๑. ตโปกรรมสูตร

๔. มารสํยุตฺต

๑. ปฐมวคฺค

๑. ตโปกมฺมสุตฺตวณฺณนา

มารสํยุตฺตสฺส ปฐเม อุรุเวลายํ วิหรตีติ ปฏิวิทฺธสพฺพญฺญุตญาโณ อุรุเวลคามํ อุปนิสฺสาย วิหรติ. ปฐมาภิสมฺพุทฺโธติ อภิสมฺพุทฺโธ หุตฺวา ปฐมํ อนฺโตสตฺตสตฺตาหสฺมึเยว. ๑- ทุกฺกรการิกายาติ ฉพฺพสฺสานิ กตาย ทุกฺกรกิริยาย. มาโร ปาปิมาติ อตฺตโน วิสยํ อติกฺกมิตุํ ปฏิปนฺเน สตฺเต มาเรตีติ มาโร. ปาเป นิโยเชติ, สยํ วา ปาเป นิยุตฺโตติ ปาปิมา. อญฺญานิปิสฺส กโณฺห อธิปติ วสวตฺตี อนฺตโก นมุจิ ปมตฺตพนฺธูติอาทีนิปิ พหูนิ นามานิ, อิธ ปน นามทฺวยเมว คหิตํ. อุปสงฺกมีติ "อยํ สมโณ โคตโม `มุตฺโตสฺมี'ติ มญฺญติ, ๒- อมุตฺตภาวมสฺส กเถสฺสามี"ติ จินฺเตตฺวา อุปสงฺกมิ.

ตโปกมฺมา อปกฺกมฺมาติ ตโปกมฺมโต อปกฺกมิตฺวา. อปรทฺโธติ "ทูเร ตฺวํ สุทฺธิมคฺคา"ติ วทติ. อปรํ ตปนฺติ อปรภาวตฺถาย ๓- กตํ ลูขตปํ, อตฺตกิลมถานุโยโค. สพฺพํ นตฺถาวหํ โหตีติ "สพฺพตปํ มยฺหํ อตฺถาวหํ น ภวิสฺสตี"ติ ๔- ญตฺวา. ผิยาริตฺตํว ธมฺมนีติ อรญฺเญ ถเล ผิยาริตฺตํ วิย. อิทํ วุตฺตํ โหติ:- ยถา หิ ๕- อรญฺเญ ถเล นาวํ ฐเปตฺวา ภณฺฑสฺส ปูเรตฺวา มหาชเน อภิรุเฬฺห ๖- ผิยาริตฺตํ คเหตฺวา อากฑฺเฒยฺยุํ เจว อุปฺปิเลยฺยุํ จ, โส มหาชนสฺส วายาโม เอกงฺคุลทฺวงฺคุลมตฺตํปิ นาวาย คมนํ อสาเธนฺโต นิรตฺถโก ภเวยฺย น อตฺถาวโห, เอวเมว อหํ "สพฺพํ อปรํ ตปํ อนตฺถาวหํ โหตี"ติ ญตฺวา วิสฺสชฺเชสินฺติ.

อิทานิ ตํ อปรํ ตปํ ปหาย เยน มคฺเคน พุทฺโธ ชาโต, ตํ ทสฺเสนฺโต สีลนฺติอาทิมาห. ตตฺถ สีลนฺติ วจเนน สมฺมาวาจากมฺมนฺตาชีวา คหิตา, สมาธินา

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. อนฺโตสตฺตาหสฺมึเยว ๒ ก. ปญฺญเปติ ๓ ฉ.ม. อมรตปํ อมรภาวตฺถาย

@๔ ฉ.ม., อิ. น ภวตีติ ๕ ฉ.ม. อยํ สทฺโท น ทิสฺสติ

@๖ ฉ.ม. มหาชนา อภิรูหิตฺวา, สี., อิ. มหาชโน อภิรุโฬฺห สมฺมาวายามสติสมาธโย, ปญฺญาย สมฺมาทิฏฺฐิสงฺกปฺปา. มคฺคํ โพธาย ภาวยนฺติ อิมํ อฏฺฐงฺคิกํ อริยมคฺคํ โพธตฺถาย ภาเวนฺโต. เอตฺถ จ โพธายาติ มคฺคตฺถาย. ยถา หิ ยาคุตฺถาย ยาคุเมว ปจนฺติ, ปูวตฺถาย ปูวเมว ปจนฺติ, น อญฺญํ กิญฺจิ กโรนฺติ, เอวํ มคฺคเมว มคฺคตฺถาย ภาเวติ. เตนาห "มคฺคํ โพธาย ภาวยนฺ"ติ. ปรมํ สุทฺธินฺติ อรหตฺตํ. นีหโตติ ตฺวํ มยา นีหโต ปราชิโต. ปฐมํ.