กามชาดก

๔ กามชาตกํ ฯ

กามํ กามยมานสฺสาติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

เอโก กิร สาวตฺถิวาสี พฺราหฺมโณ อจิรวติตีเร เขตฺตกรณตฺถาย อรญฺญํ โกเฏสิ ฯ สตฺถา ตสฺส อุปนิสฺสยํ ทิสฺวา สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย ปวิสนฺโต มคฺคา โอกฺกมฺม เตน สทฺธึ ปฏิสนฺถารํ กตฺวา กึ กโรสิ พฺราหฺมณาติ วตฺวา เขตฺตฏฺฐานํ โกฏาเปสึ โภ โคตมาติ วุตฺเต สาธุ พฺราหฺมณกมฺมํ กโรหีติ วตฺวา อคมาสิ ฯ เอเตเนวุปาเยน ฉินฺนรุกฺเข หาเรตฺวา เขตฺตสฺส โสธนกาเล เกทารพนฺธนกาเล วปนกาเลติ ปุนปฺปุนํ คนฺตฺวา เตน สทฺธึ ปฏิสนฺถารํ อกาสิ ฯ ปุนทิวเส โส พฺราหฺมโณ อชฺช โภ โคตม มยฺหํ วปฺปมงฺคลํ อหํ อิมสฺมึ สสฺเส นิปฺผนฺเน พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส มหาทานํ ทสฺสามีติ อาห ฯ สตฺถา ตุณฺหีภาเวน อธิวาเสตฺวา ปกฺกามิ ฯ ปุเนกทิวสํ พฺราหฺมโณ สสฺสํ โอโลเกนฺโต อฏฺฐาสิ ฯ สตฺถา ตตฺถ กึ กโรสิ พฺราหฺมณาติ ปุจฺฉิตฺวา สสฺสํ โอโลเกมิ โภ โคตมาติ วุตฺเต สาธุ พฺราหฺมณาติ วตฺวา ปกฺกามิ ฯ ตทา พฺราหฺมโณ จินฺเตสิ สมโณ โคตโม อภิณฺหํ อาคจฺฉติ นิสฺสํสยํ ภตฺเตน อตฺถิโก ทสฺสามิสฺส ภตฺตนฺติ ฯ ตสฺเสวํ จินฺเตตฺวา เคหํ คตทิวเส สตฺถาปิ ตตฺถ อคมาสิ ฯ อถ พฺราหฺมณสฺส อติวิย วิสฺสาโส อุปฺปชฺชิ ฯ อถาปรภาเค ปริณเต สสฺเส เสฺว เขตฺตํ ลายิสฺสามีติ สนฺนิฏฺฐานํ กตฺวา นิปนฺเน พฺราหฺมเณ อจิรวติยา อุปริ สพฺพรตฺตึ ฆนกรวสฺสํ วสฺสิ ฯ มโหโฆ อาคนฺตฺวา เอกนาลิมตฺตํปิ อเสเสตฺวา สพฺพํ สสฺสํ สมุทฺทํ ปเวเสสิ ฯ พฺราหฺมโณ โอฆมฺหิ โอสริเต สสฺสวินาสํ โอโลเกตฺวา สกภาเวน สณฺฐาเรตุํ นาสกฺขิ พลวโสกาภิภูโต หตฺเถน อุรํ ปหริตฺวา ปริเทวมาโน เคหํ คนฺตฺวา วิลปนฺโต นิปชฺชิ ฯ สตฺถา ปจฺจูสสมเย โสกาภิภูตํ พฺราหฺมณํ ทิสฺวา พฺราหฺมณสฺส อวสฺสโย ภวิสฺสามีติ ปุนทิวเส สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต ภิกฺขู วิหารํ เปเสตฺวา ปจฺฉาสมเณน สทฺธึ ตสฺส เคหทฺวารํ อคมาสิ ฯ พฺราหฺมโณ สตฺถุ อาคตภาวํ สุตฺวา ปฏิสนฺถารตฺถาย เม สหาโย อาคโต ภวิสฺสตีติ ลทฺธสฺสาโส อาสนํ ปญฺญาเปสิ ฯ สตฺถา ปวิสิตฺวา ปญฺญตฺตาสเน นิสีทิ พฺราหฺมณ กสฺมา ทุพฺพณฺโณสิ กินฺเต อผาสุกนฺติ ปุจฺฉิ ฯ โภ โคตม อจิรวติตีเร มยา รุกฺขจฺเฉทโต ปฏฺฐาย กตํ กมฺมํ ตุมฺเห ชานาถ อหํ อิมสฺมึ สสฺเส นิปฺผนฺเน ตุมฺหากํ ทานํ ทสฺสามีติ วกฺขามิ อิทานิ เม สพฺพนฺตํ สสฺสํ มโหโฆ สมุทฺทเมว ปเวเสสิ ตํ กิญฺจิ อวสิฏฺฐํ นตฺถิ สกฏสตมตฺตํ ธญฺญํ วินฏฺฐํ เตน เม มหาโสโก อุปฺปนฺโนติ ฯ กึ ปน พฺราหฺมณ โสจนฺตสฺส นฏฺฐํ ปุนาคจฺฉตีติ ฯ โนเหตํ โภ โคตมาติ ฯ เอวํ สนฺเตปิ กสฺมา โสจสิ อิเมสํ สตฺตานํ ธนธญฺญํนาม อุปฺปชฺชนกาเล อุปฺปชฺชติ นสฺสนกาเล นสฺสติ กิญฺจิ สงฺขารคตํ อนสฺสนธมฺมํนาม นตฺถิ มา จินฺตยีติ ฯ อิติ นํ สตฺถา สมสฺสาเสตฺวา ตสฺส สปฺปายธมฺมํ เทเสนฺโต กามสุตฺตํ กเถสิ ฯ สุตฺเต ปริโยสานํ คจฺฉนฺเต พฺราหฺมโณ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ ฯ สตฺถา ตํ นิสฺโสกํ กตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ อคมาสิ ฯ สตฺถา อสุกํนาม พฺราหฺมณํ โสกสลฺลสมปฺปิตํ นิสฺโสกํ กตฺวา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐาเปสีติ สกลนครํ อญฺญาสิ ฯ ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ อาวุโส ทสพโล พฺราหฺมเณน สทฺธึ เมตฺตึ กตฺวา วิสฺสาสิโก หุตฺวา อุปาเยเนว ตสฺส โสกสมปฺปิตสฺส ธมฺมํ เทเสตฺวา ตํ นิสฺโสกํ กตฺวา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐาเปสีติ ฯ สตฺถา อาคนฺตฺวา กายนุตฺถ ภิกฺขเว เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนาติ ปุจฺฉิตฺวา อิมายนามาติ วุตฺเต น ภิกฺขเว อิทาเนว ปุพฺเพปาหํ เอตํ นิสฺโสกมกาสินฺติ วตฺวา อตีตํ อาหริ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺตสฺส รญฺโญ เทฺว ปุตฺตา อเหสุํ ฯ โส เชฏฺฐกสฺส อุปรชฺชํ อทาสิ กนิฏฺฐสฺส เสนาปติฏฺฐานํ ฯ อปรภาเค พฺรหฺมทตฺเต กาลกเต อมจฺจา เชฏฺฐกสฺส อภิเสกํ ฐเปสุํ ฯ โส น มยฺหํ รชฺเชนตฺโถ กนิฏฺฐสฺส เม เทถาติ วตฺวา ปุนปฺปุนํ ยาจิยมาโนปิ ปฏิกฺขิปิตฺวา กนิฏฺฐสฺส อภิเสเก กเต น เม อิสฺสริเยน อตฺโถติ อุปรชฺชาทีนิปิ น อิจฺฉิ ฯ เตนหิ สาธุรสโภชนานิ ภุญฺชนฺโต อิเธว วสาหีติ วุตฺเตปิ น เม อิมสฺมึ นคเร กิจฺจํ อตฺถีติ พาราณสิโต นิกฺขมิตฺวา ปจฺจนฺตํ คนฺตฺวา เอกํ เสฏฺฐิกุลํ นิสฺสาย สหตฺเถน กมฺมํ กโรนฺโต วสิ ฯ เต อปรภาเค ตสฺส ราชกุมารภาวํ ญตฺวา กมฺมํ กาตุํ น อทํสุ กุมารปริหาเรเนว ตํ ปริกรึสุ ฯ อปรภาเค ราชกมฺมิกา ปจฺจนฺตํ คนฺตฺวา เขตฺตปฺปมาณคหณตฺถาย ตํ คามํ อคมํสุ ฯ เสฏฺฐี ราชกุมารํ อุปสงฺกมิตฺวา สามิ มยํ ตุมฺเห โปเสม กนิฏฺฐภาติกสฺส ปณฺณํ เปเสตฺวา อมฺหากํ พลึ หาเรถาติ ฯ โส สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา อหํ อสุกเสฏฺฐิกุลํนาม อุปนิสฺสาย วสามิ มํ นิสฺสาย เอเตสํ พลึ วิสชฺเชหีติ ปณฺณํ เปเสสิ ฯ ราชา สาธูติ วตฺวา ตถา กาเรสิ ฯ อถ นํ สกลคามวาสิโนปิ ชนปทวาสิโนปิ ปรคามวาสิโนปิ อุปสงฺกมิตฺวา มยํ ตุมฺหากํเยว พลึ ทสฺสาม อมฺหากํ วิสชฺชาเปหีติ อาหํสุ ฯ โส เตสํปิ อตฺถาย ปณฺณํ เปเสตฺวา วิสชฺชาเปสิ ฯ ตโต ปฏฺฐาย เต ตสฺเสว พลึ อทํสุ ฯ อถสฺส มหาลาภสกฺกาโร นิพฺพตฺติ ฯ เตน ตสฺส ตณฺหาปิ มหตี ชาตา ฯ โส อปรภาเค สพฺพํปิ ตํ ชนปทํ ยาจิ อุปฑฺฒรชฺชํ ยาจิ ฯ กนิฏฺโฐปิ ตสฺส อทาสิเยว ฯ โส ตณฺหาย วฑฺฒมานาย อุปฑฺฒรชฺเชนปิ อสนฺตุฏฺโฐ รชฺชํ คณฺหิสฺสามีติ ชนปทปริวุโต ตํ นครํ คนฺตฺวา พหินคเร ฐตฺวา รชฺชํ วา เม เทตุ ยุทฺธํ วาติ กนิฏฺฐสฺส ปณฺณํ ปหิณิ ฯ กนิฏฺโฐ จินฺเตสิ อยํ พาโล ปุพฺเพ รชฺชํปิ อุปรชฺชาทีนิปิ ปฏิกฺขิปิตฺวา อิทานิ ยุทฺเธน คณฺหามีติ วทติ สเจ โข ปนาหํ อิมํ ยุทฺเธน มาเรสฺสามิ ครหา เม ภวิสฺสติ กึ เม รชฺเชนาติ ฯ อถสฺส อลํ ยุทฺเธน รชฺชํ คณฺหตูติ เปเสสิ ฯ โส รชฺชํ คเหตฺวา กนิฏฺฐสฺส อุปรชฺชํ ทตฺวา ตโต ปฏฺฐาย รชฺชํ กาเรนฺโต ตณฺหาวสิโก หุตฺวา เอเกน รชฺเชน อสนฺตุฏฺโฐ เทฺว ตีณิ รชฺชานิ ปฏฺเฐตฺวา ตณฺหาย โกฏึ นาทฺทส ฯ ตทา สกฺโก เทวราชา เก นุโข โลเก มาตาปิตโร อุปฏฺฐหนฺติ เก ทานาทีนิ ปุญฺญานิ กโรนฺติ เก ตณฺหาวสิกาติ โอโลเกนฺโต ตสฺส ตณฺหาวสิกภาวํ ญตฺวา อยํ พาโล พาราณลิรชฺเชนปิ น ตุสติ อหํ สิกฺขาเปสฺสามิ นนฺติ มาณวกเวเสน ราชทฺวาเร ฐตฺวา เอโก อุปายกุสโล มาณโว ราชทฺวาเร ฐิโตติ อาโรจาเปตฺวา ปวิสตูติ วุตฺเต ปวิสิตฺวา ราชานํ ชยาเปตฺวา กึการณา อาคโตสีติ วุตฺเต มหาราช ตุมฺหากํ กิญฺจิ วตฺตพฺพํ อตฺถิ รโห ปจฺจาสึสามีติ อาห ฯ สกฺกานุภาเวน ตาวเทว มนุสฺสา ปกฺกามึสุ ฯ อถ นํ มาณโว อหํ มหาราช ผีตานิ อากิณฺณมนุสฺสานิ สมฺปนฺนพลพาหนานิ ตีณิ นครานิ ปสฺสามิ อหํ เต อตฺตโน อานุภาเวน ตีณิ รชฺชานิ คเหตฺวา ทสฺสามิ ปปญฺจํ อกตฺวา สีฆํ คนฺตุํ วฏฺฏตีติ อาห ฯ โส โลภวสิโก ราชา สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิ สกฺกานุภาเวน ปน นํ โก วา ตฺวํ กุโต วา อาคโต กึ วา เต ลทฺธุํ วฏฺฏตีติ น ปุจฺฉิ ฯ โสปิ เอตฺตกํ วตฺวา ตาวตึสภวนเมว อคมาสิ ฯ ราชา อมจฺเจ ปกฺโกสาเปตฺวา เอโก มาณโว อมฺหากํ ตีณิ รชฺชานิ คเหตฺวา ทมฺมีติ อาห ตํ ปกฺโกสถ นคเร เภริญฺจาราเปตฺวา พลกายํ สนฺนิปาเตถ ปปญฺจํ อกตฺวา ตีณิ รชฺชานิ คณฺหิสฺสามาติ วตฺวา กึ ปน เต มหาราช ตสฺส มาณวสฺส สกฺกาโร วา กโต นิวาสนฏฺฐานํ วา ปุจฺฉิตนฺติ วุตฺเต เนว สกฺการํ อกาสึ น นิวาสนฏฺฐานํ ปุจฺฉึ คจฺฉถ นํ อุปธาเรถาติ อาห ฯ อุปธาเรนฺตา นํ อทิสฺวา มหาราช สกลนคเร ตํ มาณวํ น ปสฺสามาติ อาโรจยึสุ ฯ ตํ สุตฺวา ราชา โทมนสฺสชาโต ตีสุ นคเรสุ รชฺชํ นฏฺฐํ มหนฺเตนมฺหิ ยเสน ปริหีโน น จ เม ปริพฺพยํ อทาสิ น นิวาสนฏฺฐานนฺติ มยฺหํ กุชฺฌิตฺวา มาณโว อนาคโต ภวิสฺสตีติ ปุนปฺปุนํ จินฺเตสิ ฯ อถสฺส ตณฺหาวสิกสฺส กาเย ฑาโห อุปฺปชฺชิ ฯ สกลสรีเร ปริฑยฺหนฺเต อุทรํ โขเภตฺวา โลหิตปกฺขนฺทิกา อุทปาทิ ฯ เอกํ ภาชนํ ปวิสติ เอกํ นิกฺขมติ ฯ เวชฺชา ติกิจฺฉิตุํ น สกฺโกนฺติ ฯ ราชา กิลมติ ฯ อถสฺส พฺยาธิปีฬิตภาโว สกลนคเร ปากโฏ อโหสิ ฯ ตทา โพธิสตฺโต ตกฺกสิลโต สพฺพสิปฺปานิ อุคฺคณฺหิตฺวา พาราณสินคเร มาตาปิตูนํ สนฺติกํ อาคโต ตํ รญฺโญ ปวุตฺตึ สุตฺวา อหํ ติกิจฺฉิสฺสามีติ ราชทฺวารํ คนฺตฺวา เอโก กิร มาณโว ตุมฺเห ติกิจฺฉิตุํ อาคโตติ อาโรจาเปสิ ฯ ราชา มหนฺตมหนฺตา ทิสาปาโมกฺขเวชฺชาปิ มํ ติกิจฺฉิตุํ น สกฺโกนฺติ ตรุณมาณโว กึ สกฺขิสฺสติ ปริพฺพยํ ทตฺวา วิสฺสชฺเชถ นนฺติ อาห ฯ ตํ สุตฺวา มาณโว มยฺหํ เวชฺชเวตเนน กมฺมํ นตฺถิ อหํ ติกิจฺฉิสฺสามิ เกวลํ เภสชฺชมูลมตฺตํ เทตูติ อาห ฯ ตํ สุตฺวา ราชา สาธูติ ปกฺโกสาเปสิ ฯ มาณโว ราชานํ ทิสฺวา มา ภายิ มหาราช อหํ ติกิจฺฉิสฺสามิ อปิจ โข ปน เม โรคสฺส สมุฏฺฐานํ อาจิกฺขถาติ ฯ ราชา หรายมาโน กึ เต สมุฏฺฐาเนน เภสชฺชเมว กโรหีติ อาห ฯ มหาราช เวชฺชานาม อยํ พฺยาธิ อิมํ นิสฺสาย สมุฏฺฐิโตติ ญตฺวา ตทนุจฺฉวิกํ เภสชฺชํ กโรนฺตีติ ฯ ราชา สาธุ ตาตาติ สมุฏฺฐานํ กเถนฺโต เอเกน มาณเวน อาคนฺตฺวา ตีสุ นคเรสุ รชฺชํ คเหตฺวา ทสฺสามีติ วุตฺตํ อาทึ กตฺวา สพฺพํ กเถตฺวา อิติ เม ตาต ตณฺหํ นิสฺสาย พฺยาธิ อุปฺปนฺโน สเจ ติกิจฺฉิตุํ สกฺโกสิ ติกิจฺฉาหีติ อาห ฯ กึ ปน มหาราช โสจนาย ตานิ นครานิ สกฺกา ลทฺธุนฺติ ฯ น สกฺกา ตาตาติ ฯ เอวํ สนฺเต กสฺมา โสจสิ มหาราช สพฺพเมว สวิญฺญาณกํ อวิญฺญาณกํ วตฺถุํ อตฺตโน สรีรํ อาทึ กตฺวา ปหาย คมนียํ จตูสุ นคเรสุ รชฺชํ คเหตฺวาปิ น ตฺวํ เอกปฺปหาเรเนว จตสฺโส ภตฺตปาติโย ภุญฺชิสฺสสิ น จตูสุ สยเนสุ สยิสฺสสิ น จตฺตาริ วตฺถยุคานิ อจฺฉาทิสฺสสิ ตณฺหาวสิเกนนาม ภวิตุํ น วฏฺฏติ อยํ หิ ตณฺหานาม วฑฺฒมานา จตูหิ อปาเยหิ มุจฺจิตุํ น เทตีติ ฯ อิติ นํ มหาสตฺโต โอวทิตฺวา ตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต อาห

กามํ กามยมานสฺส ตสฺส เจ ตํ สมิชฺฌติ

อทฺธา ปีติมโน โหติ ลทฺธา มจฺโจ ยทิจฺฉติ ฯ

กามํ กามยมานสฺส ตสฺส เจ ตํ สมิชฺฌติ

ตโต นํ อปรํ กาเม ฆมฺเม ตณฺหํว วินฺทติ ฯ

ควํว สิงฺคิโน สิงฺคํ วฑฺฒมานสฺส วฑฺฒติ

เอวํ มนฺทสฺส โปสสฺส พาลสฺส อวิชานโต

ภิยฺโย ตณฺหา ปิปาสา จ วฑฺฒมานสฺส วฑฺฒติ ฯ

ปฐพฺยา สาลิยวกํ ควาสฺสํ ทาสโปริสํ

ทตฺวาปิ นาลเมกสฺส อิติ วิทฺธา สมํ จเร ฯ

ราชา ปสยฺห ปฐวึ วิชิตฺวา

สสาครนฺตํ มหิมาวสนฺโต

โอรํ สมุทฺทสฺส อติตฺตรูโป

ปารํ สมุทฺทสฺสปิ ปฏฺฐเยว

ยาว อนุสฺสรํ กาเม มนสา ติตฺติ นาชฺฌคา

ตโต นิวตฺตา ปฏิกฺกมฺม ทิสฺวา

เต เว ติตฺตา เย ปญฺญาย ติตฺตา ฯ

ปญฺญาย ติตฺตีนํ เสฏฺฐํ น โส กาเมหิ ตปฺปติ

ปญฺญาย ติตฺตํ ปุริสํ ตณฺหา น กุรุเต วสํ ฯ

อปจิเนเถว กามานิ อปฺปิจฺฉสฺส อโลลุโป

สมุทฺทมตฺโต ปุริโส น โส กาเมหิ ตปฺปติ

รถกาโรว จมฺมสฺส ปริกนฺตํ อุปาหนํ ฯ

ยํ ยํ จชติ กามานํ ตํ ตํ สมฺปชฺชเต สุขํ

สพฺพญฺจ สุขมิจฺเฉยฺย สพฺเพ กาเม ปริจฺจเชติ ฯ

ตตฺถ กามนฺติ วตฺถุกามํปิ กิเลสกามํปิ ฯ กามยมานสฺสาติ ปฏฺฐยมานสฺส ฯ ตสฺส เจ ตํ สมิชฺฌตีติ ตสฺส ปุคฺคลสฺส ตํ กามิตวตฺถุํ สมิชฺฌติ เจว นิปฺปชฺชติ จาติ อตฺโถ ฯ ตโต นํ อปรํ กาเมติ เอตฺถ นนฺติ นิปาตมตฺตํ ฯ อปรนฺติ อปรภาคทีปนํ ฯ กาเมติ อุปโยเค พหุวจนํ ฯ อิทํ วุตฺตํ โหติ สเจ กามํ กามยมานสฺส ตสฺส ตํ กามิตวตฺถุํ สมิชฺฌติ ตสฺมึ สมิทฺเธ ตโตปรํ โส ปุคฺคโล กามยมาโน ยถานาม ฆมฺเม คิมฺหกาเล วาตาตเปน กิลนฺโต ตณฺหํ วินฺทติ ปานียปิปาสํ ปฏิลภติ เอวํ ภิยฺโย กามตณฺหาสงฺขาเต กาเม วินฺทติ ปฏิลภติ รูปตณฺหาทิกา ตณฺหา ตสฺส วฑฺฒติเยวาติ ฯ ควํวาติ โครูปสฺส วิย ฯ สิงฺคิโนติ มตฺถกํ ผาเลตฺวา อุฏฺฐิตสิงฺคิสฺส ฯ มนฺทสฺสาติ มนฺทปญฺญสฺส ฯ พาลสฺสาติ พาลธมฺมยุตฺตสฺส อิทํ วุตฺตํ โหติ ยถา วจฺฉกสฺส วฑฺฒนฺตสฺสํ สรีเรเนว สทฺธึ สิงฺคํ วฑฺฒติ เอวํ อนฺธพาลสฺสาปิ อปฺปตฺตกามตณฺหา จ ปตฺตกามปิปาสา จ อปราปรํ วฑฺฒตีติ ฯ สาลิยวกนฺติ สาลิเขตฺตํ ยวเขตฺตํ ฯ เอเตน สาลิยวาทิกํ สพฺพํ ธญฺญํ ทสฺเสติ ฯ ทุติยปเทน สพฺพํ ทฺวิปทจตุปทํ ทสฺเสติ ฯ ปฐมปเทน วา สพฺพํ อวิญฺญาณกํ อิตเรน สวิญฺญาณกํ ฯ ทตฺวาปาติ ทตฺวาปิ อิทํ วุตฺตํ โหติ ติฏฺฐนฺตุ ตีณิ รชฺชานิ สเจ โส มาณโว อญฺญํ วา สกลํปิ ปฐวึ สวิญฺญาณกาวิญฺญาณกรตนปุรํ กสฺสจิ ทตฺวา คจฺเฉยฺย อิทํปิ เอตฺตกํ วตฺถุ เอกสฺเสว อลํ ปริยนฺตํ เอวํ ทุปฺปูรา เอสา ตณฺหานาม ฯ อิติ วิทฺธา สมํ จเรติ เอวํ ชานนฺโต ปุริโส ตณฺหาวสิโก อหุตฺวา กายสุจริตาทีนิ ปูเรนฺโต สมํ จเรยฺย ฯ โอรนฺติ โอริมโกฏฺฐาสํ ปตฺโต ฯ เตน อติตฺตรูโป ปุน สมุทฺทปารํปิ ปฏฺเฐยฺย เอวํ ตณฺหาวสิกสตฺตานาม ทุปฺปูราติ ทสฺเสติ ฯ ยาวาติ อนิยามิตปริจฺเฉโท ฯ อนุสฺสรนฺติ อนุสฺสรนฺโต ฯ นาชฺฌคาติ น วินฺทติ อิทํ วุตฺตํ โหติ มหาราช ปุริโส อปริยนฺเตปิ กาเม มนสา อนุสฺสรนฺโต ติตฺตึ น วินฺทติ ปตฺตุกาโมว โหติ เอวํ กาเมสุ สตฺตานํ ตณฺหา วฑฺฒเตว ฯ ตโต นิวตฺตาติ ตโต ปน วตฺถุกามกิเลสกามโต จิตฺเตน นิวตฺติตฺวา กาเยน ปฏิกฺกมฺม ญาเณเนว อาทีนวํ ทิสฺวา เย ปญฺญาย ติตฺตา ปริปุณฺณา เตว ติตฺตานาม ฯ ปญฺญาย ติตฺตีนํ เสฏฺฐนฺติ ปญฺญาย ติตฺตีนํ อยํ ปริปุณฺณเสฏฺโฐ อยเมว วา ปาโฐ ฯ น โส กาเมหิ ตปฺปตีติ น ปริฑยฺหตีติ ปาโฐ ฯ ยสฺมา ปญฺญาย ติตฺโต ปุริโส กาเมหิ ปริฑยฺหตีติ อตฺโถ ฯ น กุรุเต วสนฺติ ตาทิสํ หิ ปุริสํ ตณฺหา วเส วตฺเตตุํ น สกฺโกติ เสฺวว ปน ตณฺหาย อาทีนวํ ทิสฺวา คงฺคมาโล วิย อฑฺฒมาสกราชา วิย จ ตณฺหาวเส น วตฺตตีติ อตฺโถ ฯ อปจิเนเถวาติ วิทฺธํเสยฺยาเถว ฯ สมุทฺทมตฺโตติ มหติยา ปญฺญาย สมนฺนาคตตฺตา สมุทฺทปฺปมาโณ ฯ โส มหนฺเตน อคฺคินาปิ สมุทฺโท วิย กิเลสกาเมหิ น ตปฺปติ น ฑยฺหติ ฯ รถกาโรติ จมฺมกาโร ฯ ปริกนฺตนฺติ ปริกนฺตนฺโต ฯ อิทํ วุตฺตํ โหติ ยถา จมฺมกาโร อุปาหนํ ปริกนฺตนฺโต ยํยํ จมฺมสฺส อคยฺหุปคมนฏฺฐานํ โหติ ตํตํ วชฺเชตฺวา อุปาหนํ กตฺวา อุปาหนมูลํ ลภิตฺวา สุขิโต โหติ เอวเมว ปณฺฑิโต จมฺมการสตฺถสทิสาย ปญฺญาย กนฺตนฺโต ยํยํ โอธึ กามานํ จชติ เตน เตนสฺส กาโมธินา วิรหิตํ ตํตํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ มโนกมฺมํ จ สุขํ สมฺปชฺชติ วิคตทรถํ สพฺเพน สพฺพํปิ กายกมฺมาทิสุขํ วิคตปริฬาหเมว อิจฺเฉยฺย กสิณํ ภาเวตฺวา ฌานํ นิพฺพตฺเตตฺวา สพฺพกาเม ปริจฺจเชติ ฯ

โพธิสตฺตสฺส ปน อิมํ คาถํ กเถนฺตสฺส รญฺโญ เสตจฺฉตฺตํ อารมฺมณํ กตฺวา โอทาตกสิณชฺฌานํ อุทปาทิ ฯ ราชาปิ อโรโค อโหสิ ฯ โส ตุฏฺโฐ สยนา วุฏฺฐาย เอตฺตกา เวชฺชา ติกิจฺฉิตุํ นาสกฺขึสุ ปณฺฑิตมาณโว ปน อตฺตโน ญาณวิสเยน มํ นิโรคํ อกาสีติ เตน สทฺธึ สลฺลปนฺโต ทสมํ คาถมาห

อฏฺฐ เต ภาสิตา คาถา สพฺพา โหนฺติ สหสฺสิยา

ปฏิคฺคณฺห มหาพฺรหฺเม สาเธตํ ตว ภาสิตนฺติ ฯ

ตตฺถ อฏฺฐาติ ทุติยคาถํ อาทึ กตฺวา กามาทีนวสํยุตฺตา อฏฺฐ ฯ สหสฺสิยาติ สหสฺสารหา ฯ ปฏิคฺคณฺหาติ อฏฺฐ สหสฺสานิ คณฺห ฯ สาเธตํ ตว ภาสิตนฺติ สาธุ เอตํ ตว ภาสิตํ วจนํ ฯ

ตํ สุตฺวา มหาสตฺโต เอกาทสมํ คาถมาห

น เม อตฺโถ สหสฺเสหิ สเตหิ นหุเตหิ จ

ปจฺฉิมํ ภาสโต คาถํ กาเม เม นิรโต มโนติ ฯ ตตฺถ ปจฺฉิมนฺติ รถกาโรว จมฺมสฺสาติ คาถํ ฯ กาเม เม นิรโต มโนติ อิมํ คาถํ ภาสมานสฺเสว วตฺถุกาเมปิ กิเลสกาเมปิ มโน นาภิรมิ อหํ หิ อิมํ คาถํ ภาสมาโน อตฺตโนว ธมฺมเทสนาย ฌานํ นิพฺพตฺเตสึ มหาราชาติ ฯ

ราชา ภิยฺโยโส มตฺตาย ตุสิตฺวา มหาสตฺตํ วณฺเณนฺโต โอสานคาถมาห

ภทฺโท วตายํ มาณวโก สพฺพโลกวิทู มุนิ

โย ตณฺหํ ทุกฺขชนนึ ปริชานาติ ปณฺฑิโต ฯ ตตฺถ ทุกฺขชนนินฺติ สกลวฏฺฏทุกฺขชนนึ ฯ ปริชานาตีติ ปริชานิ ปริจฺฉินฺทิตฺวา ปริลุญฺจิตฺวา นีหรตีติ โพธิสตฺตํ วณฺเณนฺโต เอวมาห ฯ

โพธิสตฺโต มหาราช อปฺปมตฺโต หุตฺวา ธมฺมํ จราติ ราชานํ โอวทิตฺวา อากาเสน หิมวนฺตํ คนฺตฺวา อิสิปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา ยาวตายุกํ ฐตฺวา พฺรหฺมวิหาเร ภาเวตฺวา พฺรหฺมโลกูปโค อโหสิ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา เอวํ ภิกฺขเว ปุพฺเพปาหํ เอตํ พฺราหฺมณํ นิสฺโสกมกาสินฺติ วตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ตทา ราชา เอส พฺราหฺมโณ อโหสิ ปณฺฑิตมาณโว ปน อหเมวาติ ฯ

กามชาตกํ จตุตฺถํ ฯ