๒. อัยยิกาสูตร

อรรถกถาอัยยิกาสูตรที่ ๒

พึงทราบวินิจฉัยในอัยยิกาสูตรที่ ๒ ต่อไป :-

บทว่า ชิณฺณา ได้แก่ แก่เพราะชรา.

บทว่า วุฑฺฒา ได้แก่ เจริญโดยวัย.

บทว่า มหลฺลิกา ได้แก่ แก่เฒ่าโดยชาติ.

บทว่า อทฺธคตา ได้แก่ ล่วงกาลไกล คือกาลนาน.

บทว่า วโยอนุปฺปตฺตา ได้แก่ ถึงปัจฉิมวัย.

บทว่า ปิย มนาปา ความว่า ได้ยินว่า เมื่อพระชนนีของพระราชาทิวงคตแล้ว พระราชาก็ทรงสถาปนาพระอัยยิกาไว้ในตำแหน่งพระชนนี แล้วทรงทะนุบำรุง ด้วยเหตุนั้น ท้าวเธอจึงทรงมีความรักแรงกล้าในพระอัยยิกา เพราะฉะนั้น จึงตรัสอย่างนี้.

บทว่า หตฺถิรตเนน ความว่า ช้างมีค่าแสนหนึ่ง ประดับด้วยเครื่องประดับมีค่าแสนหนึ่ง ชื่อว่า หัตถิรัตนะ. แม้ในอัสสรัตนะก็นัยนี้เหมือนกัน. แม้บ้านส่วย ก็คือหมู่บ้านที่มีรายได้เกิดขึ้นแสนหนึ่งนั่นเอง.

บทว่า สพฺพานิ ตานิ เภทนธมฺมานิ ความว่า บรรดาภาชนะของช่างหม้อเหล่านั้น ภาชนะบางอันที่ช่างหม้อกำลังทำอยู่นั่นแหละ ย่อมแตกได้. บางอันทำเสร็จแล้ว เอาออกจากแป้นหมุนก็แตก. บางอันเอาออกแล้วพอวางลงที่พื้นก็แตก. บางอันอยู่ได้เกินไปกว่านั้นก็แตก.

แม้ในสัตว์ทั้งหลายก็อย่างนั้นเหมือนกัน บางคนเมื่อมารดาตายทั้งกลม ไม่ทันออกจากท้องมารดาก็ตาย บางคนพอคลอดก็ตาย บางคนอยู่ได้เกินไปกว่านั้นก็ตาย.

เพราะฉะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสอย่างนี้. จบอรรถกถาอัยยิกาสูตรที่ ๒