๕. อรหันตสูตร

๕. อรหนฺตสุตฺตวณฺณนา

ปญฺจเม กตาวีติ จตูหิ มคฺเคหิ กตกิจฺโจ. อหํ วทามีติ อยํ เทวตา วนสณฺฑวาสินี, สา อรญฺญิกานํ ภิกฺขูนํ "อหํ ภุญฺชามิ, อหํ นิสีทามิ, มม ปตฺโต, มม จีวรนฺ"ติอาทิกถาโวหารํ สุตฺวา จินฺเตสิ "อหํ อิเม ภิกฺขู `ขีณาสวา'ติ มญฺญามิ, ขีณาสวานญฺจ นาม เอวรูปา อตฺตูปลทฺธินิสฺสิตกถา โหติ, น โหติ นุโข"ติ ชานนตฺถํ เอวํ ปุจฺฉติ.

สมญฺญนฺติ ๒- โลกนิรุตฺตึ โลกโวหารํ. กุสโลติ ขนฺธาทิกุสโล. โวหารมตฺเตนาติ อุปลทฺธินิสฺสิตกถํ หิตฺวา โวหารเภทํ อกโรนฺโต "อหํ มมา"ติ วเทยฺย. "ขนฺธา ภุญฺชนฺติ, ขนฺธา นิสีทนฺติ, ขนฺธานํ ปตฺโต, ขนฺธานํ จีวรนฺ"ติ หิ วุตฺเต โวหารเภโท โหติ, น โกจิ ชานาติ. ตสฺมา เอวํ อวตฺวา โลกโวหาเรน โวหรตีติ.

อถ เทวตา "ยทิ ทิฏฺฐิยา วเสน น วทติ, มานวเสน นุโข วทตี"ติ จินฺเตตฺวา ปุน โย โหตีติ ปุจฺฉิ. ตตฺถ มานํ นุโขติ โส ภิกฺขุ มานํ อุปคนฺตวา มานวเสน วเทยฺย นุโขติ. อถ ภควา "อยํ เทวตา ขีณาสวํ สมานํ วิย กโรตี"ติ จินฺเตตฺวา "ขีณาสวสฺส นววิโธปิ มาโน ปหีโน"ติ ทสฺเสนฺโต ปฏิคาถํ อาห. ตตฺถ วิธูปิตาติ วิธํสิตา. ๓- มานคนฺถสฺสาติ มานา จ คนฺถา จ อสฺส. มญฺญตนฺติ ๔- มญฺญนํ. ติวิธํปิ ตณฺหาทิฏฺฐิมานมญฺญนํ โส วีติวตฺโต, อติกฺกนฺโตติ อตฺโถ. เสสํ อุตฺตานเมวาติ. ปญฺจมํ.

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. นมสฺสา ๒ ฉ.ม. สามญฺญนฺติ ๓ ฉ.ม. วิธมิตา ม. วิทฺธํสิตา ๔ สี. มานนฺติ