Na migājina jātucche ahaṃ kiñci kudācanaṃ adhammena jine ñātiṃ na cāpi ñātayo mamaṃ.
Disvāna lokavattantaṃ khajjantaṃ kaddamīkataṃ haññare vajjhare cettha yattha sanno 2- puthujjano etāhaṃ upamaṃ katvā bhikkhakosmi migājina.
Ko nu te bhagavā satthā kassetaṃ vacanaṃ suciṃ 3- na hi kappaṃ vā vijjaṃ vā paccakkhāya rathesabha samaṇamāhu vattantaṃ yathā dukkhassatikkamo.
|470.1| Na migājana jātucche ahaṃ kiñci kudācanaṃ samaṇaṃ brāhmaṇaṃ vāpi sakkatvā anupāvisiṃ. |470.2| Mahatā cānubhāvena gacchanto siriyā jalaṃ gīyamānesu gītesu vajjamānesu vaggusu |470.3| tūriyatālitasaṅghuṭṭhe 4- sammatālasamāhite sa migājina maddakkhiṃ phaliṃ ambaṃ tirocchadaṃ tudamānaṃ 5- manussehi phalakāmehi jantubhi @Footnote: 1 Sī. Yu. kapalle . 2 Sī. satto . 3 Ma. suci . 4 Ma. tūriyatāḷasaṅghuṭṭhe. @ 5 Sī. tujjamānaṃ. Ma. haññamānaṃ. Yu. taddamānaṃ. |470.4| So khohataṃ siriṃ hitvā orohitvā migājina mūlaṃ ambassupāgañchiṃ phalino nipphalassa ca |470.5| phaliṃ ambaṃ hataṃ disvā viddhastaṃ vinalīkataṃ 1- athekaṃ itaraṃ ambaṃ nīlobhāsaṃ manoramaṃ |470.6| evameva nūnamhepi issare bahukaṇṭake amittā no vadhissanti yathā ambo phalī hato |470.7| ajinamhi haññate dīpi nāgo dantehi haññati dhanamhi dhanino hanti aniketamasanthavaṃ phalī ambo aphalo ca te satthāro ubho mama.
|471.1| Sabbo jano sabyādhito 2- rājā pabbajito iti hatthārohā anīkaṭṭhā rathikā pattikārakā |471.2| assāsayitvā janataṃ ṭhapayitvā paṭicchadaṃ puttaṃ rajje ṭhapetvāna atha pacchā pabbajissasi.
Cattā mayā jānapadā mittāmaccā ca ñātakā santi puttā videhānaṃ dīghāvu raṭṭhavaḍḍhano te rajjaṃ kārayissanti mithilāyaṃ pajāpati.
|473.1| Ehi taṃ anusikkhāmi yaṃ vākyaṃ mama ruccati rajjaṃ tuvaṃ kārayantī 3- pāpaṃ duccaritaṃ bahuṃ kāyena vācā manasā yena gacchasi duggatiṃ |473.2| paradinnakena paraniṭṭhitena piṇḍena yāpeti 4- sa dhīradhammo. @Footnote: 1 Ma. vinaḷīkataṃ . 2 Ma. pabyādhito . 3 Ma. kārayasi . 4 Ma. yāpehi.
Yopi catutthe bhattakāle na bhuñje ajjhuṭṭhamāriva 1- khudāya miyye na tveva piṇḍaṃ lulitaṃ anariyaṃ kulaputtarūpo sappuriso nu seve tayidaṃ na sādhu tayidaṃ na suṭṭhu sunakhucchiṭṭhakaṃ janaka bhuñjase tuvaṃ.
Na cāpi me sīvali so abhakkho yaṃ hoti cattaṃ gihino sunakhassa vā yekeci bhogā idha dhammaladdhā sabbo so bhakkho anavayoti 2- vutto.
Kumārike upaseniye niccaṃ niggalamaṇḍite kasmā te eko bhujo janati 3- eko te na janatī 3- bhujo.
|477.1| Imasmiṃ me samaṇa hatthe paṭimukkā dunīvarā 4- saṅghaṭṭā jāyate saddo dutiyasseva sā gati |477.2| imasmiṃ me samaṇa hatthe paṭimukko ekanīvaro 5- so adutiyo na janati munibhūtova tiṭṭhati |477.3| vivādappatto dutiyo keneko vivadissati tassa te saggakāmassa ekattamuparocataṃ.
|478.1| Suṇasi sīvali gāthā kumāriyā paveditā pesiyā maṃ garahittho dutiyasseva sā gati @Footnote: 1 Sī. ajaddhumārīva. Ma. ajṭṭhamārīva. Yu. ajaddhumāriva . 2 Sī. Yu. anavajjoti. @ 3 saṇati ... saṇatī itipi . 4 Sī. Yu. dunīdhurā . 5 Sī. Yu. ekanīdhuro. |478.2| Ayaṃ dvedhā patho bhadde anuciṇṇo pathāvihi tesaṃ tvaṃ ekaṃ gaṇhāhi ahamekaṃ punāparaṃ |478.3| mā ca 1- maṃ tvaṃ pati meti nāhaṃ bhariyāti taṃ puna 2- . Imameva kathayantā thūṇaṃ nagaramupāgamuṃ. |478.4| Koṭṭhake usukārassa bhattakāle upaṭṭhite tatra ca so usukāro ekaṃ daṇḍaṃ ujuṃ kataṃ ekañca cakkhuṃ niggayha jimhamekena pekkhati.
Evanno sādhu passasi usukāra suṇohi me yadekaṃ cakkhuṃ niggayha jimhamekena pekkhasi.
|480.1| Dvīhi samaṇa cakkhūhi visālaṃ viya khāyati appatvā 3- paramaṃ 4- liṅgaṃ nujubhāvāya kappati. |480.2| Ekañca cakkhuṃ niggayha jimhamekena pekkhato sampatvā paramaṃ liṅgaṃ ujubhāvāya kappati. |480.3| Vivādappatto dutiyo keneko vivadissati tassa te saggakāmassa ekattamuparocataṃ.
|481.1| Suṇasi sīvali gāthā usukārena veditā pesiyā maṃ garahittho dutiyasseva sā gati |481.2| ayaṃ dvedhā patho bhadde anuciṇṇo pathāvihi tesaṃ tvaṃ ekaṃ gaṇhāhi ahamekaṃ punāparaṃ |481.3| neva maṃ 5- tvaṃ pati meti nāhaṃ bhariyāti taṃ puna 6- @Footnote: 1-5 Ma. mā vaca . 2-6 Ma. vā puna . 3 Ma. asampatvā . 4 Sī. Yu. paraṃ. Muñjā isakā pabyūḷhā 1- ekā vihara sīvalīti. Mahājanakajātakaṃ dutiyaṃ.
ที่มา: พระไตรปิฎกบาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ เล่มที่ ๒๘ ข้อ ๔๔๒
ดูหัวข้อนี้ในพระไตรปิฎก เล่มที่ ๒๘