๙. ผัสสสูตร

9. Bāhiraphassanānattasuttādivaṇṇanā

[93-94] Navame uppajjati rūpasaññāti vuttappakāre ārammaṇe uppajjati saññā. Rūpasaṅkappoti tasmiṃyeva ārammaṇe tīhi cittehi

@Footnote: 1 cha.Ma., i. catubhūmakāti 2 cha.Ma. patitaṃ

@3 cha.Ma., i. saññā 4 cha.Ma., i. ettha ca evaṃ SampayuttasaṅkapPo. Rūpasamphassoti tadevārammaṇaṃ phusamāno phasso. Vedanāti tadeva ārammaṇaṃ anubhavamānā vedanā. Chandādayo vuttanayāva. Rūpalābhoti pariyesitvā laddhaṃ saha taṇhāya ārammaṇaṃ "rūpalābho"ti vuttaṃ. Ayaṃ tāva sabbasaṅgāhikanayo ekasmiṃyevārammaṇe sabbadhammānaṃ uppattivasena vutto. Aparo āgantukārammaṇamissako hoti:- rūpasaññā rūpasaṅkappo phasso vedanāti ime tāva cattāro dhammā rūpaparibhogeva 1- nibaddhārammaṇe honti. Nibaddhārammaṇaṃ hi iṭṭhaṃ kantaṃ manāpaṃ piyaṃ yaṅkiñci viya upaṭṭhāti, āgantukārammaṇaṃ pana yaṅkiñci samānampi khobhetvā tiṭṭhati.

Tatridaṃ vatthuṃ:- eko kira amaccaputto gāmiyehi parivārito gāmamajjhe ṭhatvā kammaṃ karoti. Tasmiñcassa samaye upāsikā nadiṃ gantvā nhātvā alaṅkatapaṭiyattā dhātīgaṇaparivutā gehaṃ gacchati. So dūrato disvā "āgantukamātugāmo bhavissatī"ti saññaṃ uppādetvā "gaccha bhaṇe jānāhi, kā esā"ti purisaṃ pesesi. So gantvā taṃ disvā paccāgato "kā esā"ti puṭṭho yathāsabhāvaṃ ārocesi. Evaṃ āgantukārammaṇaṃ khobheti. Tasmiṃ uppanno chando rūpacchando nāma, tadeva ārammaṇaṃ katvā uppanno pariḷāho rūpapariḷāho nāma, sahāye gaṇhitvā tassa pariyesanaṃ rūpapariyesanā nāma, pariyesitvā laddhaṃ saha taṇhāya ārammaṇaṃ rūpalābho nāma.

Uruvelāyavāsī 2- cūḷatissatthero panāha:- "kiñcāpi bhagavatā phassavedanā pāliyā majjhe gahitā, pāliṃ pana parivattetvā vuttappakāre ārammaṇe uppannā saññā rūpasaññā, tasmiṃyeva saṅkappo rūpasaṅkappo tasmiṃ chando rūpacchando, tasmiṃ pariḷāho rūpapariḷāho, tasmiṃ pariyesanā rūpapariyesanā, pariyesitvā laddhaṃ saha taṇhāya ārammaṇaṃ rūpalābho. Evaṃ laddhārammaṇe pana

@Footnote: 1 cha.Ma., i. dhuvaparibhoge 2 cha.Ma. uruvalliyavāsī Phusanaṃ phasso, anubhavanaṃ vedanā. Rūpasamphasso rūpasamphassajā vedanāti idaṃ dvayaṃ labbhatī"ti. Aparampi avibhūtavāraṃ nāma gaṇhanti. Ārammaṇaṃ hi sāṇipākārena 1- vā parikkhittaṃ tiṇapaṇṇādīhi vā paṭicchannaṃ hoti, taṃ "upaḍḍhaṃ diṭṭhaṃ me ārammaṇaṃ, suṭṭhu naṃ passissāmī"ti olokayato tasmiṃ ārammaṇe uppannā saññā rūpasaññā nāma, tasmiṃyeva uppannā saṅkappādayo rūpasaṅkappādayo nāmāti veditabbā. Etthāpica saññāsaṅkappaphassavedanāchandā ekajavanavārepi nānājavanavārepi labbhanti, pariḷāhapariyesanālābho nānājavanavāreyevāti. Dasamaṃ uttānatthamevāti. Navamadasamāni.

Nānattavaggo paṭhamo.