ปุฏภัตตชาดก
ว่าด้วยการคบ
เล่มที่ ๒๗ · ข้อ ๒๙๕ · บรรทัด ๑๗๐๐ · ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑
อรรถกถาชาดก
เรื่องเล่า
พระศาสดาเมื่อประทับอยู่ ณ พระเชตวันมหาวิหาร ทรงปรารภกุฎุมพีคนหนึ่ง ตรัสพระธรรมเทศนานี้ มีคำเริ่มต้นว่านเม นมนฺตสฺส ดังนี้.
ได้ยินว่า กุฎุมพีชาวกรุงสาวัตถีผู้หนึ่ง ได้ทำการค้าขายกับกุฎุมพีชาวชนบทผู้หนึ่ง. กุฎุมพีชาวกรุงนั้นได้พาภรรยาของตนไปหาผู้เก็บเงินของกุฎุมพีชาวชนบทนั้น. ผู้เก็บเงินบอกว่าเราไม่สามารถจะให้ได้ จึงไม่ให้อะไรไป. กุฎุมพีชาวกรุงโกรธไม่ยอมบริโภคอาหารออกไปเลย. ครั้งนั้นบุรุษผู้เดินทางทั้งหลายเห็นกุฎุมพีชาวกรุงผู้นั้นหิวโหยในระหว่างทาง จึงให้ห่อข้าวด้วยบอกว่า ท่านจงแบ่งให้ภรรยาด้วย แล้วบริโภคเถิด. กุฎุมพีชาวกรุงรับห่อข้าวแล้ว ไม่อยากให้ภรรยา จึงกล่าวว่า แน่ะน้องตรงนี้เป็นถิ่นโจร น้องจงล่วงหน้าไปก่อน ส่งภรรยาไปแล้ว จึงบริโภคอาหารจนหมด แล้วเอาห่อเปล่า ๆ มาพูดว่า น้องพวกบุรุษเดินทางให้ห่อเปล่า ๆ ไม่มีข้าวเลย. ภรรยารู้ว่าสามีบริโภคแต่ผู้เดียว ก็มีความน้อยใจ. ทั้งสองสามีภรรยาผ่านไปทางหลังพระเชตวันมหาวิหาร จึงแวะเข้าไปเชตวันมหาวิหารด้วยคิดว่าจักดื่มน้ำ. แม้พระศาสดาก็ประทับนั่งคอยดูการมาของสามีภรรยานั้น ใต้ร่มเงาพระคันธกุฏี ดุจพราหมณ์ดักเนื้อฉะนั้น. สามีภรรยาพบพระศาสดาแล้ว จึงเข้าไปถวายบังคมนั่งแล้ว. พระศาสดาทรงกระทำการปฏิสันถารกับสามีภรรยานั้น ตรัสถามว่า อุบาสิกาสามีท่านเอาใจใส่ห่วงใยท่านดีอยู่หรือ. ภรรยากราบทูลว่าข้าแต่พระองค์ ข้าพระองค์มีความห่วงใยต่อเขา แต่เขาไม่มีความห่วงใยต่อข้าพระองค์เลย วันอื่นยกไว้เถิด วันนี้เองสามีของข้าพระองค์นี้ได้ข้าวห่อมาห่อหนึ่งในระหว่างทาง ไม่แบ่งให้ข้าพระองค์ บริโภคเฉพาะตน. พระศาสดาตรัสว่า อุบาสิกาท่านเป็นผู้เอาใจใส่ห่วงใยสามีเสมอมา สามีของท่านนั้นไม่ห่วงใยท่านเลย แต่พอรู้คุณของท่าน เพราะอาศัยบัณฑิต ครั้งนั้นจึงได้มอบความเป็นใหญ่ทั้งปวงให้ นางทูลอาราธนาขอให้เล่าจึงทรงนำเรื่องอดีตมาตรัสเล่า.
ในอดีตกาลครั้งพระเจ้าพรหมทัตเสวยราชสมบัติอยู่ในกรุงพาราณสี พระโพธิสัตว์อุบัติในตระกูลอำมาตย์ ครั้นเจริญวัย ได้เป็นผู้สอนอรรถและธรรมของพระเจ้าพรหมทัต. ครั้งนั้นพระราชาทรงระแวงโอรสของพระองค์ว่าจะกบฎต่อพระองค์จึงทรงเนรเทศออกเสียจากอาณาจักรนั้น. พระโอรสนั้นพาชายาของตนออกจากนครไปอาศัยอยู่ที่หมู่บ้านแคว้นกาสีแห่งหนึ่ง. ครั้นต่อมาพระโอรสนั้นทราบข่าวว่า พระบิดาสวรรคตแล้วคิดว่า เราจักไปครองราชสมบัติอันเป็นสมบัติของตระกูล จึงกลับมาสู่เมืองพาราณี ได้ข้าวห่อในระหว่างทาง โดยผู้ให้สั่งว่าจงแบ่งให้ภรรยาบ้าง แล้วบริโภคเถิด ไม่ยอมให้ชายานั้น บริโภคเสียเองทั้งหมด. นางเสียใจว่า บุรุษนี้ใจคอโหดร้ายจริงหนอ.
พระโอรสนั้นครองราชสมบัติในกรุงพาราณสีแล้ว ตั้งนางไว้ในตำแหน่งอัครมเหสี มิได้ประทานเครื่องสักการะและยกย่องอย่างอื่น โดยทรงเห็นว่า เท่านั้นก็พอแล้วสำหรับนาง แม้แต่คำว่าเจ้าเป็นอยู่อย่างไร ก็มิได้ตรัสถามนางเลย. พระโพธิสัตว์คิดว่าพระเทวีนี้มีอุปการะมาก มีความจงรักภักดีต่อพระราชา. แต่พระราชามิได้สนพระทัยถึงพระนางแม้แต่น้อย. เราจักให้พระองค์ทรงประทานเครื่องสักการะและยกย่องพระนาง จึงเข้าไปเฝ้าพระเทวี ไว้ระยะพอสมควรแล้วยืนอยู่ ณ ส่วนข้างหนึ่ง เมื่อตรัสถามว่า อะไรเล่าพ่อ จึงทูลเพื่อต่อเรื่องราวขึ้นว่า ข้าแต่พระเทวีข้าพระองค์รับราชการบำรุงพระองค์ไม่ควรจะให้ท่อนผ้าหรือก้อนข้าวแก่มารดาบิดาผู้แก่เฒ่าบ้างเทียวหรือ. พระเทวีตรัสว่าแม้ตัวเราเองยังไม่ได้อะไรเลย เราจะเอาอะไรให้ท่านเล่า ในเวลาที่ได้เราก็ให้ท่านมิใช่หรือ. แต่บัดนี้พระราชามิได้พระราชทานอะไรให้เรา. การพระราชทานอย่างอื่นจงยกไว้เถิด พระองค์เมื่อกำลังเสด็จเพื่อจะรับราชสมบัติ ได้ข้าวห่อหนึ่งในระหว่างทาง ยังมิได้ประทานแม้แต่อาหารแก่เรา พระองค์เสวยเสียเองหมด. พระโพธิสัตว์ทูลถามว่า ข้าแต่พระแม่เจ้า พระองค์จักกล้าทูลอย่างนี้ในสำนักพระราชาหรือ ตรัสว่า กล้าซิ พ่อคุณ จึงทูลว่าถ้าเช่นนั้น ในเวลาที่ข้าพระองค์เฝ้าอยู่ในราชสำนักวันนี้แหละเมื่อข้าพระองค์ทูลถามขึ้น ขอพระนางจงตรัสอย่างนี้ วันนี้แหละข้าพระองค์จักให้พระราชารู้สึกคุณของพระองค์. ครั้นทูลอย่างนี้แล้วพระโพธิสัตว์จึงล่วงหน้าไปก่อน ยืนเฝ้าพระราชา. ฝ่ายพระเทวีก็ไปยืนเฝ้าพระราชา.
ลำดับนั้นพระโพธิสัตว์กราบทูลพระเทวีว่า ข้าแต่พระแม่อยู่หัว พระแม่เจ้าทรงมีพระทัยจืดเหลือเกิน การที่พระแม่เจ้าจะให้ท่อนผ้าหรือเพียงก้อนข้าวแก่มารดาบิดาไม่สมควรหรือ. พระเทวีตรัสว่า เราเองยังไม่ได้อะไรจากพระราชา จักเอาอะไรให้ท่านเล่า. พระโพธิสัตว์ทูลถามว่า พระองค์ได้ตำแหน่งอัครมเหสีมิใช่หรือ. พระเทวีตรัสว่า แน่ะพ่อ เมื่อไม่มีการยกย่องตำแหน่งอัครมเหสีจักทำอะไรได้ พระราชาของท่านจักพระราชทานอะไรแก่เราในบัดนี้เล่า พระองค์ได้ข้าวห่อระหว่างทางยังไม่พระราชทานให้สักหน่อย เสวยเสียเอง. พระโพธิสัตว์ทูลถามว่า ข้าแต่พระมหาราชได้ยินว่าอย่างนั้นหรือ. พระราชาทรงรับ พระโพธิสัตว์ทราบว่า พระราชาทรงรับแล้วจึงทูลว่าข้าแต่พระแม่เจ้า ถ้าเช่นนั้นพระองค์จะมีประโยชน์อะไร ด้วยการประทับอยู่ที่นี้ ตั้งแต่กาลไม่เป็นที่รักของพระราชา เพราะการร่วมกับผู้ไม่เป็นที่รักเป็นทุกข์ในโลก เมื่อพระองค์ประทับอยู่ที่นี้ การร่วมกับความไม่เป็นที่รักของพระราชาจักเป็นทุกข์. ธรรมดาว่าสัตว์เหล่านี้ย่อมคบผู้ที่คบด้วย รู้ผู้ที่ไม่คบว่าเขาไม่อยากคบ ก็พึงไปเสียที่อื่น ด้วยว่าที่อาศัยคือ โลกกว้างใหญ่แล้วได้กล่าวคาถาว่า :-
บุคคลควรนอบน้อมต่อผู้ที่นอบน้อมตน ควรคบกับผู้ที่คบตน ควรทำกิจตอบแทนแก่ผู้ที่ ช่วยทำกิจของตน ไม่ควรทำประโยชน์แก่ผู้ ปรารถนาความฉิบหายให้และไม่ควรคบกับผู้ ที่ไม่คบตน. บุคคลควรละทิ้งผู้ที่ละทิ้งตน ไม่ควรทำ ความอาลัยรักใคร่ในบุคคลเช่นนั้น ไม่ควร สมาคมกับคนที่เขาไม่ใฝ่ใจกับตน นกรู้ว่าต้นไม้ หมดผลแล้ว ก็ละทิ้งไปหาต้นไม้อื่น เพราะโลก เป็นของกว้างใหญ่
ในบทเหล่านั้นบทว่า นเม นมนฺตสฺส ภเช ภชนฺตํ ความว่าบุคคลควรนอบน้อมตอบผู้ที่นอบน้อมตน คือควรคบผู้ที่คบตนเท่านั้น. บทว่า กิจฺจานุกุพฺพสฺส กเรยฺย กิจฺจํ ความว่า บุคคลควรช่วยทำกิจที่เกิดขึ้นแก่ผู้ที่ช่วยทำกิจอันเกิดแก่ตน. บทว่าจเช จชนฺตํ วนถํ น กยิรา. ได้แก่ ควรละทิ้งผู้ที่ละทิ้งตน ไม่ควรทำความอาลัย กล่าวคือความเยื่อใยในผู้นั้นแม้แต่น้อย. บทว่า อเปตจิตฺเตน ได้แก่ ผู้มีจิตเลื่อนลอย. บทว่า น สมฺภเชยฺย คือไม่ควรสมาคมกับคนเช่นนั้น. บทว่า ทิโช ทุมํ ได้แก่ เหมือนนกเมื่อก่อนต้นไม้ผลิผล เมื่อสิ้นผลแล้วก็รู้ว่าต้นไม้นี้ไม่มีผลแล้วก็ทิ้งต้นไม้นั้นไปหาต้นไม้อื่น ฉันใดพึงแสวงต้นไม้อื่นฉันนั้น. เพราะโลกนี้กว้างใหญ่ พระองค์จักได้บุรุษคนหนึ่งผู้มีความเสน่หาในพระองค์แน่แท้.
พระเจ้าพาราณสีทรงสดับดังนั้นแล้ว ได้พระราชทานอิสริยยศทั้งปวงแก่พระเทวี. ตั้งแต่นั้นมาก็อยู่กันอย่างพร้อมเพรียงชื่นชม.
พระศาสดาทรงนำพระธรรมเทศนานี้มาแล้ว ทรงประกาศสัจธรรม ทรงประชุมชาดก. เมื่อจบสัจธรรม สามีภรรยาตั้งอยู่ในโสดาปัตติผล. สามีภรรยาในครั้งนั้นได้เป็นสองสามีภรรยาในครั้งนี้ ส่วนอำมาตย์บัณฑิต คือเราตถาคตนี้แล.
จบ อรรถกถาปุฏภัตตชาดกที่ ๓
ที่มา: อรรถกถาชาดก ฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย ผ่าน E-Tipitaka เล่ม ๕๗ หน้า ๓๙๕–๔๐๐ · เนื้อความเป็นของเจ้าของต้นฉบับ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที
ทุกนิบาตชาดก ๑๗ ข้อ
คาถา
ตัวบทพระไตรปิฎกของชาดกเรื่องนี้ คือคาถา ๑๗ ข้อข้างล่าง เรื่องเล่าข้างบนคืออรรถกถาที่อธิบายคาถาเหล่านี้
อรรถกถาบาลี อักษรไทย
๓ ปุฏภตฺตชาตกํ
นเม นมนฺตสฺสาติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ กุฏุมฺพิกํ อารพฺภ กเถสิ ฯ
สาวตฺถินครวาสี กิเรโก กุฏุมฺพิโก เอเกน ชานปทกุฏุมฺพิเกน สทฺธึ โวหารํ อกาสิ ฯ โส อตฺตโน ภริยํ อาทาย ตสฺส ธารณกสฺส สนฺติกํ อคมาสิ ฯ ธารณโก ทาตุํ น สกฺโกมีติ น กิญฺจิ อทาสิ ฯ อิตโร กุชฺฌิตฺวา ภตฺตํ อภุญฺชิตฺวาว นิกฺขมิ ฯ อถ นํ อนฺตรามคฺเค ฉาตชฺฌตฺตํ ทิสฺวา มคฺคปฏิปนฺนา ปุริสา ภริยายปิ ทตฺวา ภุญฺชาหีติ ภตฺตปุฏํ อทํสุ ฯ โส ตํ คเหตฺวา ตสฺสา อทาตุกาโม หุตฺวา ภทฺเท อิทํ โจรานํ ติฏฺฐนฏฺฐานํ, ตฺวํ ปุรโต ยาหีติ ตํ อุยฺโยเชตฺวา สพฺพํ ภตฺตํ ภุญฺชิตฺวา ตุจฺฉปุฏํ ทสฺเสตฺวา ภทฺเท อภตฺตกตุจฺฉปุฏํ อทํสูติ อาห ฯ สา เตน เอเกน ภุตฺตภาวํ ญตฺวา โทมนสฺสปฺปตฺตา อโหสิ ฯ เต อุโภปิ เชตวนปิฏฺฐิวิหาเรน คจฺฉนฺตา ปานียํ ปิวิสฺสามาติ เชตวนํ ปวิสึสุ ฯ สตฺถาปิ เตสญฺเญว อาคมนํ โอโลเกนฺโต มิคํ คเหตฺวา ฐิตลุทฺทโก วิย คนฺธกุฏิจฺฉายาย นิสีทิ ฯ เต สตฺถารํ ทิสฺวา อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา นิสีทึสุ ฯ สตฺถา เตหิ สทฺธึ ปฏิสนฺถารํ กตฺวา กึ อุปาสิเก อยํ เต ภตฺตา หิตกาโม สเสฺนโหติ ปุจฺฉิ ฯ ภนฺเต อหํ เอตสฺส สเสฺนหา, อยํ ปน มยฺหํ นิเสฺนโห, ติฏฺฐนฺตุ อญฺเญ ทิวสา, อชฺเชเวสนฺตรามคฺเค ปุฏภตฺตํ ลภิตฺวา มยฺหํ อทตฺวา อตฺตนาว ภุญฺชตีติ ฯ อุปาสิเก นิจฺจากาลมฺปิ ตฺวํ เอตสฺส หิตกามา สเสฺนหา, อยํ นิเสฺนโหว, ยทา ปน ปณฺฑิเต นิสฺสาย ตว คุเณ ชานาติ, ตทา สพฺพิสฺสริยํ นิยฺยาเทตีติ วตฺวา ตาย ยาจิโต อตีตํ อาหริ ฯ
อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต อมจฺจกุเล นิพฺพตฺติตฺวา วยปฺปตฺโต ตสฺส อตฺถธมฺมานุสาสโก อโหสิ ฯ อถ นํ ราชา ปทุพฺเภยฺยาปิ เม อยนฺติ อตฺตโน ปุตฺตํ อาสงฺกนฺโต นีหริ ฯ โส อตฺตโน ภริยํ คเหตฺวา นครา นิกฺขมฺม เอกสฺมึ กาสิกคาเม วาสํ กปฺเปสิ ฯ โส อปรภาเค ปิตุ กาลกตภาวํ สุตฺวา กุลสนฺตกํ รชฺชํ คณฺหิสฺสามีติ พาราณสึ ปจฺจาคจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค ภริยายปิ ทตฺวา ภุญฺชาหีติ ปุฏภตฺตํ ลภิตฺวา ตสฺสา อทตฺวา สยเมว ภุญฺชิ ฯ สา กกฺขโฬ วตายํ ปุริโสติ โทมนสฺสปฺปตฺตา อโหสิ ฯ โส พาราณสิยํ รชฺชํ คเหตฺวา ตํ อคฺคมเหสิฏฺฐาเน ฐเปตฺวา เอตฺตกเมว เอติสฺสา อลนฺติ น อญฺญํ สกฺการํ วา สมฺมานํ วา กโรติ, กถํ ยาเปสีติปิ นํ น ปุจฺฉติ ฯ โพธิสตฺโต จินฺเตสิ อยํ เทวี รญฺโญ พหุปฺปการา สเสฺนหา, ราชา ปเนตํ กิสฺมิญฺจิ น มญฺญติ, สกฺการสมฺมานมสฺสา กาเรสฺสามีติ ตํ อุปสงฺกมิตฺวา อุปจารํ กตฺวา เอกมนฺตํ ฐตฺวา กินฺตาตาติ วุตฺเต กถํ สมุฏฺฐาเปตุํ มยํ เทวิ ตุมฺเห อุปฏฺฐหาม, กึ นาม มหลฺลกานํ มาตาปิตูนํ วตฺถกฺขณฺฑํ วา ภตฺตปิณฺฑํ วา ทาตุํ น วฏฺฏตีติ อาห ฯ ตาต อหํ อตฺตนาปิ กิญฺจิ น ลภามิ, ตุมฺหากํ กึ ทสฺสามิ, นนุ ลภนกาเล อทาสึ, อิทานิ ปน เม ราชา น กิญฺจิ เทติ, ติฏฺฐตุ อญฺญํ ทานํ, รชฺชํ คณฺหิตุํ อาคจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค ภตฺตปุฏํ ลภิตฺวา ภตฺตมตฺตมฺปิ เม อทตฺวา อตฺตนาว ภุญฺชีติ ฯ กึ ปน อมฺม รญฺโญ สนฺติเก เอวํ กเถตุํ สกฺขิสฺสถาติ ฯ สกฺขิสฺสามิ ตาตาติ ฯ เตน หิ อชฺเชว มม รญฺโญ สนฺติเก ฐิตกาเล มยิ ปุจฺฉนฺเต เอวํ กเถถ, อชฺเชว โว คุณํ ชานาเปสฺสามีติ ฯ เอวํ วตฺวา โพธิสตฺโต ปุริมตรํ คนฺตฺวา รญฺโญ สนฺติเก อฏฺฐาสิ ฯ สาปิ คนฺตฺวา รญฺโญ สนฺติเก อฏฺฐาสิ ฯ อถ นํ โพธิสตฺโต อมฺม ตุมฺเห อติวิย กกฺขฬา, กินฺนาม ปิตูนํ วตฺถกฺขณฺฑํ วา ภตฺตปิณฺฑมตฺตํ วา ทาตุํ น วฏฺฏตีติ ฯ ตาต อหเมว รญฺโญ สนฺติกา กิญฺจิ น ลภามิ, ตุมฺหากํ กึ ทสฺสามีติ ฯ นนุ อคฺคมเหสิฏฺฐานํ โว ลทฺธนฺติ ฯ ตาต กิสฺมิญฺจิ สมฺมาเน อสติ อคฺคมเหสิฏฺฐานํ กึ กริสฺสติ, อิทานิ เม ตุมฺหากํ ราชา กึ ทสฺสติ, โส อนฺตรามคฺเค ภตฺตปุฏํ ลภิตฺวา ตโต กิญฺจิ อทตฺวา สยเมว ภุญฺชีติ ฯ โพธิสตฺโต เอวํ กิร มหาราชาติ ปุจฺฉิ ฯ ราชา อธิวาเสสิ ฯ โพธิสตฺโต ตสฺส อธิวาสนํ วิทิตฺวา เตน หิ อมฺม รญฺโญ อปฺปิยกาลโต ปฏฺฐาย กึ ตุมฺหากํ อิธ วาเสน, โลกสฺมึ หิ อปฺปิยสมฺปโยโคว ทุกฺโข, ตุมฺหากํ อิธ วาเส สติ รญฺโญ อปฺปิยสมฺปโยโค ทุกฺขํ ภวิสฺสติ, อิเม สตฺตา นาม ภชนฺตํ ภชนฺติ, อภชนฺตํ อภชนภาวํ ญตฺวา อญฺญตฺถ คนฺตพฺพํ, มหนฺโต หิ โลกสนฺนิวาโสติ วตฺวา อิมา คาถา อโวจ
นเม นมนฺตสฺส, ภเช ภชนฺตํ,
กิจฺจานุกุพฺพสฺส กเรยฺย กิจฺจํ,
นานตฺถกามสฺส กเรยฺย อตฺถํ,
อสมฺภชนฺตมฺปิ น สมฺภเชยฺย ฯ
จเช จชนฺตํ, วนถํ น กยิรา,
อเปตจิตฺเตน น สมฺภเชยฺย,
ทิโช ทุมํ ขีณผลํว ญตฺวา
อญฺญํ สเมกฺเขยฺย, มหา หิ โลโกติ ฯ
ตตฺถ นเม นมนฺตสฺส ภเช ภชนฺตนฺติ โย อตฺตโน นมติ ตสฺเสว ปฏินเมยฺย, โย จ ภชติ ตญฺเญว ภเชยฺย ฯ กิจฺจานุกุพฺพสฺส กเรยฺย กิจฺจนฺติ อตฺตโน อุปฺปนฺนํ กิจฺจํ อนุกุพฺพนฺตสฺเสว ตสฺสาปิ อุปฺปนฺนกิจฺจํ ปฏิกเรยฺย ฯ จเช จชนฺตํ, วนถํ น กยิราติ อตฺตานํ ชหนฺตํ ชเหเถว, กิญฺจิ ตสฺมึ ตณฺหาสงฺขาตํ วนถํ น กเรยฺย ฯ อเปตจิตฺเตนาติ วิคตจิตฺเตน วิปลฺลฏฺฐจิตฺเตน ฯ น สมฺภเชยฺยาติ ตถารูเปน สทฺธึ น สมาคจฺเฉยฺย ฯ ทิโช ทุมนฺติ ยถา สกุโณ ปุพฺเพ ผลิตมฺปิ รุกฺขํ ผเล ขีเณ ขีณผโล อยนฺติ ญตฺวา ตํ ฉฑฺเฑตฺวา อญฺญํ สเมกฺขติ ปริเยสติ เอวํ อญฺญํ สเมกฺเขยฺย, มหา หิ เอส โลโก, อวสฺสํ ตุมฺเหสุ สเสฺนหํ เอกํ ปุริสํ ลภิสฺสถาติ ฯ
ตํ สุตฺวา พาราณสิราชา เทวิยา สพฺพิสฺสริยํ อทาสิ ฯ ตโต ปฏฺฐาย สมคฺคา สมฺโมทมานา วสึสุ ฯ
สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา สจฺจานิ ปกาเสตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ฯ สจฺจปริโยสาเน เทฺว ชายปติกา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ ฯ ตทา ชายปติกา อิเมว เทฺว ชายปติกา อเหสุํ, ปณฺฑิตามจฺโจ ปน อหเมวาติ ฯ
ปุฏภตฺตชาตกํ ตติยํ ฯ
-------
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรไทย เล่มที่ ๓๗
ดูหัวข้อนี้ในพระไตรปิฎก เล่มที่ ๒๗